Văn học Việt Nam thế kỷ XX
Xuân Diệu - Mùa xuân và Tình yêu
Xuân Diệu, với xuân - có thể hiểu là mùa xuân mà không cần suy diễn - ông sinh vào mùa xuân cách đây đúng 79 năm: Tháng 2-1916.
Thanh Châu: Một đời văn lặng lẽ trong dòng chảy văn học hiện đại (Phần 3 và hết)
Bị cuốn vào sóng gió văn nghệ sau 1954, Thanh Châu – cây bút lặng lẽ của trào lưu lãng mạn – đã ngừng viết khi chưa tròn năm mươi. Hơn bốn mươi năm lặng im, ông vẫn giữ nguyên lòng yêu nghề, như một chứng nhân lặng thầm của thế hệ vàng văn chương hiện đại.
Thanh Châu: Một đời văn lặng lẽ trong dòng chảy văn học hiện đại (Phần 2)
Thế giới nhân vật truyện của Thanh Châu có phần giống như Ngọc Giao - đó là tầng lớp trung lưu ở đời sống thành thị; những sinh viên, công chức, nghệ sĩ (thường là họa sĩ) với hoạt động nghề nghiệp của họ.
Trương Tửu, Người mở lối cho khoa học văn học Việt Nam (Phần 4 và hết)
Trong công trình mới, Trương Tửu vẫn tiếp tục vận dụng và càng quán triệt hơn sự phân tích giai cấp và quan điểm duy vật lịch sử trong tìm hiểu giá trị tác phẩm.
Trương Tửu - người mở lối cho khoa học văn học Việt Nam (Phần 3)
Sau 1954, ở trường đại học, Trương Tửu viết tiếp hai công trình quan trọng. Đó là Truyện Kiều và thời đại Nguyễn Du (Nxb. Xây dựng; 1956) vốn là đề tài ông theo đuổi rất say mê từ trước 1945. Và một khởi thảo, nghiêng về lý luận và phương pháp luận cho việc viết lịch sử văn học trong Mấy vấn đề văn học sử Việt Nam (Nxb. Xây dựng; 1958).
Trương Tửu - Người mở lối cho khoa học văn học Việt Nam (Phần 2)
Trở lại thời kỳ đầu sau Cách mạng tháng Tám của Trương Tửu, với chủ trương Tân văn hóa và với việc công bố Tương lai văn nghệ Việt Nam. Gần như ngay lập tức Hội văn hóa cứu quốc có bài phê phán Trương Tửu, trong đó có sức nặng nhất là bài của Thanh Bình (tức Đặng Thai Mai) đăng trên 3 kỳ Tiên phong.
Trương Tửu - Người mở lối cho khoa học văn học Việt Nam (Phần 1)
Lần đầu tiên tôi tiếp xúc với Trương Tửu qua tiểu thuyết Một chiến sĩ (1938), qua công trình nghiên cứu Tâm lý và tư tưởng Nguyễn Công Trứ (1943) của tiểu thuyết tôi không thích lắm vì quá nhiều lý sự và văn hơi khô. Tôi thích cuốn sau hơn. Cách thức gắn trực tiếp văn học với xã hội học và triết học duy vật quả đã đem lại nhiều kết luận mới mẻ, khác lạ, khiến cho Trương Tửu (dưới bút danh Nguyễn Bách Khoa) trở thành đại diện cho một khuynh hướng mới trong nghiên cứu - phê bình văn học lúc đương thời; và về sau sẽ có người tổng kết và nâng lên thành một khuynh hướng - đó là khuynh hướng khoa học.
Thanh Châu: Một đời văn lặng lẽ trong dòng chảy văn học hiện đại (Phần 1)
Trong dòng chảy rực rỡ của văn học Việt hiện đại giai đoạn 1930–1945, bên cạnh những tên tuổi lẫy lừng, Thanh Châu hiện lên như một tiếng nói lặng lẽ nhưng bền bỉ, góp phần làm nên diện mạo trào lưu lãng mạn với những truyện ngắn thấm đẫm chất thơ và nỗi buồn thời cuộc.
Nguyễn Huy Tưởng với hành trình xuyên suốt từ Vũ Như Tô đến Sống mãi với Thủ đô (Phần 4 và hết)
Sự liên tưởng đưa tôi đến với bài của Nguyễn Minh Châu về một giai đoạn “văn chương minh họa”, viết năm 1983 tức là hơn mười năm sau khi đất nước hết chiến tranh.
Lưu Trọng Lư: Gương mặt thi sĩ đa diện với những khoảng lặng văn xuôi (Phần 2 và hết)
Một tài thơ chói sáng như Lưu Trọng Lư rất dễ làm lu mờ những khu vực khác. Thế nhưng, không chỉ vì số lượng, mà ngay cả chất lượng, văn xuôi của Lưu Trọng Lư cũng có để lại những giá trị đáng lưu ý.
Lưu Trọng Lư: Gương mặt thi sĩ đa diện với những khoảng lặng văn xuôi (Phần 1)
Là một trong các kiện tướng của phong trào Thơ mới, Lưu Trọng Lư còn là người viết văn xuôi - như Xuân Diệu với Phấn thông vàng; từ thơ và văn xuôi lại chuyển sang hoạt động sân khấu, trong tư cách người viết kịch bản và lãnh đạo ngành sân khấu Việt Nam sau 1945 - như Thế Lữ.
Giáo sư Hoàng Xuân Nhị: Người mở lối cho văn học Nga ở Việt Nam (Phần 2 và hết)
Chỉ học với thầy Hoàng Xuân Nhị ba năm đại học, nhưng suốt nhiều thập kỷ sau, tôi vẫn giữ nguyên lòng kính trọng với một bậc giáo sư mẫu mực, người đã góp phần đặt nền móng cho khoa Ngữ văn và nền học thuật Việt Nam hiện đại.
Giáo sư Hoàng Xuân Nhị: Người mở lối cho văn học Nga ở Việt Nam (Phần 1)
Lại đến sinh nhật 100 năm – “trăm năm trong cõi người ta” một bậc thầy của thế hệ chúng tôi – thế hệ sinh viên khóa đầu tiên của Đại học Tổng hợp Hà Nội: Giáo sư Hoàng Xuân Nhị. Trước đây không lâu là Giáo sư Nguyễn Mạnh Tường (năm 2009), nhà phê bình Hoài Thanh (2009), Giáo sư Trương Tửu (năm 2013). Xa hơn về trước là Giáo sư Cao Xuân Huy (2000), Giáo sư Đặng Thai Mai (2002), nhà nghiên cứu Vũ Ngọc Phan (2002)... Những tên tuổi trên là các bậc thầy trực tiếp hoặc gián tiếp của thế hệ tôi thuộc lĩnh vực khoa học văn chương, khoa học nhân văn, khoa học xã hội.
Nguyễn Huy Tưởng với hành trình xuyên suốt từ Vũ Như Tô đến Sống mãi với Thủ đô (Phần 3)
Ở Nguyễn Huy Tưởng, chúng ta càng thấy rõ những khắc khoải của nhà văn về nghệ thuật thể hiện ngay từ Vũ Như Tô, năm 1942, và kéo dài cho đến cuối đời, là một khắc khoải rất đáng quý, không dễ ai cũng có.
Nguyễn Huy Tưởng với hành trình xuyên suốt từ Vũ Như Tô đến Sống mãi với Thủ đô (Phần 2)
Nguyễn Huy Tưởng viết xong Vũ Như Tô vào mùa hè 1941. Vở kịch lần đầu được đăng trên tạp chí Tri tân từ số 121 (18-11-1943) đến số 139 (20-4-1944). Đây là thời gian đất nước đang bị dồn tới một tình thế cực kỳ căng thẳng và bi đát.
Nguyễn Huy Tưởng với hành trình xuyên suốt từ Vũ Như Tô đến Sống mãi với Thủ đô (Phần 1)
Sinh năm 1912, mất năm 1960, tính cho đến nay, Nguyễn Huy Tưởng đã đi xa 65 năm, nhưng những vấn đề về ông, về con người và tác phẩm của ông thì vẫn còn đó. Văn xuôi và kịch; chất văn trong kịch và chất kịch trong văn. Các giá trị lịch sử và thời sự. Các vấn đề về đấu tranh giai cấp và cách mạng, và các vấn đề về trí thức và văn hóa dân tộc. Những phong ba thời đại và các bi kịch gia đình. Những động lực thúc đẩy lịch sử và những khát khao sáng tạo của các cá nhân...
Vũ Trọng Phụng – Kẻ châm biếm xã hội và nạn nhân của thời cuộc (Phần 3 và hết)
Kể từ 1989 trở đi Vũ Trọng Phụng đã trở lại vị trí một gương mặt tiêu biểu và xuất sắc trong trào lưu văn học hiện thực nói riêng và văn học hiện đại nói chung.
Vũ Trọng Phụng – Kẻ châm biếm xã hội và nạn nhân của thời cuộc (Phần 2)
Nhìn lại lịch sử đánh giá Vũ Trọng Phụng diễn ra sau 1954, có một thời Vũ Trọng Phụng được bàn luận sôi nổi. Thời có những cuốn sách, những bài giảng, những hội thảo, những tranh luận, những khẳng định Vũ Trọng Phụng ở vị trí cao nhất trong dòng hiện thực.
Vũ Trọng Phụng – Kẻ châm biếm xã hội và nạn nhân của thời cuộc (Phần 1)
Vũ Trọng Phụng – từ nạn nhân của định kiến chính trị đến nhà văn được vinh danh trong nền văn học hiện đại. Một hành trình dài, nhiều tranh cãi và khẳng định.