Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến lần thứ ba đối với dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên, thay thế Thông tư số 05/2023/TT-BGDĐT. Điểm thay đổi đáng chú ý là chuyển phương thức tuyển sinh từ từng môn chuyên sang ba khối lĩnh vực, đồng thời tổ chức lại quá trình học tập để học sinh không phải xác định môn chuyên sâu ngay từ đầu cấp THPT.
Theo phương án dự thảo, ba khối tuyển sinh gồm Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ. Khối Khoa học tự nhiên gồm các môn Toán, Vật lí, Hóa học, Sinh học, Tin học; khối Khoa học xã hội gồm Ngữ văn, Lịch sử, Địa lí; khối Ngoại ngữ được tổ chức theo môn ngoại ngữ tương ứng.
Mỗi khối áp dụng một phương thức tuyển sinh và một điểm chuẩn chung, không xác định chỉ tiêu riêng theo từng môn chuyên. Như vậy, học sinh dự tuyển vào lĩnh vực phù hợp với năng lực, sở trường, thay vì phải lựa chọn ngay một môn chuyên cụ thể như phương thức hiện nay.
Đổi cách phát hiện và bồi dưỡng học sinh năng khiếu
Theo cơ quan soạn thảo, việc tổ chức tuyển sinh theo khối nhằm định vị lại mục tiêu trường chuyên, chuyển từ mô hình chủ yếu chú trọng đào tạo chuyên sâu theo từng môn sang phát hiện, bồi dưỡng và phát triển tài năng trên nền tảng giáo dục toàn diện, kiến thức liên ngành và định hướng nghề nghiệp sớm.
Định hướng này gắn với Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, trong đó đặt ra yêu cầu đổi mới mô hình trường chuyên, trường năng khiếu nhằm tập trung ươm tạo nhân tài quốc gia, đồng thời mở rộng các lớp chuyên thuộc khối STEM/STEAM.
Theo dự thảo, hoạt động giáo dục tại trường chuyên được tổ chức theo ba tầng: giáo dục toàn diện theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018; giáo dục nâng cao theo khối chuyên; giáo dục chuyên sâu theo môn học, kết hợp các dự án học tập liên môn, liên ngành.
Cách tổ chức này nhằm tạo nền tảng kiến thức rộng hơn, tăng khả năng kết nối giữa các môn học, đồng thời vẫn duy trì điều kiện để học sinh phát triển năng lực nổi trội ở những môn học phù hợp. Điểm cần nhấn mạnh là dự thảo không xóa bỏ đào tạo chuyên sâu theo môn học, mà thay đổi cách tuyển chọn ban đầu và thời điểm học sinh lựa chọn môn chuyên sâu.
Học sinh có thêm thời gian lựa chọn môn chuyên sâu
Theo lộ trình đề xuất, trong học kỳ I lớp 10, học sinh được học tập, trải nghiệm, tham gia các dự án nhập môn và được tư vấn để nhận diện năng lực, sở thích, lĩnh vực, ngành nghề quan tâm.
Cuối học kỳ I, ngoài môn chuyên bắt buộc của khối, mỗi học sinh đăng ký thêm hai môn thuộc khối để học chuyên sâu. Cụ thể, Toán là môn chuyên bắt buộc đối với khối Khoa học tự nhiên; Ngữ văn đối với khối Khoa học xã hội; ngoại ngữ trúng tuyển đối với khối Ngoại ngữ.
Từ học kỳ II lớp 10, học sinh bắt đầu học các chuyên đề định hướng. Từ lớp 11, các em học ổn định nội dung giáo dục nâng cao dành cho môn chuyên tại lớp chuyên theo môn học. Học sinh có nguyện vọng được xem xét thay đổi môn chuyên sâu vào cuối năm lớp 10 hoặc lớp 11, trên cơ sở tư vấn, đánh giá năng lực và sự đồng ý của cha mẹ học sinh.
Bên cạnh chương trình học theo khối và môn chuyên sâu, mỗi học sinh phải tham gia ít nhất một dự án học tập liên môn, liên ngành theo nhóm từ học kỳ II lớp 10. Các dự án hướng đến giải quyết vấn đề thực tiễn, có sự hướng dẫn của giáo viên phối hợp với giảng viên, nhà khoa học tại cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu hoặc doanh nghiệp.
Việc dành thời gian trải nghiệm trước khi lựa chọn môn chuyên sâu được kỳ vọng giúp học sinh có thêm cơ sở nhận diện năng lực, sở trường, tránh tình trạng định hướng quá sớm chỉ dựa trên kết quả thi tuyển. Tuy nhiên, hiệu quả của cách làm này sẽ phụ thuộc vào chất lượng tư vấn, năng lực tổ chức hoạt động trải nghiệm và điều kiện chuyên môn của từng trường.
Bài thi hướng đến đánh giá năng lực nền tảng
Về phương thức tuyển sinh, thí sinh đăng ký dự tuyển vào một trong ba khối với cấu trúc bài thi khác nhau.
Khối Khoa học tự nhiên gồm Toán nâng cao, Ngữ văn và bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học tự nhiên. Khối Khoa học xã hội gồm Ngữ văn nâng cao, Toán và bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học xã hội. Khối Ngoại ngữ gồm Toán, Ngữ văn và bài thi ngoại ngữ tương ứng.
Bài đánh giá năng lực đọc hiểu được thiết kế để kiểm tra khả năng đọc hiểu, tư duy logic, lập luận và giải quyết vấn đề trên nền tảng chương trình giáo dục cấp THCS, không yêu cầu kiến thức chuyên sâu của từng môn học. Theo Bộ GD&ĐT, cách thi này nhằm hạn chế tình trạng học sinh phải luyện trước kiến thức chuyên biệt, đồng thời tạo cơ hội phát hiện những em có tiềm năng phát triển trong từng lĩnh vực.
Đáng chú ý, bài thi Toán và Ngữ văn thông thường sử dụng đề thi chung của Sở GD&ĐT trong kỳ thi tuyển sinh lớp 10. Bài thi nâng cao và bài thi ngoại ngữ được tính hệ số tối thiểu là 2. Như vậy, phương án mới vẫn chú trọng năng lực thuộc lĩnh vực dự tuyển, nhưng không đặt toàn bộ kết quả tuyển chọn vào một môn chuyên riêng lẻ.
Bộ yêu cầu đánh giá khả năng đáp ứng trước khi triển khai
Tại Công văn số 7941 ngày 9/11/2026 về việc xin ý kiến lần thứ ba đối với dự thảo Thông tư, Bộ GD&ĐT đề nghị các đơn vị tập trung góp ý về mục đích, ý nghĩa của phương án tuyển sinh theo khối chuyên; việc tổ chức lớp học; khả năng đáp ứng về đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất; những tác động, khó khăn, vướng mắc và đề xuất lộ trình, giải pháp chuyển tiếp.
Đáng chú ý, Bộ yêu cầu cung cấp số liệu về quy mô trường chuyên trong năm học 2026-2027, gồm số trường, số lớp, số học sinh và số giáo viên theo từng môn chuyên. Những dữ liệu này sẽ phục vụ đánh giá tác động chính sách, nhất là khả năng bố trí đội ngũ và tổ chức lớp học khi chuyển từ tuyển sinh theo từng môn sang tuyển sinh theo khối.
Các đơn vị được đề nghị gửi ý kiến về Bộ GD&ĐT trước ngày 15/11/2026. Việc tiếp tục lấy ý kiến và yêu cầu số liệu cụ thể cho thấy phương án đổi mới vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, cần được xem xét trên cơ sở điều kiện thực tế tại từng trường, thay vì chỉ thay đổi phương thức tuyển sinh trên lý thuyết.
Theo dự thảo, mô hình mới dự kiến áp dụng từ năm học 2027-2028. Những trường chưa đáp ứng đủ điều kiện về đội ngũ, chương trình, kế hoạch giáo dục, cơ sở vật chất và phương án tuyển sinh có thể triển khai từ năm học 2028-2029. Thời điểm áp dụng tại từng trường do cơ quan quản lý quyết định trên cơ sở đánh giá mức độ đáp ứng.
Đối với học sinh đã trúng tuyển và đang học tại trường chuyên trước thời điểm Thông tư có hiệu lực, dự thảo quy định các em tiếp tục học theo lớp chuyên và chương trình đã tuyển sinh cho đến khi hoàn thành cấp học, nhằm bảo đảm ổn định quá trình học tập.
Đổi mới tuyển sinh trường chuyên vì thế không chỉ là thay đổi cấu trúc bài thi, mà còn kéo theo điều chỉnh chương trình, tổ chức lớp học, phương thức bồi dưỡng và yêu cầu về đội ngũ giáo viên. Mô hình mới đặt ra yêu cầu các trường phải có đủ điều kiện tổ chức dạy học theo khối, tư vấn lựa chọn môn chuyên sâu và triển khai hoạt động liên môn. Đây sẽ là những yếu tố quan trọng quyết định khả năng thực hiện mục tiêu phát hiện, bồi dưỡng nhân tài gắn với phát triển toàn diện người học.
