Thời gian tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) là một trong những điều kiện quyết định việc người lao động có được hưởng lương hưu hay không. Với những người đã đến tuổi nghỉ việc nhưng quá trình đóng bảo hiểm chưa đủ dài, việc lựa chọn phương án phù hợp có thể giúp hoàn thiện điều kiện hưởng chế độ.
Luật BHXH năm 2024, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, đã giảm số năm đóng tối thiểu để hưởng lương hưu từ 20 năm xuống còn 15 năm đối với các trường hợp thuộc diện áp dụng. Tuy nhiên, người lao động vẫn cần đáp ứng điều kiện về tuổi nghỉ hưu và những yêu cầu liên quan đến hình thức tham gia bảo hiểm.
Một trong những phương án dành cho người còn thiếu thời gian đóng là nộp tiền một lần. Với người tham gia BHXH bắt buộc đã đủ tuổi nghỉ hưu và còn thiếu không quá 6 tháng để đủ điều kiện hưởng lương hưu, pháp luật cho phép đóng một lần cho phần thời gian còn lại.
Khoản tiền phải đóng được xác định theo tổng mức đóng của người lao động và người sử dụng lao động vào quỹ hưu trí và tử tuất, căn cứ vào mức đóng trước khi người lao động nghỉ việc. Thời điểm đóng sớm nhất là tháng liền kề trước tháng đủ điều kiện hưởng lương hưu. Nội dung này được quy định tại khoản 7 Điều 33 Luật BHXH năm 2024 và khoản 2 Điều 12 Thông tư 12/2025/TT-BNV.
Với người còn thiếu nhiều năm hơn, cơ chế áp dụng có sự khác biệt. Người tham gia BHXH tự nguyện đã đủ tuổi nghỉ hưu nhưng chưa tích lũy đủ thời gian đóng có thể được đóng một lần cho số năm còn thiếu, tối đa 5 năm, nếu đáp ứng các điều kiện theo quy định.
Số tiền phải nộp được tính trên thời gian còn thiếu và áp dụng lãi gộp theo lãi suất đầu tư quỹ BHXH bình quân tháng của năm trước liền kề. Khi đã hoàn thành khoản đóng và đủ điều kiện hưởng chế độ, người tham gia được giải quyết lương hưu từ ngày đầu tiên của tháng liền kề sau tháng đóng đủ tiền. Cơ chế này được quy định tại điểm e khoản 2 Điều 36 Luật BHXH năm 2024, Điều 7 Nghị định 159/2025/NĐ-CP và khoản 6 Điều 5 Thông tư 11/2025/TT-BNV.
Ngoài việc chủ động đóng thêm để hoàn thiện số năm tham gia, một số người lao động còn có thể được đóng bù cho khoảng thời gian bị gián đoạn do những tình huống đặc biệt.
Chẳng hạn, doanh nghiệp gặp khó khăn, phải tạm ngừng sản xuất, kinh doanh và không có khả năng đóng BHXH có thể được tạm dừng đóng vào quỹ hưu trí và tử tuất tối đa 12 tháng nếu đáp ứng đủ điều kiện. Khi kết thúc thời gian tạm dừng, người sử dụng lao động phải thực hiện nghĩa vụ đóng bù theo quy định.
Người lao động bị tạm giam hoặc tạm đình chỉ công việc cũng có thể thuộc diện phải đóng bù nếu sau đó được truy lĩnh đủ tiền lương do bị oan, sai hoặc không bị xử lý kỷ luật theo trường hợp luật định. Nếu người lao động đủ điều kiện hưởng chế độ hưu trí trong thời gian tạm dừng đóng, việc đóng bù phải được thực hiện ngay để giải quyết quyền lợi. Các trường hợp này được điều chỉnh bởi Điều 37 Luật BHXH năm 2024 và các văn bản hướng dẫn liên quan.
Trong trường hợp người đã đến tuổi nghỉ hưu nhưng chưa đủ điều kiện nhận lương hưu, pháp luật còn quy định phương án trợ cấp hằng tháng cho những người đáp ứng điều kiện tương ứng. Theo khoản 3 Điều 23 Luật BHXH năm 2024 và quy định hướng dẫn tại Nghị định 158/2025/NĐ-CP, người có thời gian đóng BHXH nhưng chưa đủ điều kiện hưởng lương hưu có thể được đóng một lần cho phần còn thiếu để hưởng trợ cấp hằng tháng theo quy định.
Chính sách này hướng đến những người đã có quá trình tham gia BHXH nhưng chưa đủ điều kiện nhận lương hưu, đồng thời chưa đến tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội. Theo quy định hiện hành, trợ cấp hưu trí xã hội được áp dụng từ đủ 75 tuổi; người từ đủ 70 đến dưới 75 tuổi thuộc hộ nghèo hoặc hộ cận nghèo cũng có thể được xem xét nếu đáp ứng các điều kiện luật định.
Như vậy, người thiếu thời gian đóng BHXH khi đến tuổi nghỉ hưu có thể được xem xét theo những cơ chế khác nhau, tùy thuộc vào số tháng hoặc số năm còn thiếu, hình thức tham gia và hoàn cảnh phát sinh. Trước khi quyết định đóng thêm, người lao động cần kiểm tra quá trình đóng BHXH và liên hệ cơ quan BHXH để xác định chính xác phương án, mức đóng cũng như thời điểm được hưởng chế độ.
