Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên, thay thế Thông tư số 05/2023/TT-BGDĐT. Một trong những thay đổi đáng chú ý là chuyển từ tuyển sinh theo từng môn chuyên sang ba khối Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ.
Theo phương án dự thảo, mỗi khối áp dụng một phương thức tuyển sinh và một điểm chuẩn chung, không xác định chỉ tiêu riêng theo từng môn chuyên. Học sinh khối Ngoại ngữ dự tuyển bằng các bài thi Toán, Ngữ văn và ngoại ngữ.
Định hướng tổ chức theo khối nhằm tạo nền tảng kiến thức rộng hơn, tăng khả năng kết nối giữa các môn học và giúp học sinh có thêm thời gian trải nghiệm trước khi lựa chọn môn chuyên sâu. Tuy nhiên, từ thực tiễn đào tạo tại Trường THPT chuyên Ngoại ngữ, Trường Đại học Ngoại ngữ cho rằng một số nội dung về môn học lựa chọn và tuyển sinh cần được thiết kế lại để phù hợp với đặc thù của khối này.
Lo thu hẹp lựa chọn môn học, ảnh hưởng định hướng đại học
Theo cơ cấu môn học được nhà trường phân tích trong dự thảo, học sinh khối chuyên Ngoại ngữ có bốn môn lựa chọn, trong đó ba môn được ấn định gồm Địa lí, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Tin học; môn còn lại được chọn trong nhóm Vật lí, Hóa học, Sinh học, Công nghệ.
Như vậy, học sinh chỉ còn một môn tự chọn trong nhóm bốn môn nêu trên. Trường Đại học Ngoại ngữ cho rằng cách bố trí này thu hẹp đáng kể quyền lựa chọn so với chương trình hiện hành, khi học sinh được chọn bốn môn căn cứ vào năng lực và sở thích.
Vấn đề được nhà trường đặc biệt lưu ý là khả năng học sinh không thể đồng thời lựa chọn đủ các môn khoa học tự nhiên để chuẩn bị cho một số tổ hợp xét tuyển đại học. Chẳng hạn, nếu chỉ được chọn một trong ba môn Vật lí, Hóa học, Sinh học, các em khó có thể xây dựng tổ hợp môn tương ứng với A00 (Toán, Vật lí, Hóa học) hoặc B00 (Toán, Hóa học, Sinh học).
Khảo sát năm học 2026-2027 của Trường THPT chuyên Ngoại ngữ cho thấy có 1.290 trong tổng số 1.950 học sinh, tương đương 66,1%, lựa chọn tổ hợp môn có ít nhất hai môn thuộc nhóm Vật lí, Hóa học, Sinh học. Con số này phản ánh nhu cầu học tập các môn khoa học tự nhiên khá lớn trong nhóm học sinh chuyên Ngoại ngữ.
Theo nhà trường, học sinh lựa chọn khối chuyên Ngoại ngữ không chỉ hướng tới các ngành ngôn ngữ, kinh tế hay quan hệ quốc tế mà còn có nguyện vọng theo học kỹ thuật, công nghệ, y dược. Vì vậy, việc hạn chế tổ hợp môn có thể ảnh hưởng đến quá trình chuẩn bị kiến thức và lựa chọn ngành học sau khi tốt nghiệp THPT.
Từ thực tế trên, trường kiến nghị cho phép học sinh lựa chọn bốn môn theo các tổ hợp do nhà trường xây dựng, phù hợp với đặc thù đào tạo. Nếu cần duy trì một số môn học chung, số môn được ấn định nên giới hạn ở mức tối thiểu một môn; các môn còn lại do học sinh lựa chọn.
Đề nghị không gộp chỉ tiêu giữa các ngoại ngữ
Bên cạnh cơ cấu môn học, phương án xác định chỉ tiêu và điểm chuẩn chung cho khối Ngoại ngữ cũng là nội dung được nhà trường đề nghị xem xét.
Trường Đại học Ngoại ngữ cho rằng mỗi ngoại ngữ có bài thi riêng, với cấu trúc, độ khó và phổ điểm khác nhau. Do đó, việc sử dụng một mức điểm chuẩn chung có thể gây khó khăn khi so sánh kết quả giữa các nhóm thí sinh, nhất là khi số lượng đăng ký vào từng ngoại ngữ có sự chênh lệch.
Nếu không xác định chỉ tiêu riêng, những ngoại ngữ có đông thí sinh đăng ký như tiếng Anh có thể có số lượng cạnh tranh lớn, trong khi các lớp tiếng Nga, Pháp, Đức hoặc những ngoại ngữ ít phổ biến hơn có nguy cơ không đủ học sinh để tổ chức theo quy mô dự kiến.
Nhà trường kiến nghị tiếp tục xác định chỉ tiêu và điểm chuẩn riêng cho từng ngoại ngữ, căn cứ đặc điểm bài thi và điều kiện tổ chức đào tạo. Theo đó, việc tuyển sinh vừa cần bảo đảm công bằng giữa thí sinh, vừa phải tính đến khả năng duy trì các chương trình đào tạo ngoại ngữ khác nhau.
Cần lộ trình chuyển đổi để ổn định đội ngũ giáo viên
Một vấn đề khác được đặt ra là quy định về lựa chọn môn chuyên sâu. Dự thảo định hướng học sinh khối Ngoại ngữ học chuyên sâu ngoại ngữ trúng tuyển và lựa chọn thêm hai môn thuộc khối chuyên sau học kỳ I lớp 10.
Trường Đại học Ngoại ngữ cho rằng cần có cách thiết kế phù hợp hơn với đặc thù đào tạo, tránh để học sinh phải học đồng thời nhiều ngoại ngữ theo cách không cần thiết. Nhà trường đề xuất mở rộng phạm vi lựa chọn môn chuyên sâu, có thể gồm Toán, Ngữ văn, các môn học lựa chọn đã đăng ký hoặc ngoại ngữ thứ hai.
Việc thay đổi cơ cấu môn học cũng liên quan trực tiếp đến bố trí giáo viên. Nếu một số môn được ấn định trong khi các môn khác bị thu hẹp nhu cầu giảng dạy, nhà trường có thể đối mặt với tình trạng thiếu giáo viên ở môn này nhưng dôi dư ở môn khác. Khó khăn sẽ lớn hơn với các cơ sở phải tự bảo đảm chi thường xuyên, bởi việc điều chỉnh đội ngũ viên chức không thể thực hiện ngay trong thời gian ngắn.
Vì vậy, ngoài kiến nghị điều chỉnh danh mục môn lựa chọn, nhà trường đề xuất có lộ trình chuyển tiếp tối thiểu ba năm học để các trường chủ động sắp xếp, bồi dưỡng và bố trí lại đội ngũ giáo viên, tránh xáo trộn hoạt động dạy học.
Những góp ý này cho thấy việc chuyển sang tuyển sinh theo khối không chỉ là thay đổi hình thức thi tuyển mà còn tác động đến tổ chức chương trình, quyền lựa chọn môn học, nhân lực và định hướng nghề nghiệp của học sinh. Đối với khối Ngoại ngữ, bài toán đặt ra là vừa mở rộng nền tảng kiến thức, phát triển năng lực liên ngành, vừa duy trì điều kiện để học sinh phát huy thế mạnh ngoại ngữ và các năng lực khác.
Dự thảo hiện vẫn đang trong quá trình lấy ý kiến, chưa phải quy định chính thức. Theo phương án được công bố, mô hình mới dự kiến áp dụng từ năm học 2027-2028; những trường chưa đáp ứng điều kiện có thể triển khai từ năm học 2028-2029. Học sinh đã trúng tuyển trước thời điểm thông tư có hiệu lực được tiếp tục học theo chương trình đã tuyển sinh đến khi hoàn thành cấp học.
Việc tiếp thu ý kiến của các cơ sở đào tạo chuyên biệt sẽ góp phần hoàn thiện quy định, bảo đảm đổi mới trường chuyên không làm mất đi những lợi thế đào tạo đã được hình thành, đồng thời tạo điều kiện để học sinh phát triển toàn diện và lựa chọn hướng đi phù hợp với năng lực.
