Theo số liệu Bộ Y tế cung cấp, nhu cầu ghép tạng ở trẻ em vẫn là thách thức đối với công tác điều trị. Tại Bệnh viện Nhi Trung ương, mỗi năm có hơn 20 bệnh nhi chờ ghép gan và khoảng 40 trẻ chờ ghép thận. Bệnh viện Nhi đồng 2 từng ghi nhận hơn 80 bệnh nhi mắc suy thận mạn giai đoạn cuối trong năm 2022.
Trong bối cảnh đó, việc bổ sung quy định về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người được kỳ vọng tạo thêm cơ hội điều trị cho bệnh nhi mắc bệnh hiểm nghèo, nhất là những trường hợp cần nguồn hiến có kích thước và đặc điểm giải phẫu tương thích mà người trưởng thành khó đáp ứng.
Tuy nhiên, hiến tặng ở người chưa thành niên là vấn đề đòi hỏi những giới hạn pháp lý nghiêm ngặt. Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) vì vậy phân biệt rõ hai trường hợp: Hiến khi còn sống và hiến sau khi qua đời.
Đối với trẻ đang sống, phạm vi hiến tặng chỉ giới hạn ở mô tái sinh, chẳng hạn tế bào gốc tạo máu, để điều trị cho người thân khi không có người hiến trưởng thành phù hợp. Người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi có thể hiến cho thành viên gia đình; trẻ dưới 15 tuổi chỉ được hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột.
Người hiến phải đáp ứng yêu cầu về sức khỏe, được tư vấn độc lập và có sự đồng ý của cả bản thân trẻ cùng cha mẹ hoặc người giám hộ. Dự thảo tiếp tục cấm lấy thận, gan, tim, phổi hoặc bất kỳ bộ phận cơ thể lành nào của người dưới 18 tuổi đang sống.
Với trường hợp hiến sau khi qua đời, việc lấy mô, bộ phận cơ thể chỉ được xem xét khi trẻ đã được Hội đồng chuyên môn độc lập xác định chết não hoặc chết tuần hoàn, có đăng ký hiến hoặc thể hiện nguyện vọng hiến trước khi qua đời và được cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý.
Người dưới 18 tuổi muốn đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể cũng phải có văn bản chấp thuận của cha mẹ hoặc người giám hộ. Việc đăng ký có thể được thay đổi hoặc hủy bỏ bất cứ lúc nào.
Ngày 23/10, Bộ Y tế phát đi thông tin liên quan đến các nội dung trên trong dự thảo luật sửa đổi, sau khi xuất hiện nhiều ý kiến lo ngại trên mạng xã hội về nguy cơ mua bán mô, bộ phận cơ thể người, kể cả ở trẻ em.
Bộ Y tế cho biết việc xây dựng quy định không nhằm khuyến khích trẻ em hiến tặng, mà hướng tới hoàn thiện hành lang pháp lý cho những trường hợp phù hợp, đồng thời bảo đảm an toàn và quyền lợi của người chưa thành niên. Cơ quan soạn thảo khẳng định quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ em phải được đặt lên hàng đầu trong quá trình hoàn thiện chính sách.
Để ngăn chặn hành vi trục lợi, dự thảo nghiêm cấm mua bán, ép buộc, lấy trộm, môi giới mô, bộ phận cơ thể người. Việc lợi dụng quan hệ giám hộ, chăm sóc thay thế hoặc nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của trẻ cũng bị nghiêm cấm; người vi phạm có thể bị xử lý hình sự theo quy định.
Các biện pháp bảo đảm minh bạch được thiết lập cả trong quá trình phân bổ và lấy tạng. Việc ghép phải thông qua hệ thống điều phối bằng mã quốc gia và danh sách chờ, bảo đảm công bằng giữa những người bệnh. Người hiến khi còn sống phải được xác minh nhân thân và đánh giá bởi Hội đồng tư vấn độc lập.
Quy trình xác định chết não, chết tuần hoàn phải bảo đảm độc lập, khách quan, hạn chế xung đột lợi ích và ngăn ngừa hành vi làm sai lệch kết quả.
Theo Bộ Y tế, từ ca ghép tạng đầu tiên được thực hiện tại Việt Nam năm 1992 đến tháng 3/2026, cả nước đã tiến hành hơn 11.000 ca ghép bộ phận cơ thể người. Trong khi nhu cầu điều trị tiếp tục đặt ra yêu cầu về nguồn hiến phù hợp, việc hoàn thiện quy định cần đồng thời bảo đảm tính nhân văn, minh bạch và khả năng kiểm soát rủi ro.
Dự thảo hiện tiếp tục được tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội và nhân dân trước khi chỉnh lý, hoàn thiện, trình Quốc hội xem xét thông qua. Ban soạn thảo cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan có thẩm quyền để rà soát các quy định, hướng tới mở thêm cơ hội sống cho người bệnh nhưng không làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ em.
