Không mở rộng quy định hiến bộ phận cơ thể ở người chưa thành niên
Sáng 21/11/2026, trước khi Quốc hội biểu quyết, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan thừa ủy quyền Chính phủ trình bày báo cáo tiếp thu, chỉnh lý dự thảo luật. Việc bỏ đề xuất liên quan đến hiến, lấy bộ phận cơ thể người dưới 18 tuổi là một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm trong quá trình thảo luận, hoàn thiện dự án luật. Những băn khoăn được đặt ra không chỉ tại nghị trường mà còn xuất phát từ dư luận xã hội, đặc biệt là vấn đề bảo vệ quyền lợi, sức khỏe và sự an toàn của trẻ em.

Theo báo cáo tiếp thu, chỉnh lý dự thảo luật, Chính phủ trân trọng các ý kiến đóng góp của đại biểu Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, cử tri và người dân. Chính phủ nhìn nhận những băn khoăn này đều xuất phát từ tình thương, trách nhiệm của cha mẹ đối với con cái, nỗi lo của các gia đình có người thân đang trong tình trạng nguy kịch và mong muốn mọi người được đối xử công bằng trong hoàn cảnh khó khăn.
Trên cơ sở lắng nghe, tiếp thu ý kiến, Chính phủ và Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất giữ nguyên nội dung của luật hiện hành đối với vấn đề hiến, lấy, ghép bộ phận cơ thể người dưới 18 tuổi, chưa bổ sung quy định mới trong lần sửa đổi này. Dự thảo luật sau chỉnh lý khẳng định không lấy mô không tái sinh, bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi. Việc đăng ký hiến cũng chỉ áp dụng đối với người từ đủ 18 tuổi trở lên, nhằm bảo đảm người đăng ký có đủ năng lực nhận thức, hiểu rõ ý nghĩa và hoàn toàn tự nguyện khi đưa ra quyết định.
Tuy nhiên, luật vẫn giữ một trường hợp hiến mô tái sinh vì lợi ích sống còn của chính trẻ em. Cụ thể, trẻ có thể hiến mô tái sinh như tế bào gốc tạo máu để giúp anh, chị, em ruột mắc các bệnh máu ác tính hoặc bệnh máu bẩm sinh nặng. Trong một số trường hợp, ghép tế bào gốc là cơ hội duy nhất để chữa khỏi bệnh cho người thân. Để bảo vệ trẻ em, việc hiến trong trường hợp này phải đáp ứng những điều kiện nghiêm ngặt. Trẻ phải có sự đồng ý của chính mình và có văn bản đồng ý của cha mẹ. Trẻ cùng gia đình được tư vấn độc lập về pháp luật, sức khỏe, đồng thời được đánh giá tâm lý, xã hội phù hợp với độ tuổi.
Quá trình xem xét còn phải có hội đồng tư vấn với sự tham gia của đại diện cơ quan quản lý nhà nước về trẻ em hoặc tổ chức bảo vệ quyền trẻ em. Người đứng đầu cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phải đồng ý bằng văn bản. Đặc biệt, nếu trẻ hoặc cha mẹ có biểu hiện không đồng thuận ở bất kỳ thời điểm nào, việc lấy mô tái sinh phải dừng lại. Những quy định này cho thấy dự thảo luật hướng tới việc cân bằng giữa nhu cầu cứu chữa người bệnh và yêu cầu bảo vệ sức khỏe, quyền lợi của trẻ em, tránh để trẻ trở thành đối tượng chịu áp lực hoặc bị chi phối bởi quyết định của người lớn.
Tăng hàng rào pháp lý, ngăn chặn mua bán và ép buộc hiến tạng
Không chỉ điều chỉnh nội dung liên quan đến người dưới 18 tuổi, Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) còn được hoàn thiện theo hướng tăng cường kiểm soát hoạt động hiến, lấy, ghép, bảo đảm tính tự nguyện, khách quan, công bằng và minh bạch. Dự thảo luật bổ sung nhiều quy định về chuyên môn, điều kiện thực hiện và cơ chế phòng ngừa vi phạm. Một trong những điểm đáng chú ý là việc nâng độ tuổi được hiến bộ phận cơ thể khi còn sống đối với người không phải thành viên gia đình từ đủ 18 tuổi lên 25 tuổi.

Quy định này nhằm bảo đảm người hiến đã trưởng thành hơn về nhận thức, có khả năng độc lập trong quyết định và hạn chế nguy cơ bị chi phối bởi áp lực kinh tế hoặc các yếu tố bên ngoài. Đối với trường hợp hiến cho người ngoài gia đình, việc phân bổ người hiến do cơ quan điều phối quốc gia thực hiện. Người hiến phải được tư vấn độc lập về pháp luật, sức khỏe, đánh giá tâm lý và xã hội. Người đánh giá điều kiện hiến không được đồng thời là người chỉ định ghép cho bệnh nhân hoặc người trực tiếp chăm sóc người hiến.
Việc lấy bộ phận cơ thể chỉ được tiến hành khi có ý kiến đồng ý bằng văn bản của hội đồng tư vấn lấy, ghép. Hội đồng gồm các chuyên gia về y tế, pháp luật và tâm lý, trong đó thành viên không tham gia vào ca ghép của trường hợp đang được xem xét. Bên cạnh đó, cơ quan công an, UBND và các cơ quan liên quan sẽ phối hợp xác minh quan hệ nhân thân, nơi cư trú của người hiến và người nhận. Người từ đủ 18 tuổi đến dưới 25 tuổi chỉ được hiến cho thành viên gia đình.
Luật cũng yêu cầu người hiến phải được tư vấn, đánh giá về tâm lý và pháp luật, đồng thời có quyền từ chối hiến ở bất kỳ thời điểm nào. Đối với người hiến khi còn sống, hoạt động tư vấn phải được thực hiện độc lập, phù hợp với độ tuổi để bảo đảm họ được cung cấp đầy đủ thông tin, không bị cưỡng ép. Một điểm mới khác là việc bổ sung quy định về hiến bộ phận cơ thể sau khi chết tuần hoàn. Luật xác định rõ khái niệm chết tuần hoàn, tạo cơ sở pháp lý cho hình thức hiến đã được nhiều quốc gia áp dụng an toàn trong nhiều năm. Đây được xem là giải pháp góp phần mở rộng nguồn hiến từ người đã qua đời, giảm số lượng người phải hiến khi còn sống, đồng thời hạn chế nguy cơ mua bán, ép buộc.
Để quản lý chặt chẽ hơn, số hành vi bị nghiêm cấm cũng được nâng từ 10 hành vi theo Luật năm 2006 lên 29 hành vi. Các quy định bổ sung tập trung ngăn chặn hành vi mua bán mô, bộ phận cơ thể người; môi giới hoặc lợi dụng việc nuôi con nuôi, chăm sóc thay thế, quan hệ giám hộ và các quan hệ lệ thuộc khác để trục lợi. Dự thảo cũng nghiêm cấm việc đưa người Việt Nam ra nước ngoài để mua bán mô, bộ phận cơ thể người hoặc đưa người nước ngoài vào Việt Nam để hiến, ghép trái quy định. Đáng chú ý, việc hiến, lấy cũng không được thực hiện nếu người hiến, người đại diện hoặc cha đẻ, mẹ đẻ từ chối hay có biểu hiện không đồng thuận, không hợp tác.
Minh bạch xác định chết não, phân bổ công bằng và tri ân người hiến
Một vấn đề quan trọng khác được dự thảo luật làm rõ là điều kiện, thẩm quyền xác định chết não và chết tuần hoàn. Trước những băn khoăn của đại biểu Quốc hội về tính khách quan trong quá trình xác định tình trạng tử vong, Chính phủ khẳng định việc cứu chữa người bệnh luôn là ưu tiên tuyệt đối của thầy thuốc. Việc kết luận một người đã chết, dù người đó có đăng ký hiến hay không, đều phải tuân thủ các chuẩn mực y khoa được thế giới thừa nhận.

Dự thảo luật quy định các nguyên tắc bảo đảm quyền con người trong xác định chết não, chết tuần hoàn; yêu cầu có đủ tiêu chuẩn chuyên môn, kết luận bằng văn bản của hội đồng và công bố bằng văn bản của người đứng đầu cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Thành phần hội đồng, nguyên tắc đánh giá độc lập cũng được xác định rõ. Các tiêu chuẩn xác định chết não, chết tuần hoàn phải bao gồm tiêu chuẩn lâm sàng, cận lâm sàng và tiêu chuẩn thời gian theo chuẩn mực quốc tế.
Đặc biệt, ngay cả khi đã có kết luận chết não hoặc chết tuần hoàn, việc hiến mô, bộ phận cơ thể vẫn hoàn toàn do gia đình quyết định. Gia đình được tư vấn, cung cấp đầy đủ thông tin và có quyền từ chối ở bất kỳ thời điểm nào. Luật đồng thời nghiêm cấm lấy mô, bộ phận cơ thể trong trường hợp chưa rõ nguyên nhân tử vong hoặc có dấu hiệu bất thường, nghi ngờ vi phạm pháp luật.
Về phân bổ nguồn hiến, dự thảo luật thiết lập cơ chế điều phối thống nhất trên toàn quốc, hướng tới bảo đảm công bằng, minh bạch trong việc phân bổ mô, bộ phận cơ thể cho người bệnh có nhu cầu ghép. Cùng với đó, các chính sách bảo vệ và tri ân người hiến được chú trọng. Dự thảo đề xuất lấy ngày 20/5 hằng năm là Ngày Tri ân người hiến mô, bộ phận cơ thể người, nhằm ghi nhận nghĩa cử cao đẹp của người hiến và gia đình, đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng về ý nghĩa nhân văn của hoạt động này.
Về trách nhiệm quản lý Nhà nước, Chính phủ thống nhất quản lý chung, Bộ Y tế là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thực hiện nhiệm vụ; các bộ, ngành và UBND các cấp phối hợp triển khai theo chức năng, nhiệm vụ được giao. Chính phủ cũng nhấn mạnh trách nhiệm cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ để người dân hiểu đúng về hoạt động hiến mô, tạng, từ đó tự do quyết định đăng ký hoặc không đăng ký hiến.