Một trong những vấn đề được Bộ GD&ĐT đặt ra trong kế hoạch thực hiện Chỉ thị 37 của Thủ tướng Chính phủ là thay đổi cách nhìn nhận thành tích giáo dục. Thay vì tập trung vào những con số như tỷ lệ tốt nghiệp hay số lượng học sinh đạt điểm cao, công tác thi đua, khen thưởng phải được điều chỉnh để tránh tạo động lực chạy theo thành tích.
Vụ Tổ chức cán bộ được giao chủ trì đổi mới công tác này. Bộ yêu cầu không sử dụng riêng tỷ lệ người học khá, giỏi, tỷ lệ tốt nghiệp hoặc kết quả thi để làm căn cứ xếp loại, khen thưởng tập thể, cá nhân.
Đi kèm với yêu cầu trên là quy định cấm can thiệp vào kết quả đánh giá. Bộ GD&ĐT nhấn mạnh, không tổ chức, cá nhân nào được phép chỉ đạo, gây sức ép hoặc tác động trái quy định để nâng điểm, tăng tỷ lệ tốt nghiệp, làm sai lệch kết quả học tập, kết quả thi hay che giấu vi phạm.
Để hạn chế tình trạng kết quả kiểm tra không phản ánh đúng năng lực người học, Bộ yêu cầu xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ phân tích, đối sánh chất lượng giữa các cơ sở giáo dục. Vụ Giáo dục phổ thông có trách nhiệm hướng dẫn các Sở GD&ĐT phát triển ngân hàng câu hỏi, đồng thời tổ chức khai thác dữ liệu để phát hiện những dấu hiệu bất thường trong kết quả đánh giá.
Không chỉ kiểm soát đầu ra, quy trình tổ chức thi cũng được yêu cầu rà soát lại. Các quy định về kiểm tra thường xuyên, định kỳ và đánh giá cuối khóa ở mọi cấp học, trình độ đào tạo sẽ được xem xét, hoàn thiện để hạn chế những kẽ hở có thể bị lợi dụng.
Một hướng kiểm soát khác tập trung vào các thủ đoạn gian lận bằng công nghệ. Cục Khoa học, Công nghệ và Thông tin được giao nghiên cứu những phương thức vi phạm mới, đặc biệt là việc sử dụng trí tuệ nhân tạo và thiết bị công nghệ cao để gian lận. Bộ yêu cầu quy định cụ thể hành vi bị cấm, cách thức kiểm soát, cơ chế kiểm tra chéo và trách nhiệm giải trình; đồng thời tăng khả năng lưu vết để phục vụ xác minh khi có dấu hiệu sai phạm.
Tại các kỳ thi có quy mô lớn, Cục Quản lý chất lượng sẽ hướng dẫn sử dụng camera và thiết bị rà soát kim loại ở những khâu có nguy cơ xảy ra gian lận. Trước mắt, biện pháp này được ưu tiên triển khai tại kỳ thi tốt nghiệp THPT và kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia. Lộ trình tổ chức thi trên máy tính cũng được xây dựng nhằm từng bước đổi mới phương thức đánh giá.
Ở bậc đại học và giáo dục nghề nghiệp, yêu cầu chống gian lận được mở rộng sang cả hoạt động học tập, nghiên cứu. Các cơ sở đào tạo phải hoàn thiện quy định về liêm chính học thuật, có biện pháp ngăn chặn và xử lý tình trạng đạo văn, sao chép, thuê người làm bài, học thay, thi hộ hoặc gian lận trong nghiên cứu khoa học.
Việc sử dụng trí tuệ nhân tạo trong học tập, nghiên cứu và bảo vệ luận văn, luận án cũng phải được kiểm soát theo quy định. Các đơn vị được yêu cầu đổi mới cách dạy, học và đánh giá, chú trọng quá trình thực hiện cũng như sản phẩm học tập, nghiên cứu thay vì chỉ căn cứ vào kết quả của một bài thi.
Những nhiệm vụ trên nằm trong kế hoạch triển khai Chỉ thị 37 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường phòng, chống gian lận thi cử, kiểm tra và đánh giá trong giáo dục. Chỉ thị được ban hành trong bối cảnh một số cơ sở giáo dục vẫn còn tình trạng kết quả kiểm tra chưa phản ánh đúng thực chất chất lượng dạy và học, vi phạm quy chế thi và thiếu trung thực trong nghiên cứu khoa học.
Bộ GD&ĐT được giao thực hiện nhiều nhiệm vụ cụ thể trong tháng 11 và tháng 12/2026. Mục tiêu đặt ra là đưa hoạt động kiểm tra, đánh giá trở về đúng chức năng đo lường năng lực người học, thay vì trở thành công cụ tạo ra những con số thành tích.
