Một khoản tiền được thu tại trường không chỉ cần đúng tên gọi mà còn phải đáp ứng quy định về mức thu, cách thức công khai và mục đích sử dụng. Đây là những căn cứ Bộ GD-ĐT yêu cầu các địa phương sử dụng khi kiểm tra, xác định có hay không tình trạng lạm thu trong năm học 2026-2027.
Theo hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ quản lý chất lượng năm học 2026-2027, các Sở GD-ĐT phải tăng cường kiểm tra, giám sát việc thu, chi tại cơ sở giáo dục, đồng thời công khai thông tin để phụ huynh có kênh phản ánh khi phát hiện dấu hiệu bất thường. Văn bản hướng dẫn được Bộ ban hành ngày 18/8.
Địa phương có trách nhiệm thiết lập đường dây nóng tiếp nhận phản ánh của phụ huynh, công khai số điện thoại và xử lý thông tin trong vòng 3 ngày kể từ khi tiếp nhận. Trường hợp phát hiện cơ sở giáo dục có sai phạm về lạm thu, danh sách đơn vị vi phạm cũng phải được công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng trong thời hạn tương tự.
Bộ đã tiếp nhận khoảng 30 phản ánh
Tính đến nay, Bộ GD-ĐT cho biết đã nhận khoảng 30 phản ánh, kiến nghị của cá nhân liên quan đến các khoản thu đầu năm học. Những trường hợp thuộc thẩm quyền giải quyết của địa phương được Bộ phân loại và chuyển tới cơ quan có trách nhiệm để xác minh, xử lý.
Các tỉnh, thành cũng phải tổng hợp tình hình và báo cáo về Bộ, trong đó nêu rõ số trường bị phản ánh hoặc thuộc diện thanh tra, số cơ sở phát hiện sai phạm, tổng số tiền thu không đúng quy định, số tiền đã thu hồi hoặc hoàn trả cho người nộp.
Báo cáo còn phải thể hiện số cán bộ, giáo viên bị xử lý kỷ luật nếu có sai phạm liên quan. Theo yêu cầu của Bộ, thời hạn báo cáo là cuối tháng 9.
Cách quản lý này nhằm chuyển việc kiểm soát lạm thu từ khâu tiếp nhận phản ánh sang cả quá trình giám sát, kiểm tra và công khai kết quả xử lý.
Không phải khoản thu nào đầu năm cũng là lạm thu
Theo Bộ GD-ĐT, tại các trường phổ thông, những khoản thu phổ biến có thể gồm học phí, các khoản dịch vụ phục vụ và hỗ trợ hoạt động giáo dục, cùng nguồn tài trợ từ tổ chức, cá nhân cho cơ sở giáo dục.
Trong đó, học phí được thực hiện theo quy định của Chính phủ. Với các dịch vụ phục vụ, hỗ trợ hoạt động giáo dục, địa phương có thẩm quyền quy định danh mục, mức thu và cơ chế quản lý thu, chi. Nhà trường phải căn cứ những quy định này để thực hiện, không tự đặt thêm các khoản ngoài danh mục được phép.
Để xác định một khoản thu có dấu hiệu lạm thu hay không, cần đối chiếu ít nhất ba yếu tố: Khoản tiền đó có thuộc danh mục được phép thu, mức thu có đúng quy định và quá trình thu, sử dụng tiền có được công khai, minh bạch, đúng mục đích hay không.
Như vậy, việc một khoản tiền được phụ huynh đóng tại trường không đồng nghĩa khoản thu đó đương nhiên hợp lệ. Ngược lại, những khoản thuộc danh mục được phép cũng phải được thực hiện đúng mức và đúng quy trình.
Quỹ lớp, quỹ trường tiếp tục được lưu ý
Một trong những nội dung thường gây tranh luận vào đầu năm học là các khoản tiền do lớp hoặc ban đại diện cha mẹ học sinh đứng ra vận động. Thực tế tại một số nơi cho thấy có tình trạng phụ huynh được đề nghị đóng một khoản tiền chung khi chưa thống nhất đầy đủ về mục đích và cách sử dụng.
Tại TPHCM, ngay từ đầu năm học 2026-2027, ngành giáo dục địa phương đã yêu cầu không thu quỹ lớp, quỹ trường, các khoản liên quan đến hoạt động của ban đại diện cha mẹ học sinh và tài trợ cũng phải thực hiện theo quy định.
Ở cấp quản lý, Bộ GD-ĐT yêu cầu người đứng đầu cơ sở giáo dục và cơ quan quản lý trực tiếp phải chịu trách nhiệm khi để xảy ra sai phạm. Nếu phát hiện khoản thu trái quy định, địa phương phải tổ chức xử lý, trong đó có việc thu hồi hoặc hoàn trả số tiền đã thu sai và xem xét trách nhiệm cá nhân liên quan.
Việc yêu cầu công khai cả số tiền thu sai, số tiền đã hoàn trả và cá nhân bị xử lý được xem là một phần trong cơ chế giám sát các khoản thu đầu năm học, thay vì chỉ dừng ở việc yêu cầu nhà trường chấm dứt khoản thu khi có phản ánh.
Bộ GD-ĐT đồng thời yêu cầu các địa phương tiếp tục kiểm tra, giám sát và báo cáo tình hình lạm thu trong năm học 2026-2027. Các kênh tiếp nhận phản ánh được duy trì để phụ huynh có thể cung cấp thông tin khi phát hiện những khoản thu không rõ căn cứ hoặc không được công khai theo quy định.
