Malaysia đang đối mặt với tình trạng “chảy máu chất xám” nghiêm trọng – một cảnh báo được chính Bộ trưởng Kỹ thuật số Gobind Singh Deo đưa ra vào tháng Tư vừa qua. Theo đó, trong vòng 50 năm qua, đã có hơn 1,86 triệu người Malaysia rời khỏi đất nước để sinh sống và làm việc ở nước ngoài. Con số này tương đương 5,6% dân số – cao hơn đáng kể so với mức trung bình toàn cầu là 3,6%.
Chưa dừng lại ở đó, kể từ năm 2010, có hơn 2.800 sinh viên được chính phủ tài trợ đi du học đã tốt nghiệp và lựa chọn làm việc tại nước ngoài. Ước tính, cứ 6 người thì có 1 người không quay trở lại sau khi hoàn tất chương trình học. Đây không chỉ là con số về nhân lực đơn thuần, mà thực chất phản ánh chiến lược phát triển dài hạn của Malaysia đang rất hạn chế.
Vấn đề không phải là lương, mà là sự nghiệp kém triển vọng
Giáo sư Kinh tế Geoffrey Williams – Trưởng khoa Nghiên cứu và Đổi mới tại Đại học Khoa học và Công nghệ Malaysia – nhận định: nguyên nhân cốt lõi khiến sinh viên, học giả rời bỏ Malaysia không phải là thu nhập.
“Người tài không rời đi chỉ vì mức lương. Trên thực tế, thu nhập tại Malaysia có thể còn tốt hơn nếu xét trên chi phí sinh hoạt và chất lượng sống. Điều khiến họ không quay về là vì họ không thấy tương lai phát triển nghề nghiệp tại quê nhà.”
Ông chỉ rõ: các cơ hội nghề nghiệp chất lượng cao ở Malaysia vẫn còn thiếu, khả năng thăng tiến trong nhiều tổ chức vẫn bị chi phối bởi yếu tố thâm niên, chứ không dựa trên năng lực. Điều đó khiến thế hệ trẻ, dù giỏi giang, cũng khó có đất dụng võ.
Đặc biệt, ông phê phán cơ chế học bổng hiện hành – khi người được tài trợ bị buộc phải quay về làm việc như một “nghĩa vụ đạo đức”, trong khi họ không được lựa chọn công việc phù hợp với chuyên môn hoặc chí hướng. Chính sự thiếu linh hoạt này khiến nhiều người chấp nhận trả lại học bổng để ở lại nước ngoài phát triển sự nghiệp.
“Cảm giác bị ràng buộc như một hợp đồng lao động không lối thoát đã khiến không ít người trẻ lựa chọn tự do – cho dù phải trả giá.”, ông nói.
Giữ chân người tài: Không thể chỉ bằng nghĩa vụ
Theo Giáo sư Williams, nếu muốn giữ chân người giỏi, Malaysia phải tái thiết toàn bộ hệ sinh thái nhân lực. Trọng tâm là xây dựng lộ trình phát triển nghề nghiệp rõ ràng, đề bạt dựa trên năng lực, tạo thêm việc làm có hàm lượng kỹ năng cao, thay đổi tư duy xã hội và chấm dứt cơ chế học bổng ràng buộc.
Ông cũng đề xuất xóa bỏ các khoản vay học phí trong nước, hiện đại hóa học bổng thành công cụ khuyến khích phát triển, thay vì gắn với nghĩa vụ trả ơn. “Khi người trẻ thấy được một tương lai rõ ràng ở quê nhà, họ sẽ quay về – không vì bị ép buộc, mà vì đó là một lựa chọn đáng giá.”
Cần một môi trường đủ hấp dẫn để người giỏi quay về
Tiến sĩ Teh Choon Jin – Tổng Thư ký Hiệp hội các tổ chức giáo dục tư nhân quốc gia – cho rằng việc nhiều sinh viên ở lại nước ngoài không phản ánh sự thiếu trung thành, mà cho thấy môi trường trong nước chưa đủ hấp dẫn.
“Nhiều người trong số họ được các tổ chức quốc tế săn đón sau khi chứng minh được năng lực. Đó là tín hiệu để chúng ta nhìn lại chính mình: chúng ta có gì để giữ chân họ?”, Teh nói.
Ông cảnh báo rằng khi những học giả xuất sắc lựa chọn định cư ở nước ngoài, Malaysia không chỉ mất đi nguồn nhân lực có trình độ, mà còn mất đi những người có tiềm năng lãnh đạo, đổi mới và dẫn dắt sự thay đổi.
Tiến sĩ giáo dục cho rằng học bổng và cam kết phục vụ chỉ nên là một phần trong chính sách nhân tài. Điều cần thiết là một chiến lược tái hòa nhập thực chất, gồm: Các vị trí công việc có ý nghĩa và thách thức xứng tầm; Chương trình cố vấn chuyên sâu giúp người trẻ phát triển; Một hệ sinh thái làm việc hiện đại, cởi mở và đề cao hiệu quả.
“Người trẻ hôm nay không chỉ cần việc làm, họ cần mục tiêu, sự linh hoạt và tầm ảnh hưởng. Khi Malaysia trở thành một vùng đất của cơ hội – chứ không chỉ là quê hương – thì người tài sẽ tự tìm đường quay về.”, Tiến sĩ Teh khẳng định
