Kết hợp đào tạo theo môn và theo lĩnh vực
Trong bối cảnh Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến về dự thảo Quy chế tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên, đề xuất chuyển từ tuyển sinh theo từng môn sang ba khối chuyên gồm Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ đang thu hút sự quan tâm của phụ huynh, học sinh và các nhà trường.
Thực tế, mô hình đào tạo theo lĩnh vực đã được Trường Phổ thông Năng khiếu, Đại học Quốc gia TPHCM triển khai từ năm học 2022-2023. Khi đó, bên cạnh các lớp chuyên Toán, Ngữ văn, Tiếng Anh, Vật lý, Hóa học, Sinh học và Tin học, trường mở thêm các lớp chuyên theo hai lĩnh vực là Khoa học tự nhiên và Công nghệ, Khoa học xã hội.
Theo định hướng chương trình, nhóm Khoa học tự nhiên và Công nghệ tập trung phát triển tư duy liên ngành trong giải quyết các vấn đề thuộc khoa học tự nhiên, khoa học sự sống; đồng thời tăng cường khả năng ứng dụng công nghệ, kỹ năng số và kiến thức STEM. Với lĩnh vực Khoa học xã hội, chương trình chú trọng khả năng kết nối kiến thức văn hóa, chính trị, kinh tế và xã hội, gắn với định hướng nghề nghiệp.
Điểm đáng chú ý là mô hình này không thay thế hoàn toàn các lớp chuyên theo môn. Hai cách tổ chức được duy trì song song, tạo thêm lựa chọn cho học sinh có năng lực và sở thích khác nhau. Đây là hướng tiếp cận nhằm mở rộng nền tảng kiến thức, giúp người học có cơ hội tiếp cận nhiều lĩnh vực mà không phải từ bỏ thế mạnh chuyên môn của mình.
Mở rộng lựa chọn, không bỏ chiều sâu chuyên môn
Cùng với việc tổ chức lớp học theo lĩnh vực, chương trình giáo dục tại trường tạo điều kiện để học sinh lựa chọn các môn học phù hợp với năng lực, sở thích và định hướng cá nhân. Học sinh không nhất thiết chỉ tập trung vào một môn chuyên, mà có thể tìm hiểu thêm những lĩnh vực khác để mở rộng kiến thức và phát triển khả năng kết nối giữa các môn học.
Cách tổ chức này phù hợp với tinh thần của Chương trình giáo dục phổ thông 2018, trong đó học sinh được lựa chọn môn học theo định hướng và năng lực. Việc kết hợp kiến thức liên môn cũng tạo điều kiện để các em tiếp cận những vấn đề thực tiễn dưới nhiều góc độ, thay vì chỉ giải quyết trong phạm vi một môn học riêng lẻ.
Tuy nhiên, đào tạo liên ngành không có nghĩa là xem nhẹ năng khiếu chuyên biệt. Với những học sinh có khả năng nổi trội ở một môn học, việc duy trì chương trình chuyên sâu và cơ hội tham gia các hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi vẫn có ý nghĩa quan trọng. Bài toán đặt ra đối với các trường chuyên là làm thế nào để vừa phát triển nền tảng kiến thức rộng, vừa không làm mất đi điều kiện phát huy năng lực nổi trội của từng học sinh.
Theo dự thảo đang được Bộ GD&ĐT lấy ý kiến, hoạt động giáo dục tại trường chuyên được định hướng tổ chức theo ba tầng: giáo dục toàn diện theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018; giáo dục nâng cao theo khối chuyên; giáo dục chuyên sâu theo môn học, kết hợp các dự án học tập liên môn, liên ngành. Như vậy, định hướng mới không chỉ thay đổi cách tổ chức lớp và tuyển sinh mà còn đặt ra yêu cầu điều chỉnh chương trình, đội ngũ giáo viên và phương thức tổ chức dạy học.
Kinh nghiệm triển khai tại Trường Phổ thông Năng khiếu cho thấy mô hình liên ngành có thể được tổ chức song song với đào tạo chuyên sâu theo môn. Đây là một thực tiễn đáng tham khảo trong quá trình hoàn thiện quy chế trường chuyên, nhất là khi mục tiêu đổi mới không chỉ là mở rộng kiến thức cho học sinh mà còn phải bảo đảm phát hiện, bồi dưỡng và phát triển những năng lực nổi trội.
Dự thảo quy chế hiện vẫn đang trong quá trình lấy ý kiến, chưa phải quy định đã được ban hành. Vì vậy, việc nghiên cứu các mô hình đã triển khai, đánh giá điều kiện thực tế và tác động đến quyền lợi học sinh sẽ là cơ sở quan trọng để lựa chọn lộ trình phù hợp.
