Đề xuất vừa được Sở Xây dựng TP HCM trình UBND thành phố trong bối cảnh mạng lưới metro bắt đầu hình thành, nhưng khả năng kết nối từ nơi ở của người dân đến các nhà ga vẫn còn nhiều hạn chế. Thực tế cho thấy, không ít người dù muốn đi metro vẫn phải phụ thuộc vào xe cá nhân vì quãng đường từ nhà ra trạm quá xa hoặc thiếu phương tiện trung chuyển phù hợp.
Khác với xe buýt truyền thống vốn chạy theo tuyến và khung giờ cố định, mô hình DRT (Demand Responsive Transport) vận hành linh hoạt hơn. Hành khách có thể đặt chuyến thông qua ứng dụng, hệ thống sẽ tự động điều phối phương tiện, sắp xếp lộ trình và điểm đón trả phù hợp với nhu cầu thực tế trong từng thời điểm.
Cách vận hành này được xem là phù hợp với đặc thù đô thị như TP HCM, nơi tồn tại hàng loạt khu dân cư đông đúc nhưng đường sá nhỏ hẹp, khó cho xe buýt cỡ lớn tiếp cận. Nếu triển khai, các phương tiện được sử dụng chủ yếu là xe mini với sức chứa nhỏ, có khả năng di chuyển linh hoạt trong hẻm hoặc các tuyến đường nội khu.
Theo kế hoạch, thành phố có thể thí điểm mô hình tại một số khu vực đông người đi lại như quanh Đại học Quốc gia TP HCM, khu trung tâm hoặc dọc tuyến metro Bến Thành – Suối Tiên. Thời gian thí điểm dự kiến kéo dài tối đa ba năm trước khi đánh giá hiệu quả thực tế.
Một điểm đáng chú ý là DRT không hoàn toàn thay thế xe buýt hiện hữu mà hoạt động như lớp kết nối trung gian. Vào giờ cao điểm, xe vẫn có thể chạy theo tuyến cố định để bảo đảm năng lực vận chuyển. Trong khi đó, các khung giờ thấp điểm sẽ áp dụng hình thức gọi chuyến linh hoạt nhằm tránh tình trạng xe chạy rỗng kéo dài như hiện nay.
Ngành giao thông thành phố cho rằng đây có thể là giải pháp giúp tối ưu chi phí vận hành nhưng vẫn mở rộng được độ phủ của mạng lưới công cộng. Hành khách có cùng hướng di chuyển sẽ được hệ thống tự động ghép chuyến, từ đó giảm quãng đường lòng vòng và nâng hiệu quả khai thác.
Hiện TP HCM có khoảng 180 tuyến xe buýt với hơn 2.400 phương tiện, song phần lớn hoạt động trên các trục đường lớn do đặc thù xe có sức chứa từ 20-60 chỗ. Điều này khiến nhiều khu dân cư gần như bị “bỏ trống” khỏi mạng lưới tiếp cận trực tiếp. Không ít người phải đi bộ hàng trăm mét, thậm chí cả kilomet mới đến được điểm dừng gần nhất.
Đây cũng được xem là một trong những nguyên nhân khiến tỷ lệ người sử dụng giao thông công cộng tại TP HCM nhiều năm qua chưa đạt kỳ vọng, dù thành phố liên tục trợ giá và mở rộng mạng lưới tuyến.
Trong bối cảnh metro số 1 đã đi vào vận hành, yêu cầu hình thành hệ thống trung chuyển hiệu quả càng trở nên cấp thiết. Nếu không giải quyết được bài toán “đi từ nhà đến ga”, metro khó có thể phát huy tối đa công suất cũng như thay đổi thói quen sử dụng xe cá nhân của người dân.
Bên cạnh DRT, TP HCM hiện cũng đang đồng thời nghiên cứu hàng loạt giải pháp khác như miễn vé xe buýt để thu hút hành khách, chuyển đổi sang buýt điện, triển khai vé điện tử liên thông hay xây dựng làn ưu tiên dành cho xe công cộng. Thành phố cũng đặt mục tiêu mở rộng kết nối giao thông với sân bay Long Thành và các đô thị vệ tinh trong thời gian tới.
Việc thử nghiệm buýt mini theo nhu cầu vì thế không chỉ là một mô hình vận tải mới, mà còn được xem như bước đi tiếp theo trong nỗ lực tái định hình thói quen di chuyển của người dân TP HCM, không cần phụ thuộc vào xe cá nhân mà dễ dàng chuyển sang mạng lưới công cộng thuận tiện và linh hoạt hơn.
