Dữ liệu khảo sát gần 2.000 lao động tại 196 doanh nghiệp do Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam thực hiện trong những tháng đầu năm 2026 cho thấy bức tranh tài chính của nhiều gia đình công nhân vẫn còn nhiều khó khăn. Phần đông người được hỏi cho biết thu nhập hiện nay chỉ đủ đáp ứng những nhu cầu thiết yếu, trong khi khả năng tích lũy gần như rất hạn chế.
Cụ thể, hơn một nửa số lao động tham gia khảo sát cho biết đồng lương hiện tại chỉ đủ trang trải các khoản chi cơ bản. Bên cạnh đó, một bộ phận đáng kể phải sống trong tình trạng tiết giảm chi tiêu hoặc tăng thời gian làm thêm để bù đắp thiếu hụt tài chính. Số người có điều kiện dư dả và để dành được tiền chiếm tỷ lệ khá thấp.
Thu nhập hạn chế đang trở thành rào cản đối với những người trẻ có ý định xây dựng gia đình. Trong nhóm lao động độc thân, hơn một nửa cho rằng yếu tố tài chính là nguyên nhân hàng đầu khiến họ chưa nghĩ đến chuyện kết hôn. Nhiều người lo ngại mức lương hiện nay khó có thể đảm bảo cuộc sống ổn định cho một gia đình mới, nhất là khi giá nhà ở và chi phí sinh hoạt liên tục tăng.
Không chỉ vậy, quyết định sinh con của các cặp vợ chồng cũng chịu ảnh hưởng rõ rệt từ áp lực kinh tế. Gần ba phần tư số lao động đã lập gia đình cho biết thu nhập hiện tại tác động trực tiếp đến kế hoạch có thêm con. Trong bối cảnh chi phí học hành, chăm sóc sức khỏe và nuôi dưỡng trẻ em ngày càng đắt đỏ, nhiều gia đình lựa chọn trì hoãn việc sinh con hoặc điều chỉnh quy mô gia đình theo khả năng tài chính.
Những khó khăn về thu nhập còn thể hiện qua tình trạng vay mượn ngày càng phổ biến. Hơn một phần tư người lao động cho biết họ phải đi vay tiền thường xuyên để duy trì cuộc sống hằng tháng, trong khi nhiều người khác cũng phải tìm đến các khoản vay định kỳ khi phát sinh những chi phí ngoài dự kiến. So với năm trước, tần suất vay mượn đã tăng lên, cho thấy áp lực chi tiêu đang ngày càng lớn hơn khả năng kiếm tiền của người lao động.
Giáo dục tiếp tục là một trong những khoản chi gây nhiều áp lực nhất. Hơn một nửa số lao động được khảo sát thừa nhận tiền lương chỉ đáp ứng được một phần nhu cầu học tập của con cái. Để đảm bảo việc học cho con, nhiều gia đình phải sử dụng tiền tích lũy, vay mượn hoặc nhận hỗ trợ từ người thân.
Bên cạnh thu nhập, vấn đề nhà ở cũng là thách thức đáng kể. Khoảng một phần ba lao động hiện vẫn phải thuê trọ bên ngoài doanh nghiệp. Diện tích sinh hoạt bình quân ở mức khá thấp so với nhu cầu thực tế, phản ánh điều kiện sống còn nhiều hạn chế của một bộ phận lớn người lao động tại các đô thị và khu công nghiệp.
Từ những kết quả khảo sát này, tổ chức công đoàn cho rằng việc điều chỉnh lương tối thiểu vùng trong thời gian tới là yêu cầu cấp thiết nhằm cải thiện đời sống người lao động. Theo đề xuất được đưa ra, mức lương tối thiểu vùng năm 2027 có thể được điều chỉnh tăng từ 8,5% đến gần 10% tùy theo phương án lựa chọn.
Trong khi đó, đại diện cộng đồng doanh nghiệp cũng đồng tình với việc cần nâng lương tối thiểu nhưng cho rằng nên có thêm thời gian chuẩn bị. Thay vì áp dụng từ đầu năm 2027, phía doanh nghiệp đề xuất lùi thời điểm thực hiện đến giữa năm để giảm áp lực thích ứng đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh.
