Những tháng cuối năm thường là thời điểm người lao động đặc biệt quan tâm đến tiền lương, thưởng và các khoản phúc lợi. Tuy nhiên, khó khăn trong sản xuất, kinh doanh tại một số doanh nghiệp đang khiến các vấn đề này trở thành nguyên nhân gây bất ổn trong quan hệ lao động.
Trong quý III/2026, cả nước xảy ra 9 vụ ngừng việc tập thể tại 7 địa phương. Người lao động đưa ra nhiều yêu cầu liên quan đến tăng lương, cải thiện bữa ăn giữa ca, bổ sung phụ cấp độc hại, nâng mức phúc lợi và điều chỉnh cách tính tiền làm thêm giờ. Bên cạnh đó, tình trạng chậm trả lương, nợ bảo hiểm cũng khiến quyền lợi của công nhân đứng trước nguy cơ bị ảnh hưởng.

Một trường hợp được ghi nhận tại TP.HCM là Công ty TNHH Dệt Đông Tiến Hưng, với khoản bảo hiểm chậm đóng khoảng 2,1 tỷ đồng từ năm 2023. Công ty TNHH Ding Xin Industrial cũng đang nợ hơn 1,08 tỷ đồng tiền bảo hiểm kể từ tháng 9/2025.
Ngày 15/10, đoàn giám sát của Liên đoàn Lao động TP.HCM phối hợp với đại diện Mặt trận Tổ quốc và cơ quan BHXH thành phố làm việc trực tiếp với hai doanh nghiệp này. Theo giải trình, khó khăn về dòng tiền là một trong những nguyên nhân khiến các khoản đóng bảo hiểm chưa được thực hiện đầy đủ. Sau buổi làm việc, cả hai đơn vị cam kết từng bước thanh toán số tiền còn thiếu.
Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động TP.HCM Phùng Thái Quang cho biết, dù doanh nghiệp gặp khó khăn, nghĩa vụ bảo đảm quyền lợi cho người lao động vẫn phải được thực hiện. Công đoàn có trách nhiệm theo dõi, phát hiện những điểm chưa phù hợp trong quá trình thực hiện chính sách và kiến nghị doanh nghiệp khắc phục. Quyền giám sát này được quy định tại Điều 16 Luật Công đoàn.
Không chỉ ở TP.HCM, hoạt động giám sát tại Hà Tĩnh cũng được mở rộng từ việc kiểm tra doanh nghiệp đến đối thoại trực tiếp với người lao động. Từ đầu năm 2026, Liên đoàn Lao động tỉnh đã tổ chức giám sát liên ngành tại 6 doanh nghiệp, phối hợp kiểm tra tình hình việc làm, an toàn vệ sinh lao động và hoạt động công đoàn tại hàng chục đơn vị.
Đáng chú ý, gần 340 hội nghị người lao động cùng hơn 330 cuộc đối thoại tại nơi làm việc đã được tổ chức. Đây là những kênh để công nhân phản ánh vướng mắc, đề xuất cải thiện điều kiện làm việc và trao đổi trực tiếp với người sử dụng lao động.
Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động tỉnh Hà Tĩnh Ngô Đình Vân nhận định, kết quả kiểm tra và giám sát là căn cứ để tổ chức công đoàn đánh giá việc thực hiện các chế độ đối với người lao động, đồng thời kiến nghị cơ quan quản lý có giải pháp chấn chỉnh những bất cập.
Trong giai đoạn chuẩn bị Tết Nguyên đán Đinh Mùi 2027, vấn đề tiền lương và thưởng Tết được TP.HCM đưa vào nhóm nội dung cần theo dõi sát. Liên đoàn Lao động thành phố đã yêu cầu công đoàn cơ sở chủ động trao đổi với doanh nghiệp về tình hình sản xuất, khả năng chi trả và kế hoạch chăm lo cho người lao động.
Các đơn vị được yêu cầu giám sát việc thanh toán lương đúng hạn, tiền làm thêm giờ, làm việc ban đêm, ngày nghỉ, lễ, Tết và việc áp dụng mức lương tối thiểu. Đối với tiền thưởng cuối năm, công đoàn vận động doanh nghiệp công bố sớm mức thưởng, thời điểm thanh toán, phấn đấu hoàn thành việc công khai kế hoạch trước ngày 30/11/2026.

Những doanh nghiệp có điều kiện được khuyến khích chi thưởng hoặc tạm ứng một phần tiền thưởng trong tháng 11 và 12/2026. Công đoàn cũng đề xuất doanh nghiệp cân nhắc trả sớm lương tháng 1/2027 hoặc tạm ứng tiền lương để công nhân có thêm nguồn tài chính chuẩn bị đón Tết.
Bên cạnh việc theo dõi chế độ cuối năm, công đoàn cơ sở phải báo cáo kịp thời các trường hợp doanh nghiệp kéo dài tình trạng nợ lương, nợ bảo hiểm, có nguy cơ ngừng hoạt động hoặc xuất hiện dấu hiệu bất ổn trong quan hệ lao động. Những vụ việc có khả năng dẫn đến tranh chấp, ngừng việc tập thể cần được phối hợp xử lý ngay từ đầu.
Thay vì chỉ kiểm tra khi vi phạm đã xảy ra, hoạt động giám sát đang được đặt vào vai trò phát hiện nguy cơ và can thiệp sớm. Đây là yêu cầu quan trọng trong bối cảnh doanh nghiệp còn đối mặt với áp lực sản xuất, còn người lao động cần được bảo đảm thu nhập và các chế độ thiết yếu trong dịp cuối năm.