Trong hướng dẫn mới của Sở GD&ĐT TP.HCM về phòng ngừa và xử lý sự cố an toàn thực phẩm trong trường học, ngoài việc kiểm soát chất lượng bữa ăn, các trường học tại TP.HCM được yêu cầu xây dựng phương án xử lý cụ thể trong trường hợp nhiều học sinh cùng xuất hiện dấu hiệu bất thường sau khi ăn uống.
Theo hướng dẫn, nhà trường phải xác định rõ đầu mối xử lý khi có sự cố và chuẩn bị sẵn điều kiện cần thiết tại phòng y tế. Thuốc, dụng cụ sơ cấp cứu và các thiết bị phục vụ xử lý ban đầu phải được bố trí đầy đủ. Các trường cũng phải tổ chức diễn tập tối thiểu một lần mỗi năm học, trong đó có tình huống giả định từ 30 học sinh mắc trở lên.
Khi xuất hiện học sinh nghi bị ngộ độc, hoạt động sử dụng và phân phối món ăn, thực phẩm hoặc nước uống có liên quan phải được ngừng ngay. Nhà trường đồng thời giữ nguyên hiện trường, bảo quản thức ăn thừa và mẫu thức ăn, niêm phong khu vực bếp, kho nguyên liệu, tủ lưu mẫu và lưu lại dữ liệu camera để phục vụ công tác kiểm tra.
Học sinh có triệu chứng sẽ được đưa đến phòng y tế để xử trí ban đầu. Giáo viên và nhân viên y tế phối hợp theo dõi tình trạng sức khỏe, đồng thời giữ lại các mẫu bệnh phẩm cần thiết để cung cấp cho cơ quan chức năng. Trường hợp nhẹ có thể được hướng dẫn tiếp tục theo dõi tại nhà sau khi thông báo cho gia đình; những trường hợp nặng phải được liên hệ cấp cứu và chuyển đến cơ sở y tế kịp thời.
Số lượng người có biểu hiện bất thường là căn cứ để nhà trường lựa chọn phương án ứng phó. Nếu có dưới 10 trường hợp, trường chủ động xử lý với sự hỗ trợ chuyên môn của Trạm Y tế cấp xã. Khi số ca nằm trong khoảng từ 10 đến dưới 30, nhà trường phải đề nghị tăng cường nhân lực và phương tiện hỗ trợ. Với sự cố từ 30 trường hợp hoặc có người bệnh diễn biến nặng, hiệu trưởng phải chuyển sang phương án khẩn cấp và báo cáo các cơ quan quản lý theo quy định.
Thông tin về sự cố phải được gửi khẩn trong thời gian không quá một giờ tới các đơn vị liên quan, gồm Trạm Y tế, UBND cấp xã, Sở An toàn thực phẩm, Sở Y tế và Sở GD&ĐT. Phụ huynh cũng phải được thông báo để phối hợp theo dõi sức khỏe học sinh.
Bên cạnh phương án xử lý sự cố, các trường được yêu cầu siết kiểm soát ngay từ trước khi bữa ăn được đưa tới học sinh. Thực phẩm và nguyên liệu phải xác định được nguồn cung, bảo đảm an toàn và có đầy đủ giấy tờ liên quan. Những món ăn được bày bán trong trường phải có thiết bị che chắn, bảo quản phù hợp, hạn chế tiếp xúc với bụi bẩn, côn trùng, động vật và các yếu tố từ môi trường.
Khu vực chế biến và ăn uống phải đáp ứng các điều kiện vệ sinh, có hệ thống nước đạt quy chuẩn, khu rửa tay, nhà vệ sinh, hệ thống thoát nước và nơi thu gom rác phù hợp. Bếp ăn phải được tổ chức sao cho thực phẩm sống không tiếp xúc hoặc gây nhiễm chéo cho thức ăn đã chế biến. Dụng cụ phục vụ ăn uống phải được vệ sinh và bảo quản trong điều kiện sạch, khô.
Nhân sự tham gia chế biến, phục vụ bữa ăn cũng nằm trong diện phải kiểm soát. Người trực tiếp tiếp xúc với thực phẩm phải bảo đảm sức khỏe và được hướng dẫn, tập huấn về các yêu cầu an toàn thực phẩm.
Đối với mỗi bữa ăn, trường phải thực hiện kiểm tra theo ba thời điểm: trước khi đưa nguyên liệu vào chế biến, trong quá trình sơ chế - nấu nướng và trước khi phục vụ học sinh. Nội dung kiểm tra bao gồm nguồn gốc, chứng từ, hạn sử dụng, tình trạng nguyên liệu, điều kiện vệ sinh của khu vực bếp, thiết bị, dụng cụ cũng như chất lượng món ăn trước khi chia suất.
Thức ăn sau khi chế biến phải được lấy mẫu riêng từng món để bảo quản. Mẫu thức ăn đặc hoặc khô phải có khối lượng tối thiểu 100 g, còn thức ăn dạng lỏng phải đạt ít nhất 150 ml. Mẫu được đựng trong dụng cụ kín, ghi nhận đầy đủ thông tin, niêm phong và giữ ở nhiệt độ từ 2-8 độ C trong tối thiểu 24 giờ. Khi có dấu hiệu nghi ngờ ngộ độc hoặc được cơ quan chức năng yêu cầu, mẫu phải tiếp tục được bảo quản, không được tự ý hủy.
Sở GD&ĐT cũng yêu cầu các trường tăng cường vai trò giám sát của phụ huynh. Thông tin về đơn vị cung cấp, xuất xứ nguyên liệu và thực đơn cần được công khai trên các kênh liên lạc phù hợp. Hình ảnh suất ăn có thể được đăng tải trên bảng tin, website, ứng dụng quản lý hoặc nhóm trao đổi với phụ huynh.
Các trường phải có kênh tiếp nhận phản ánh về an toàn thực phẩm và trả lời trong vòng 24 giờ. Ban đại diện cha mẹ học sinh được tạo điều kiện kiểm tra đột xuất các khâu tiếp nhận nguyên liệu, chia suất và có thể trực tiếp dùng bữa cùng học sinh để giám sát chất lượng.
Với học sinh, nhà trường cần hướng dẫn các em rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn, tránh sử dụng thực phẩm có dấu hiệu bất thường và báo ngay cho giáo viên hoặc nhân viên phụ trách khi cảm thấy không khỏe. Nhân viên bán trú cũng phải quan sát tình trạng ăn uống của học sinh và giữ lại khay thức ăn thừa trong những trường hợp cần phục vụ việc xác minh.
Thông qua việc kết hợp kiểm soát từ nguồn thực phẩm, quy trình chế biến đến giám sát bữa ăn và phương án xử lý khẩn cấp, TP.HCM yêu cầu các cơ sở giáo dục chủ động hơn trong phòng ngừa sự cố an toàn thực phẩm, thay vì chỉ xử lý sau khi sự cố đã xảy ra.
