Lựa chọn con đường phát triển du lịch xanh và bền vững
Nằm giữa không gian hùng vĩ của vùng núi phía Bắc, Du Già từ lâu đã trở thành điểm đến hấp dẫn đối với những người yêu thiên nhiên, thích khám phá và trải nghiệm văn hóa bản địa. Những cung đường uốn lượn giữa núi rừng, ruộng bậc thang, dòng suối trong xanh, thác nước hoang sơ cùng những bản làng mang đậm dấu ấn văn hóa dân tộc đã tạo nên sức hút riêng có của vùng đất này.
Không chỉ sở hữu cảnh quan thiên nhiên đặc sắc, Du Già còn có lợi thế về văn hóa cộng đồng với sự hiện diện của đồng bào Tày, Dao, Mông và các dân tộc bản địa. Đây chính là nguồn tài nguyên quan trọng để địa phương phát triển du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm và du lịch sinh thái.
Những năm gần đây, du lịch đã và đang trở thành một trong những động lực phát triển kinh tế đáng chú ý của địa phương. Theo số liệu UBND xã cung cấp, trong 9 tháng đầu năm 2026, Du Già đón 109.842 lượt khách, cao nhất từ trước đến nay. Trong đó, khách quốc tế đạt 99.101 lượt, chiếm khoảng 90,2%; khách nội địa đạt 10.741 lượt. Doanh thu từ các hoạt động dịch vụ du lịch ước đạt trên 80 tỷ đồng.
Những con số này cho thấy sức hấp dẫn ngày càng lớn của Du Già đối với du khách trong và ngoài nước. Tuy nhiên, cùng với sự gia tăng nhanh chóng về lượng khách, địa phương cũng đứng trước yêu cầu phải lựa chọn một hướng phát triển phù hợp, tránh tình trạng khai thác du lịch thiếu kiểm soát, làm tổn hại đến cảnh quan và những giá trị vốn có.
Trao đổi với phóng viên, đồng chí Hoàng Văn Mấm, Phó Chủ tịch UBND xã Du Già cho biết, quan điểm xuyên suốt của địa phương là phát triển du lịch xanh, sinh thái, bền vững và có trách nhiệm với cộng đồng, không chạy theo xu hướng du lịch đại chúng, phát triển ồ ạt.
Theo đó, Du Già xác định lấy bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc làm nền tảng; lấy tài nguyên thiên nhiên, cảnh quan sinh thái làm động lực; lấy sự hài lòng của du khách và nâng cao đời sống Nhân dân làm mục tiêu. Phát triển du lịch phải gắn với bảo vệ môi trường, giữ gìn di sản, xây dựng nông thôn mới và bảo đảm quốc phòng, an ninh.
Địa phương hướng tới thu hút nhóm khách có thời gian lưu trú dài ngày, mức chi tiêu phù hợp, đặc biệt là khách quốc tế. Mục tiêu đến năm 2030, Du Già phấn đấu đón trên 150.000 lượt khách mỗi năm, doanh thu du lịch đạt trên 100 tỷ đồng. Tầm nhìn đến năm 2050 là trở thành điểm đến sinh thái - văn hóa đạt chuẩn quốc tế, phát triển theo mô hình kinh tế tuần hoàn.
Để hiện thực hóa định hướng này, công tác quy hoạch và quản lý hoạt động du lịch được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Xã đang phối hợp với các cơ quan chuyên môn cấp trên hoàn thiện quy hoạch chi tiết Khu du lịch cộng đồng xã Du Già, trong đó phân định rõ khu vực bảo tồn nghiêm ngặt và khu vực được phép phát triển dịch vụ.
Đáng chú ý, địa phương định hướng phân chia thành ba không gian phát triển du lịch đặc trưng. Khu vực trung tâm xã tập trung phát triển dịch vụ tổng hợp, chợ đêm và trung tâm thông tin du lịch; khu vực ven suối, thác phát triển nghỉ dưỡng sinh thái gắn với tài nguyên nước; khu vực vùng cao phát triển hoạt động trekking, khám phá văn hóa đồng bào Mông và các dân tộc bản địa. Cách tiếp cận này được kỳ vọng tạo nên những sản phẩm du lịch đa dạng, đồng thời hạn chế tình trạng đầu tư dàn trải, tập trung công trình thiếu kiểm soát tại những khu vực nhạy cảm về cảnh quan và môi trường.
Hiện toàn xã có 43 cơ sở homestay đang hoạt động ổn định. Chính quyền địa phương khuyến khích các hộ kinh doanh giữ gìn kiến trúc truyền thống, sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường, bảo tồn dáng nhà sàn của người Tày, nhà mái ngói âm dương của người Mông. Cùng với đó là yêu cầu tăng cường kiểm tra, xử lý những trường hợp xây dựng tự phát, sử dụng vật liệu và hình thức kiến trúc không phù hợp, làm ảnh hưởng đến không gian văn hóa bản địa.
Văn hóa bản địa – nền tảng tạo nên sức hấp dẫn của Du Già
Nếu thiên nhiên tạo nên diện mạo thì văn hóa chính là chiều sâu làm nên sức sống và bản sắc riêng của Du Già. Trong bối cảnh du lịch phát triển, việc bảo tồn các giá trị truyền thống không chỉ mang ý nghĩa gìn giữ di sản mà còn là yếu tố quan trọng để tạo ra những sản phẩm du lịch có sức cạnh tranh lâu dài.
Đồng chí Hoàng Văn Mấm nhấn mạnh, văn hóa chính là nguồn vốn quý của du lịch Du Già. Nếu bản sắc văn hóa bị mai một thì sức hấp dẫn của điểm đến cũng sẽ mất đi. Vì vậy, người dân phải thực sự là chủ thể, đồng thời là những người trực tiếp được hưởng lợi từ hoạt động du lịch trên chính quê hương mình.
Một trong những mô hình được địa phương chú trọng là phát triển du lịch cộng đồng do các hộ gia đình trực tiếp tổ chức và vận hành. Du khách đến với những ngôi nhà của người Tày, người Dao, người Mông không chỉ để nghỉ ngơi mà còn có cơ hội thưởng thức ẩm thực, tìm hiểu phong tục, tập quán và trải nghiệm nhịp sống thường ngày của đồng bào. Điều quan trọng là những trải nghiệm ấy phải xuất phát từ đời sống văn hóa thực tế, không biến các giá trị truyền thống thành những màn trình diễn khiên cưỡng chỉ nhằm phục vụ nhu cầu thương mại.
Hiện nay, Chi hội Du lịch xã và Ban Quản lý các thôn, bản đang cùng tham gia quản lý hoạt động du lịch. Chi hội Du lịch đóng vai trò kết nối các cơ sở homestay, nhà hàng, thống nhất giá cả và chất lượng dịch vụ; Ban Quản lý thôn vận động người dân giữ gìn vệ sinh môi trường, trật tự và nếp sống văn hóa. Trong thời gian tới, xã định hướng thành lập các tổ tự quản du lịch cộng đồng tại những thôn có nhiều hộ tham gia kinh doanh dịch vụ.
Cùng với đó, các đội văn nghệ dân gian được khuyến khích thành lập và duy trì hoạt động. Những làn điệu hát Then, tiếng đàn Tính, các loại nhạc cụ truyền thống được đưa vào hoạt động giao lưu, biểu diễn phục vụ khách lưu trú. Hiện xã có hai đội văn nghệ lưu động tại thôn Cốc Pảng và Làng Khác duy trì hoạt động thường xuyên.
Các lễ hội, sinh hoạt văn hóa truyền thống cũng được quan tâm bảo tồn, phục dựng và phát huy. Trong đó có lễ Cấp sắc của người Dao, Ngày hội Nghĩa tình và các hoạt động văn hóa, thể thao gắn với mùa hoa tam giác mạch, mùa lúa chín trên ruộng bậc thang. Năm 2026, địa phương đã tổ chức thành công Ngày hội Nghĩa tình của xã.
Không gian Chợ phiên Du Già được định hướng phát triển thành điểm giao lưu văn hóa, nơi đồng bào các dân tộc giới thiệu ẩm thực, trang phục, sản phẩm thủ công và các mặt hàng nông sản đặc trưng. Nghề dệt thổ cẩm cũng được khuyến khích khôi phục, kết nối với chương trình OCOP và chuỗi cung ứng cho các cơ sở lưu trú, nhà hàng.
Đặc biệt, những tri thức dân gian về thảo dược, bài thuốc tắm truyền thống của người Dao, người Tày được nghiên cứu phát triển thành dịch vụ chăm sóc sức khỏe, góp phần tạo thêm sản phẩm du lịch khác biệt. Địa phương cũng xác định rõ ranh giới giữa bảo tồn và thương mại hóa văn hóa. Những lễ hội, nghi lễ mang ý nghĩa tín ngưỡng, tâm linh cần được tôn trọng đúng với giá trị vốn có, không biến các nghi lễ thiêng thành những tiết mục biểu diễn đơn thuần để kinh doanh.
Con người – thương hiệu đặc biệt của du lịch Du Già
Trong hành trình xây dựng thương hiệu du lịch, cảnh quan đẹp có thể thu hút du khách lần đầu, nhưng chính con người và chất lượng dịch vụ mới là yếu tố quyết định khả năng giữ chân họ và tạo nên những lần quay trở lại. Với Du Già, hình ảnh người dân hiền hậu, chân chất, thật thà và mến khách được xem là một tài sản đặc biệt. Đây cũng là giá trị mà chính quyền địa phương mong muốn bảo tồn song song với quá trình hội nhập, chuyên nghiệp hóa hoạt động du lịch.
Theo Phó Chủ tịch UBND xã Hoàng Văn Mấm, du khách nhớ đến Du Già không chỉ bởi những dòng thác, ruộng bậc thang hay cảnh sắc núi rừng mà còn bởi nụ cười và sự thân thiện của người dân. Muốn giữ được những giá trị ấy, địa phương phải chú trọng đầu tư cho con người, từ kỹ năng nghề nghiệp đến khả năng giao tiếp và ý thức phục vụ.
Đến nay, xã đã tổ chức bốn lớp tập huấn với khoảng 200 lượt người tham gia, tập trung vào nghiệp vụ lưu trú, chế biến ẩm thực, giao tiếp ứng xử, sơ cứu y tế và kỹ năng phục vụ khách quốc tế. Mục tiêu đến năm 2030 là đào tạo, cấp chứng chỉ nghề cho 800 lao động.
Đáng chú ý, trước thực tế khách quốc tế chiếm tỷ trọng lớn trong tổng lượng khách, địa phương đặc biệt quan tâm đến việc nâng cao khả năng giao tiếp ngoại ngữ cho người dân. Theo thông tin từ lãnh đạo xã, hiện khoảng 90% chủ homestay có thể giao tiếp tiếng Anh. Đây là lợi thế quan trọng để các hộ kinh doanh chủ động giới thiệu văn hóa, ẩm thực và hỗ trợ du khách trong quá trình trải nghiệm.
Bên cạnh đào tạo kỹ năng, công tác tuyên truyền về văn minh du lịch, vệ sinh môi trường và ứng xử cộng đồng được duy trì thường xuyên. Người dân được vận động xây dựng bếp ăn homestay xanh, sạch, bảo đảm an toàn thực phẩm, tham gia các hoạt động dọn vệ sinh tại thác, suối và những tuyến đường du lịch. Chính quyền xã cũng xác định phải kiên quyết chấn chỉnh tình trạng chèo kéo, ép giá; tăng cường kiểm tra an toàn thực phẩm, bảo đảm an ninh, an toàn cho du khách. Những nội dung này được gắn với trách nhiệm của cán bộ, đảng viên và công tác thi đua tại địa phương.
Một điểm sáng khác là vai trò của thế hệ trẻ trong phát triển du lịch. Thực tế, ngành du lịch đang mở ra nhiều cơ hội việc làm ngay tại quê hương cho thanh niên, từ hướng dẫn viên trekking, quản lý homestay, chế biến ẩm thực, biểu diễn văn nghệ dân gian đến quảng bá sản phẩm trên các nền tảng số. Theo lãnh đạo xã, du lịch hiện tạo việc làm trực tiếp cho hàng trăm lao động tại các homestay, nhà hàng và nhiều việc làm gián tiếp trong các lĩnh vực vận tải, dẫn đường, biểu diễn văn nghệ; trong đó có 84 thanh niên.
Địa phương định hướng tạo điều kiện để thanh niên tiếp cận vốn vay ưu đãi, tham gia các chương trình đào tạo nghề, ngoại ngữ và chuyển đổi số. Lớp trẻ cũng được khuyến khích trở thành lực lượng xung kích trong việc số hóa thông tin du lịch, quảng bá sản phẩm OCOP và hỗ trợ các hộ gia đình tiếp cận phương thức kinh doanh hiện đại.
Tuy nhiên, hội nhập không đồng nghĩa với đánh mất bản sắc. Theo đồng chí Hoàng Văn Mấm, người trẻ cần được khuyến khích học hỏi cái mới nhưng vẫn phải trân trọng tiếng nói, trang phục, phong tục và những giá trị văn hóa của dân tộc mình. Khi hiểu rằng chính bản sắc quê hương là điều du khách trân quý, thế hệ trẻ sẽ có ý thức tự hào và trách nhiệm gìn giữ.
Khát vọng trở thành điểm đến sinh thái - văn hóa đặc sắc
Bên cạnh những kết quả bước đầu, Du Già vẫn phải đối mặt với không ít thách thức trong quá trình phát triển. Hạ tầng giao thông, bãi đỗ xe, hệ thống biển chỉ dẫn, xử lý rác thải, nước thải, chất lượng nguồn nhân lực và sự liên kết giữa các cơ sở kinh doanh vẫn là những vấn đề cần tiếp tục giải quyết.
Để tháo gỡ, xã ưu tiên đầu tư hạ tầng thiết yếu, nâng cấp các tuyến đường đến điểm du lịch, xây dựng hai bãi đỗ xe tập trung, trung tâm thông tin du lịch, hệ thống biển chỉ dẫn song ngữ Việt - Anh, bản đồ số và mã QR tại các điểm tham quan. Công tác bảo vệ môi trường cũng được đặt lên hàng đầu. Các đợt thu gom rác tại khu vực Thác Ba Tiên, thôn Thâm Luông và các tuyến đường chính được duy trì. Địa phương hướng tới phân loại rác tại nguồn, xây dựng phương án thu gom, xử lý rác tập trung, vận động các cơ sở kinh doanh hạn chế nhựa dùng một lần và thực hiện các giải pháp xử lý nước thải phù hợp.
Song song với đó, Du Già hướng tới đa dạng hóa sản phẩm, phát triển chợ đêm văn hóa, các hoạt động chèo thuyền, kayak trên lòng hồ thủy điện Nậm Lang, du lịch chăm sóc sức khỏe bằng thảo dược truyền thống. Việc kết nối tuyến du lịch Hà Giang - Du Già - Mèo Vạc - Đồng Văn cũng được xem là giải pháp quan trọng để tăng thời gian lưu trú và mở rộng thị trường khách.
Từ góc độ quản lý nhà nước, đồng chí Hoàng Văn Mấm kỳ vọng đến năm 2030, khi nhắc đến Du Già, du khách sẽ nghĩ ngay tới một điểm đến du lịch cộng đồng sinh thái - văn hóa an toàn, văn minh, thân thiện, có vị trí nổi bật trong không gian du lịch vùng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn. Xa hơn, địa phương hướng tới xây dựng thương hiệu điểm đến có khả năng thu hút khách quốc tế, tạo việc làm ổn định, nâng cao thu nhập cho người dân và từng bước đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn.
Điều mà chính quyền xã mong muốn không chỉ là những con số tăng trưởng về lượng khách hay doanh thu. Quan trọng hơn, sự phát triển ấy phải đi cùng với việc bảo vệ những giá trị căn cốt của vùng đất: ruộng bậc thang vẫn được gìn giữ, rừng tiếp tục xanh, suối thác luôn sạch, những ngôi nhà sàn của người Tày, mái ngói âm dương của người Mông vẫn giữ được dáng xưa và người dân thực sự được hưởng thành quả từ du lịch.
Du Già đang đứng trước cơ hội lớn để chuyển hóa những lợi thế về thiên nhiên, văn hóa và con người thành động lực phát triển kinh tế. Nhưng con đường phía trước cũng đòi hỏi sự kiên trì, tầm nhìn dài hạn và cách làm có trách nhiệm. Bởi suy cho cùng, sức hấp dẫn bền vững của một điểm đến không chỉ nằm ở những gì thiên nhiên ban tặng, mà còn được quyết định bởi cách con người ứng xử với thiên nhiên, trân trọng văn hóa và đối đãi với du khách.
Giữ được màu xanh của núi rừng, gìn giữ được hồn cốt văn hóa và phát huy được sự chân thành của con người – đó chính là con đường để Du Già phát triển mà không đánh mất bản sắc, từng bước khẳng định thương hiệu trên bản đồ du lịch Việt Nam.
