Áp lực thi lớp 10 tại Hà Nội: Gốc rễ từ thiếu trường công lập

Theo số liệu của Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, năm học 2025–2026 dự kiến có khoảng 147.000 học sinh tốt nghiệp THCS, nhưng chỉ khoảng 88.000 em được tuyển vào các trường công lập, tương đương gần 60%. Như vậy, khoảng 40% học sinh còn lại phải theo học ngoài công lập hoặc lựa chọn hướng đi khác.

Tỷ lệ này khiến kỳ thi vào lớp 10 công lập tại Hà Nội luôn trong tình trạng cạnh tranh cao, không chỉ vì chất lượng đào tạo mà còn do áp lực tài chính. Với nhiều gia đình có thu nhập trung bình, trường công lập vẫn là lựa chọn phù hợp nhất.

Thực tế cho thấy chi phí học tại các trường tư thục dao động từ 5–12 triệu đồng/tháng, chưa kể các khoản phát sinh. Với những gia đình có hai con, tổng chi phí có thể lên tới 20–25 triệu đồng/tháng, vượt quá khả năng chi trả của không ít hộ gia đình.

Theo TS Lê Đông Phương, nguyên cán bộ Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, tỷ lệ chỉ hơn 60% học sinh vào lớp 10 công lập là “rất đáng suy nghĩ” đối với một đô thị lớn như Hà Nội. Đây chính là nguyên nhân khiến áp lực thi cử kéo dài và ngày càng gia tăng.

Một trong những nguyên nhân chính được chỉ ra là tốc độ gia tăng dân số nhanh, đặc biệt tại các khu đô thị mới, trong khi hệ thống trường học chưa phát triển tương xứng. Việc quy hoạch và bố trí quỹ đất cho giáo dục còn hạn chế, dẫn đến tình trạng quá tải cục bộ ở nhiều khu vực.

Hiện Hà Nội có 127 trường THPT công lập. Theo dự thảo quy hoạch Thủ đô, giai đoạn 2031–2045, thành phố cần bổ sung thêm khoảng 91 trường THPT để đáp ứng nhu cầu học tập.

Các chuyên gia cho rằng, để giảm áp lực tuyển sinh, Hà Nội cần đẩy nhanh việc xây dựng thêm trường học, đồng thời có cơ chế hỗ trợ phù hợp để phát triển hệ thống trường ngoài công lập, bảo đảm chi phí hợp lý cho người học.

Bên cạnh đó, việc tận dụng trụ sở dôi dư sau sắp xếp các cơ quan, đơn vị được xem là giải pháp khả thi trong ngắn hạn nhằm bổ sung quỹ đất xây trường. Tuy nhiên, về lâu dài, cần có chiến lược đồng bộ về quy hoạch đô thị, phân bố dân cư và phát triển hạ tầng giáo dục.