Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên, trong đó đề xuất chuyển phương thức tuyển sinh từ từng môn chuyên sang ba khối gồm Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ.
Theo phương án này, các môn chuyên truyền thống như Toán, Vật lý, Hóa học, Sinh học và Tin học được xếp vào khối Khoa học tự nhiên. Thí sinh đăng ký vào khối này sẽ làm ba bài thi gồm Toán nâng cao, Ngữ văn cơ bản và bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học tự nhiên.
Cách tính điểm xét tuyển được đề xuất theo hệ số: Toán nâng cao tối thiểu 2; Ngữ văn và bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học tự nhiên cùng hệ số 1. Như vậy, điểm Toán nâng cao có trọng số lớn hơn trong tổng điểm xét tuyển.
Điểm đáng chú ý là học sinh có nguyện vọng vào lớp chuyên Hóa học sẽ không còn dự thi một bài Hóa học chuyên riêng ở vòng tuyển sinh đầu vào. Các em phải tham gia cùng phương thức tuyển chọn của toàn khối Khoa học tự nhiên.
Ba khối tuyển sinh, ba cách tính điểm
Theo dự thảo, mỗi khối chuyên có phương thức tuyển sinh và điểm chuẩn chung, không xác định chỉ tiêu riêng theo từng môn chuyên.
Cụ thể, thí sinh đăng ký khối Khoa học xã hội làm ba bài thi gồm Ngữ văn nâng cao, Toán cơ bản và bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học xã hội. Trong đó, Ngữ văn nâng cao có hệ số tối thiểu 2, hai bài thi còn lại hệ số 1.
Đối với khối Ngoại ngữ, thí sinh dự thi Toán cơ bản, Ngữ văn cơ bản và môn Ngoại ngữ đăng ký dự tuyển. Bài thi Ngoại ngữ có hệ số tối thiểu 2, hai môn còn lại cùng hệ số 1.
Như vậy, thay vì môn chuyên riêng lẻ được nhân hệ số 2 như phương thức tuyển sinh hiện hành, dự thảo chuyển trọng số lớn sang môn thi nâng cao tương ứng với từng khối hoặc môn Ngoại ngữ dự tuyển.
Việc tổ chức tuyển sinh theo khối cũng đồng nghĩa học sinh không được xét tuyển bằng một điểm chuẩn riêng cho môn Hóa học, Vật lý hay Sinh học. Đây là thay đổi trực tiếp đối với những em đã định hướng thi chuyên theo từng môn từ bậc THCS.
Bổ sung bài thi đánh giá năng lực đọc hiểu
Một điểm mới trong phương án tuyển sinh là bài thi đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học tự nhiên và khoa học xã hội.
Đối với khối Khoa học tự nhiên, nội dung bài thi dựa trên yêu cầu cần đạt của môn Khoa học tự nhiên ở cấp THCS. Bài thi được thiết kế theo hướng tổng hợp, đánh giá khả năng đọc hiểu, tư duy logic, lập luận và giải quyết vấn đề, không yêu cầu thí sinh phải có kiến thức chuyên sâu của từng môn học.
Cách đánh giá này hướng tới việc kiểm tra năng lực vận dụng kiến thức nền tảng thay vì yêu cầu học sinh ghi nhớ nhiều nội dung chuyên sâu hoặc luyện trước các dạng bài thi riêng của từng môn.
Về đề thi, Toán và Ngữ văn cơ bản dự kiến sử dụng đề thi chung của Sở GD&ĐT trong kỳ tuyển sinh vào lớp 10 tại địa phương. Nếu địa phương không tổ chức thi tuyển sinh lớp 10, Sở GD&ĐT sẽ tổ chức các bài thi này cho học sinh dự tuyển trường chuyên.
Các bài thi Toán nâng cao, Ngữ văn nâng cao và Ngoại ngữ do Sở GD&ĐT quy định trên nền tảng yêu cầu cần đạt của Chương trình giáo dục phổ thông cấp THCS.
Học sinh chuyên Hóa cần chuẩn bị theo hướng nào?
Với phương thức mới, học sinh có nguyện vọng vào lớp chuyên Hóa sẽ phải thay đổi trọng tâm ôn tập. Thay vì dành phần lớn thời gian cho bài thi Hóa học chuyên, các em cần chuẩn bị tốt kiến thức Toán nâng cao, Ngữ văn cơ bản và năng lực đọc hiểu khoa học tự nhiên.
Đây là thay đổi không nhỏ đối với những học sinh đã đầu tư nhiều năm để phát triển năng lực chuyên biệt ở môn Hóa học. Đặc biệt, khi Toán nâng cao có hệ số tối thiểu 2, kết quả môn thi này có thể ảnh hưởng đáng kể đến tổng điểm xét tuyển.
Tuy nhiên, cần phân biệt giữa năng lực Toán học và năng lực Hóa học. Toán là công cụ quan trọng trong nghiên cứu Hóa học, nhưng khả năng giải bài toán nâng cao không hoàn toàn phản ánh đầy đủ tư duy thực nghiệm, năng lực phân tích phản ứng, nhận diện quy luật và vận dụng kiến thức hóa học của học sinh.
Do đó, việc tuyển sinh theo khối đặt ra yêu cầu xây dựng đề thi và cách tính điểm bảo đảm đánh giá được nền tảng khoa học tự nhiên, đồng thời không làm lu mờ những năng lực nổi trội ở từng lĩnh vực.
Theo định hướng tổ chức giáo dục trong dự thảo, học sinh trúng tuyển khối Khoa học tự nhiên sẽ học các môn Vật lý, Hóa học, Sinh học và Tin học theo chương trình của khối. Cuối học kỳ I lớp 10, ngoài môn Toán bắt buộc của khối, mỗi học sinh đăng ký thêm hai môn thuộc khối để học chuyên sâu, căn cứ vào năng lực, sở trường và định hướng học tập.
Như vậy, học sinh có năng khiếu Hóa học vẫn có cơ hội lựa chọn Hóa học làm một trong những môn chuyên sâu sau khi trúng tuyển. Tuy nhiên, cơ hội bước vào trường chuyên trước hết sẽ phụ thuộc vào kết quả xét tuyển chung của khối Khoa học tự nhiên.
Dự thảo hiện vẫn đang trong quá trình lấy ý kiến, chưa phải quy định chính thức. Vì vậy, cấu trúc đề thi, cách tính điểm cụ thể và lộ trình triển khai cần tiếp tục được làm rõ để học sinh, phụ huynh có đủ thông tin chuẩn bị cho kỳ tuyển sinh.
Việc đổi mới tuyển sinh có thể mở rộng nền tảng kiến thức và khả năng học tập liên ngành, nhưng cũng cần bảo đảm phương thức đánh giá không bỏ qua những học sinh có năng lực nổi trội ở từng môn khoa học. Đây là yếu tố quan trọng để trường chuyên thực hiện đúng mục tiêu phát hiện, bồi dưỡng và phát triển nhân tài.
