Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Văn An, nhiệm kỳ 2001-2006 đã thúc đẩy Quốc hội dân chủ, thực chất, đồng thời đẩy mạnh ngoại giao nghị viện, nâng cao uy tín Quốc hội Việt Nam trên trường quốc tế.
Những đóng góp chính được ghi nhận gồm:
- Đổi mới hoạt động lập pháp: Đẩy mạnh chất lượng xây dựng pháp luật, giúp Quốc hội thông qua nhiều dự án luật quan trọng, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế.
- Nâng cao vai trò giám sát và dân chủ: Chú trọng lắng nghe ý kiến cử tri, nâng cao chất lượng hoạt động chất vấn, giám sát tối cao, đảm bảo Quốc hội là cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất.
- Thúc đẩy hội nhập quốc tế: Dẫn đầu các đoàn đại biểu cấp cao tham dự các diễn đàn nghị viện khu vực và quốc tế như AIPO-26, củng cố mối quan hệ ngoại giao.
- Tư duy đổi mới: Quan tâm đến việc hoàn thiện cơ chế hoạt động, phân định rõ chức năng giữa Đảng và Nhà nước, nâng cao hiệu lực hoạt động bộ máy.
- Đào tạo và kế thừa: Là nhà lãnh đạo uy tín, dày dạn kinh nghiệm, góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ Quốc hội chất lượng.
Nghỉ hưu ở tuổi 59
Năm 1996, ở tuổi 59, ông Nguyễn Văn An xin nghỉ hưu. Mặc dù Ban Tổ chức Trung ương, rồi Bộ Chính trị đã đồng ý, nhưng khi ra Ban Chấp hành Trung ương vẫn bầu ông vào Bộ Chính trị và trở thành Trưởng Ban Tổ chức Trung ương.
Theo nguyên Chủ tịch Nguyễn Văn An trao đổi với báo giới, lần thứ hai, năm 2006, ở tuổi 69, trước khi thôi giữ chức Chủ tịch Quốc hội để nghỉ hưu, nhiều cán bộ cấp cao có uy tín trong Đảng đề nghị ông ở lại. Ông kiên quyết về, vì “nhiều nhưng chưa đủ đông để giữ tôi lại”.
Nguyên Chủ tịch Quốc hội Nguyên Văn An bộc bạch: "Người đời thường bảo, biết người là trí, Lão Tử lại bảo, biết mình là sáng. Người đời thường bảo, thắng người là có sức, Lão Tử lại bảo, thắng mình là sức mạnh. Biết người, thắng người là Hữu vi, biết mình và thắng mình đó là Vô vi. Nhưng tôi cũng lưu ý Lão Tử khuyên: “Vô vi nhi vô bất vi” nghĩa là không làm nhưng không gì không làm, chỗ vi diệu của Lão Tử chính là ở đó".
Ngày 27/6/2001: tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội khoá X, được Quốc hội bầu làm Chủ tịch Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Là người đọc nhiều, biết nhiều, lại nghiên cứu sâu về đạo Lão, chắc ông thấu hiểu học thuyết của Lão Tử lấy Vô vi làm gốc. Đó là, Vô dục: bớt, đến tiêu diệt tham lam, ham muốn. Vô tranh: không tranh giành với ai thì cũng không ai tranh giành với mình. Thủ thế: biết lùi để tiến. Tri túc: biết thế nào là đủ để dừng. Nghĩ được vậy, làm được vậy lòng sẽ luôn thanh thản. Xưa nay chỉ những bậc đại nhân, đại trí mới nhìn ra điều ấy và chủ động rút khỏi quyền lực đúng lúc.
Ở góc phòng khách có bày bức tượng Thánh Gióng cưỡi ngựa về trời, chúng tôi hỏi ông sao lại bày bức tượng này, ông bảo sở dĩ Thánh Gióng vĩ đại và được phong Thánh là bởi lập kỳ công rồi không tham ở lại. Nhấp ngụm trà, nguyên Chủ tịch Quốc hội cười thư thái, bảo: “Lão Tử khuyên rằng: Công thành nhi phất cư. Phù duy phất cư. Thị dĩ bất khứ”. Nghĩa là làm mà không cậy công. Thành công mà không ở lại. Vì không ở lại nên không bị bỏ đi. Tôi thấy nhiều người có chức vụ do không biết được triết lý uyên thâm này nên mới tự mình làm khổ mình đấy chứ”.
Tóm tắt quá trình công tác của Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Văn An:
Năm 1954–1960: Công nhân điện Nhà máy Điện Hà Nội. Phó Bí thư Đoàn Thanh niên Lao động Nhà máy Điện Hà Nội.
Năm 1961–1967: Đi học thoát ly 2 năm trong nước, 5 năm tại Liên Xô, Chi ủy viên Chi bộ lưu học sinh thành phố.
Năm 1967–1969: Về nước công tác ở Công trường 8438 thuộc Công ty Điện lực Hà Nội.
Năm 1970–1972: Công tác ở Sở Điện III (Nam Định). Bí thư chi bộ. Đảng ủy viên, Trưởng ban Tuyên huấn Đảng ủy.
Năm 1972–1973: Phó Giám đốc kỹ thuật Công ty Điện Nam Hà, tỉnh Ủy viên dự khuyết.
Năm 1974–1976: Đi học trường Nguyễn Ái Quốc Trung ương khóa 7, chương trình lý luận cao cấp, Thường vụ Tỉnh ủy, Trưởng ban Tuyên huấn.
Tháng 8/1976–1980: Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Nam Ninh, phụ trách công nghiệp, sau làm Bí thư Thành ủy Nam Định.
Tháng 11/1980: Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Hà Nam Ninh.
Tháng 4/1981: Được bầu đại biểu Quốc hội khoá VII, Ủy viên Ủy ban Kinh tế, Kế hoạch và Ngân sách của Quốc hội.
Với thành tích đóng góp lớn lao cho sự nghiệp của Đảng và Nhà nước, ông đã được Nhà nước trao tặng Huân chương Hồ Chí Minh, Huy hiệu 60 năm tuổi của Đảng Cộng sản Việt Nam và nhiều giải thưởng cao quý khác.
Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ V (3/1982): Được bầu ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Bí thư Tỉnh ủy Hà Nam Ninh.
Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI (12/1986): Được bầu Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Bí thư Tỉnh ủy Hà Nam Ninh.
Tháng 9/1987 làm Phó Trưởng ban Tổ chức Trung ương Đảng.
Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII (6/1991): Được bầu là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Trưởng ban Tổ chức Trung ương.
Tháng 7/1996: Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Ủy viên Bộ Chính trị, Trưởng ban Tổ chức Trung ương.
Tháng 4/2001: Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng, được Trung ương bầu vào Bộ Chính trị và Ban Bí thư Trung ương Đảng.
Tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội khoá X: Được Quốc hội bầu làm Chủ tịch Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
