Với hàng triệu lượt di chuyển mỗi ngày, tình trạng ùn ứ tại các tuyến đường đông phương tiện không chỉ làm kéo dài thời gian đi lại mà còn ảnh hưởng đến sinh hoạt, công việc của người dân. Trong bối cảnh quỹ đất dành cho giao thông có giới hạn, việc khai thác hiệu quả những tuyến đường hiện có đang trở thành một phần quan trọng trong bài toán điều hành đô thị.
Thay vì chỉ chờ các dự án mở rộng đường, Thành phố đang thử nghiệm những phương án tổ chức giao thông có thể thực hiện ngay trên hạ tầng hiện hữu. Việc điều chỉnh đèn tín hiệu, vạch sơn, dải phân cách, hướng lưu thông hoặc phân bổ lại làn xe được tính toán theo đặc điểm của từng khu vực và lưu lượng phương tiện ở từng thời điểm.
Tại một số nút giao, việc tổ chức lại dòng xe được thực hiện với chi phí không lớn nhưng có thể xử lý những xung đột cụ thể giữa các hướng đi. Chẳng hạn, tại khu vực Điện Biên Phủ - Nguyễn Bỉnh Khiêm, phương án tổ chức giao thông được điều chỉnh bằng hệ thống đèn tín hiệu, dải phân cách và biển báo thay vì thay đổi toàn bộ kết cấu nút giao.
Trên đường Cộng Hòa, mô hình làn xe linh hoạt cũng được áp dụng nhằm phân bổ lại không gian mặt đường theo lưu lượng phương tiện. Cách làm này hướng tới việc sử dụng phần đường hiệu quả hơn vào những thời điểm dòng xe thay đổi, thay vì duy trì một phương án phân làn cố định.
Những điều chỉnh như vậy tác động trực tiếp đến trải nghiệm đi lại của người dân. Một thay đổi nhỏ tại nút giao có thể giúp giảm xung đột giữa các dòng xe, hạn chế thời gian phải chờ hoặc làm cho việc di chuyển qua một khu vực đông phương tiện dễ dàng hơn.
Cùng với việc tổ chức lại mặt đường, dữ liệu đang được sử dụng nhiều hơn trong điều hành giao thông. Hệ thống camera, cảm biến và các nguồn dữ liệu khác giúp cơ quan quản lý theo dõi lưu lượng phương tiện, nhận diện những khu vực có nguy cơ ùn tắc và có thêm cơ sở để điều chỉnh phương án tổ chức giao thông.
TP Hồ Chí Minh cũng nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo và mô hình bản sao số (Digital Twin) để mô phỏng các tình huống giao thông. Thay vì chỉ xử lý khi ùn tắc đã xảy ra, việc phân tích dữ liệu và mô phỏng có thể giúp nhận diện trước những thay đổi về dòng xe, từ đó hỗ trợ lựa chọn phương án điều hành phù hợp hơn.
Một hướng nghiên cứu khác sử dụng dữ liệu từ thiết bị di động để tìm hiểu nguyên nhân gây ùn tắc theo vị trí, thời điểm và các điều kiện khác nhau. Việc phân tích sâu hơn những yếu tố này có thể giúp phân biệt các dạng ùn tắc và lựa chọn giải pháp sát với từng khu vực, thay vì áp dụng một cách xử lý giống nhau cho mọi tuyến đường.
Không chỉ tập trung vào phương tiện cá nhân, Thành phố cũng đang tăng cường các giải pháp khuyến khích người dân sử dụng giao thông công cộng. Từ ngày 1/7/2026, TP Hồ Chí Minh hỗ trợ 100% giá vé trên 134 tuyến xe buýt. Đến ngày 22/9, các tuyến này đã phục vụ 26,8 triệu lượt hành khách, tăng 48% so với cùng kỳ năm 2025.
Việc miễn phí vé không chỉ giảm chi phí đi lại cho hành khách mà còn tạo thêm động lực để người dân lựa chọn xe buýt thay cho phương tiện cá nhân. Khi lượng người sử dụng phương tiện công cộng tăng, áp lực lên hệ thống đường bộ cũng có thể được giảm bớt, nhất là tại những khu vực thường xuyên đông phương tiện.
Từ ngày 1/10, việc sử dụng xe buýt miễn phí được kết nối với các hình thức xác thực điện tử như căn cước công dân, tài khoản VNeID hoặc ứng dụng MultiGo. Dữ liệu từ quá trình sử dụng dịch vụ có thể hỗ trợ cơ quan quản lý theo dõi nhu cầu đi lại và đánh giá hiệu quả của chính sách.
Ở một hướng khác, Luật Phát triển đô thị có hiệu lực từ ngày 1/10/2026 tạo thêm cơ sở pháp lý để các đô thị nghiên cứu những biện pháp quản lý giao thông phù hợp với điều kiện thực tế, trong đó có việc hạn chế phương tiện cá nhân tại một số khu vực nhằm giảm ùn tắc và ô nhiễm.
Như vậy, cách tiếp cận giao thông của TP Hồ Chí Minh đang dần mở rộng từ câu chuyện xây thêm đường sang tổ chức tốt hơn những gì đang có. Dữ liệu, công nghệ, giao thông công cộng và các chính sách quản lý nhu cầu đi lại được đặt cạnh những giải pháp rất cụ thể trên từng tuyến đường, từng nút giao.
Với người dân, giá trị của những thay đổi này cuối cùng vẫn nằm ở những điều gần gũi nhất: đi làm bớt mất thời gian, qua nút giao thuận lợi hơn, xe buýt dễ tiếp cận hơn và việc lựa chọn phương tiện đi lại có thêm nhiều phương án. Đó cũng là thước đo thực tế để những cách làm mới trong điều hành giao thông được tiếp tục điều chỉnh trong thời gian tới.
