Tại phiên thảo luận ở hội trường sáng 9/11 về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động, nhiều đại biểu Quốc hội đề nghị hoàn thiện các quy định theo hướng tăng khả năng phát hiện sớm nguy cơ, kiểm soát điều kiện làm việc và nâng cao hiệu quả xử lý khi xảy ra tai nạn.
Một vấn đề được quan tâm là những tổn thương sức khỏe tích tụ trong quá trình lao động thường khó nhận biết hơn các tai nạn nghiêm trọng. Tư thế làm việc không phù hợp, mang vác nặng kéo dài, tiếng ồn, rung động, bụi và hóa chất có thể ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe, làm suy giảm khả năng lao động nếu không được phát hiện, kiểm soát kịp thời.
Vì vậy, công tác an toàn, vệ sinh lao động cần được tiếp cận rộng hơn, không chỉ tập trung thống kê số vụ tai nạn hay số người mắc bệnh nghề nghiệp mà phải chủ động nhận diện các yếu tố có nguy cơ gây tổn hại sức khỏe.
Tăng khả năng cảnh báo và phòng ngừa tại nơi làm việc
Đối với việc kết nối dữ liệu về an toàn, vệ sinh lao động, ý kiến tại nghị trường cho rằng hệ thống thông tin cần vượt ra ngoài chức năng thu thập, lưu trữ và quản lý. Dữ liệu phải được khai thác để nhận diện bất thường, cảnh báo nguy cơ và theo dõi quá trình khắc phục.
Các tình huống như thiết bị hoạt động không bảo đảm an toàn, môi trường làm việc vượt ngưỡng độc hại hoặc xuất hiện nhiều phản ánh về điều kiện lao động không an toàn cần được phát hiện và xử lý kịp thời. Cùng với đó, phải xác định rõ cơ quan, đơn vị chịu trách nhiệm tiếp nhận thông tin, thời hạn giải quyết và kết quả khắc phục.
Việc ứng dụng thiết bị giám sát tự động và trí tuệ nhân tạo tại những khu vực có nguy cơ cao cũng được đề xuất nhằm hỗ trợ phát hiện sớm rủi ro. Tuy nhiên, giải pháp công nghệ cần phù hợp với quy mô, điều kiện của doanh nghiệp, tránh tạo thêm chi phí và thủ tục không cần thiết.
Một nội dung khác là chuyển cách tiếp cận đối với bệnh nghề nghiệp từ thống kê số người mắc sang nhận diện các dấu hiệu bất thường trong môi trường lao động. Cơ quan y tế cần phối hợp với cơ quan quản lý lao động phân tích những biểu hiện sức khỏe có tính tập trung, kịp thời kiểm tra và tổ chức khám phát hiện sớm khi cần thiết. Việc bảo mật thông tin sức khỏe cũng phải được chú trọng, tránh để người lao động bị phân biệt đối xử hoặc mất cơ hội việc làm do có nguy cơ mắc bệnh nghề nghiệp.
Làm rõ trách nhiệm khi xảy ra tai nạn
Bên cạnh phòng ngừa, tính khách quan trong điều tra tai nạn lao động là vấn đề cần được hoàn thiện. Theo nội dung dự thảo được thảo luận, người sử dụng lao động thành lập đoàn điều tra cấp cơ sở đối với một số vụ tai nạn thuộc phạm vi quản lý. Tuy nhiên, có ý kiến lo ngại về khả năng phát sinh xung đột lợi ích khi doanh nghiệp vừa chịu trách nhiệm bảo đảm an toàn, vừa trực tiếp tổ chức điều tra vụ việc.
Để tăng tính khách quan, các đại biểu đề nghị quy định rõ thành phần đoàn điều tra, trong đó có đại diện công đoàn và người có chuyên môn phù hợp. Trường hợp có khiếu nại, tố cáo hoặc căn cứ cho thấy kết quả điều tra thiếu khách quan, cơ quan chuyên môn cấp tỉnh cần kiểm tra và xem xét quyết định điều tra lại.
Đối với người làm việc không theo hợp đồng lao động, việc xác minh tai nạn cũng cần được quy định cụ thể hơn. Biên bản do UBND cấp xã lập trong trường hợp người lao động bị thương nặng chỉ là tài liệu ban đầu, chưa thể thay thế việc xác minh nguyên nhân và trách nhiệm. Cơ quan chuyên môn cấp tỉnh cần có trách nhiệm tiếp nhận, kiểm tra hồ sơ, tổ chức xác minh bổ sung khi cần thiết và thông báo kết quả bằng văn bản.
Các ý kiến cũng lưu ý rằng việc chuyển hồ sơ vụ tai nạn có dấu hiệu tội phạm sang cơ quan điều tra không đồng nghĩa với việc quyền lợi của người bị nạn phải bị đình lại. Cần tăng cường chia sẻ thông tin giữa cơ quan điều tra, cơ quan tố tụng và cơ quan bảo hiểm xã hội; đồng thời quy định rõ đầu mối, thời hạn giải quyết chế độ và trách nhiệm thông báo tiến độ cho người bị nạn hoặc thân nhân.
Không bỏ sót nhóm lao động ngoài quan hệ hợp đồng
Một thách thức khác đặt ra trong quá trình hoàn thiện chính sách là phạm vi bảo vệ đối với lao động tự do, thời vụ, làm việc theo thỏa thuận miệng hoặc thông qua nền tảng số.
Thực tế các hình thức tổ chức công việc ngày càng đa dạng, trong khi việc xác định trách nhiệm bảo đảm an toàn không thể chỉ căn cứ vào tên gọi hợp đồng. Cần xem xét bản chất quan hệ lao động và mức độ kiểm soát thực tế đối với công việc, nhưng cũng không mặc nhiên coi mọi nền tảng số là người sử dụng lao động.
Do đó, việc phối hợp giữa chính quyền cơ sở và các đơn vị tổ chức công việc trong tiếp nhận phản ánh, nhận diện nguy cơ, hỗ trợ huấn luyện, trang bị bảo hộ và bảo hiểm tai nạn lao động cần được quan tâm.
Những nội dung được nêu tại nghị trường cho thấy yêu cầu hoàn thiện pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động không chỉ nằm ở quy trình xử lý sau tai nạn mà còn ở khả năng ngăn ngừa rủi ro trước khi sự cố xảy ra. Bảo vệ tính mạng, sức khỏe và quyền lợi của người lao động cũng chính là bảo vệ chất lượng nguồn nhân lực, duy trì năng suất và sự ổn định của hoạt động sản xuất, kinh doanh.
