Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn: Xin mời Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân lên vị trí để chuẩn bị chất vấn.
Bộ Khoa học và Công nghệ đã có báo cáo 40 trang nêu chi tiết các nội dung liên quan đến vấn đề chất vấn. Trân trọng đề nghị các vị đại biểu Quốc hội tập trung chất vấn đối với ba nhóm vấn đề như sau:
Thứ nhất, kết quả triển khai thực hiện các nhiệm vụ về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Trách nhiệm và giải pháp khắc phục tình trạng chậm bố trí, phân bổ, giải ngân và sử dụng chưa hiệu quả nguồn lực dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Thúc đẩy nghiên cứu, phát triển công nghệ chiến lược, đổi mới sáng tạo và huy động nguồn lực đầu tư của doanh nghiệp cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Thứ hai, giải pháp thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý Nhà nước, xây dựng chính phủ số, kinh tế số, xã hội số; kết nối liên thông, chia sẻ và tái sử dụng dữ liệu giữa các cơ sở dữ liệu quốc gia, dữ liệu chuyên ngành và địa phương.
Khắc phục tình trạng nền tảng, hệ thống thông tin, phần mềm phân tán, thiếu đồng bộ, ảnh hưởng đến việc giải quyết thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công.
Thứ ba, công tác quản lý, phát triển và thúc đẩy ứng dụng trí tuệ nhân tạo; hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn, bảo đảm an toàn, an ninh thông tin trong nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI; giải pháp hỗ trợ tổ chức, doanh nghiệp và người dân nâng cao năng lực, kỹ năng số, triển khai hiệu quả ứng dụng AI.
Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân báo cáo trước Quốc hội 3 vấn đề trọng tâm:
Về ý nghĩa chiến lược của Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị, Nghị quyết 57 đã thể hiện tầm nhìn mang tính lịch sử, xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, đồng thời cũng là động lực chính của mô hình phát triển mới.
Kể từ sau khi Nghị quyết 57 được ban hành, chỉ riêng Bộ Khoa học và Công nghệ đã tham mưu, trình Quốc hội, Chính phủ ban hành theo thẩm quyền 195 văn bản quy phạm pháp luật, trong đó Quốc hội đã thông qua 11 luật và một nghị quyết đặc thù - Nghị quyết số 193. Có thể nói, về cơ bản, thể chế triển khai Nghị quyết 57 đã hoàn thiện.
Đặc biệt, nguồn ngân sách tăng nhanh: Năm 2025 bố trí 75.000 tỷ đồng; năm 2026 bố trí 95.000 tỷ đồng; và năm 2027 dự kiến là 120.000 tỷ đồng.
Thứ hai, về các kết quả: Sau gần 2 năm triển khai quyết liệt, sự chuyển mình đã thể hiện rõ nét qua các con số cụ thể:
Tốc độ Internet di động tăng 50 bậc lên hạng 8 thế giới; mạng 5G phủ sóng 93,4% dân số với 27,2 triệu thuê bao. Đã phủ sóng 483 thôn lõm sóng và kích hoạt hệ Internet vệ tinh tại 196 điểm khó khăn nhất. Đến nay, cơ bản 100% thôn, bản trên cả nước đã được phủ sóng viễn thông. Với thành tích này, Việt Nam đã nhận giải thưởng Lãnh đạo Chính phủ năm 2026 do Hiệp hội Thông tin di động toàn cầu trao tặng.
Thứ ba, về những tồn tại, hạn chế và điểm nghẽn thẳng thắn nhìn nhận: Đến ngày 30/10/2026, giải ngân mới đạt 42,12% dự toán trong phạm vi thống kê của Kho bạc Nhà nước. Thương mại hóa kết quả nghiên cứu còn hạn chế; việc định giá tài sản trí tuệ hình thành từ ngân sách Nhà nước còn lúng túng; một số nhiệm vụ công nghệ chiến lược triển khai chậm; công tác xây dựng dữ liệu còn chậm, chưa đồng bộ; cán bộ cấp xã ở một số nơi phải sử dụng nhiều phần mềm, người dân còn phải cung cấp lại thông tin; năng lực kiểm chứng AI, bảo vệ dữ liệu và ứng phó với nội dung giả mạo cần tiếp tục được nâng cao.
Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu GII năm 2026 của Việt Nam tăng lên 1 bậc, xếp thứ 43 trên 139 quốc gia và đứng thứ ba ASEAN. Đã phê duyệt 11 nhiệm vụ công nghệ chiến lược với tổng kinh phí 6,6 nghìn tỷ đồng, trong đó vốn xã hội hóa đạt 71,8%. Đã phê duyệt đồng tài trợ 11 nhiệm vụ nghiên cứu chung Việt Nam - Nhật Bản về chip bán dẫn với tổng kinh phí gần 500 tỷ đồng. Các doanh nghiệp Việt Nam đã từng bước làm chủ một số công nghệ lõi trong lĩnh vực 5G, robot, UAV, camera AI, vaccine…
Làm rõ thực trạng tự chủ công nghệ lõi và vật liệu sản xuất
Chất vấn tại nghị trường về lĩnh vực khoa học công nghệ, đại biểu Nguyễn Minh Tuấn - Đoàn ĐBQH tỉnh Phú Thọ cho biết, hiện nay chúng ta làm chủ được công nghệ lõi liên quan đến UAV, robot. Đại biểu đề nghị Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ giải thích công nghệ lõi, công nghệ nghiên cứu vật liệu mà chúng ta làm được là những công nghệ gì? Cho rằng, vật liệu sắt, thép, nhôm, nhựa, tất cả hiện nay đều đi nhập, do đó, đại biểu bày tỏ băn khoăn vậy chúng ta làm chủ được cái gì.
“Nếu chúng ta không nghiên cứu lĩnh vực công nghệ vật liệu thì làm gì chúng ta có thể phát triển bền vững được? Tôi đề nghị Bộ trưởng cho biết, với chức năng quản lý Nhà nước của mình định hướng về nghiên cứu công nghệ lõi như thế nào?”, đại biểu Nguyễn Minh Tuấn chất vấn.
Trả lời đại biểu về vấn đề công nghệ lõi, công nghệ vật liệu, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, Bộ Chính trị đã ban hành thông báo Kết luận để phát triển ngành công nghệ vật liệu. Trả lời cho câu hỏi chúng ta làm chủ công nghệ lõi ở những giai đoạn nào, ở những bước nào, Bộ trưởng nêu đơn cử như việc thiết kế chip bán dẫn, bước thiết kế chúng ta có thể làm được nhưng khâu để tạo ra được con chip đó thì vẫn phải chuyển đi nước ngoài. Như vậy “công nghệ lõi” ở đây nằm trong một công đoạn, để tạo ra được một sản phẩm về công nghệ chiến lược thì sẽ có nhiều công đoạn, và một số công đoạn chúng ta đã làm chủ.
Doanh thu công nghiệp công nghệ số 10 tháng đầu năm 2026 ước đạt 254,6 tỷ USD, tăng 53%. Đã ban hành Khung kiến trúc tổng thể số quốc gia, danh mục 79 nền tảng dùng chung; đã có 70/104 cơ sở dữ liệu chuyên ngành và 8/12 cơ sở dữ liệu trọng yếu đã đồng bộ với Trung tâm Dữ liệu quốc gia; cả nước có khoảng 36,16 triệu chứng thư chữ ký số được cấp.
Chỉ số AI toàn cầu của Việt Nam tăng 18 bậc. Báo cáo xếp hạng năng lực cạnh tranh số và trí tuệ nhân tạo thế giới năm 2026, Việt Nam đứng thứ 36 thế giới và thứ ba ASEAN. Những kết quả này ghi nhận bước tiến về năng lực số và trí tuệ nhân tạo gắn với mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh số mà Nghị quyết 57 đã đặt ra.
Đề cập về chiến lược của Bộ, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nêu rõ, Bộ Khoa học và Công nghệ phân ra hai nhóm tiếp cận, nhóm tiếp cận thứ nhất, đối với nhóm có thể áp dụng ngay trong công nghệ chiến lược thì tiến hành làm luôn.
“Ví dụ như công nghệ vắc xin chẳng hạn, rõ ràng chúng ta có thể chuyển giao từ nước ngoài về để sản xuất ở trong nước. Đây là một cách tiếp cận mà có thể có đóng góp ngay cho sự phát triển kinh tế. Nhưng có những nhóm công nghệ đòi hỏi thời gian lâu dài và không thể làm ngay được”, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết.
Nêu dẫn chứng trong lĩnh vực về UAV, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ nêu rõ, UAV là một hệ thống tích hợp tất cả các loại công nghệ, trong đó có chip bán dẫn, hay chip để thúc phát tần số, hay chip điều khiển, hay vấn đề về cơ khí, khoa học vật liệu, công nghệ vật liệu và nhiều những lĩnh vực khác. Vì vậy, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng, đối với bài toán công nghệ lâu dài đó thì đòi hỏi giải pháp phải chia ra thành từng nhóm vấn đề và đặt hàng nhiệm vụ cho từng nhóm vấn đề để giải quyết.
“Chúng ta không thể cùng một lúc làm đồng hành nhiều công nghệ đó. Tôi nghĩ rằng ý kiến đó rất quan trọng và đây cũng là định hướng mà Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ thực hiện trong thời gian tới”, Bộ trưởng Vũ Hải Quân khẳng định.
Về phát triển công nghệ chiến lược, công nghệ lõi
Cùng quan tâm chất vấn nội dung này, đại biểu Dương Khắc Mai, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng nhận thấy, thực tế công nghệ lõi, công nghệ chiến lược không phải thuộc trách nhiệm của mỗi Bộ Khoa học và Công nghệ như một số đại biểu đã nêu. Đại biểu cho rằng, ở đây còn có trách nhiệm của cơ quan Thường trực Trung ương là Ban Chỉ đạo 57 và trực tiếp là Bộ trưởng Bộ Công an.
Vì vậy, đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị Bộ trưởng Bộ Công an cho biết thực trạng và giải pháp về phát triển công nghệ chiến lược, công nghệ lõi để phục vụ bảo đảm an ninh quốc gia và đảm bảo trật tự an toàn xã hội cũng như huy động doanh nghiệp tham gia nghiên cứu, phát triển, sản xuất sản phẩm khoa học công nghệ.
Trả lời chất vấn của đại biểu Dương Khắc Mai, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, sau khi Thủ tướng có phê duyệt Danh mục công nghệ chiến lược, đồng thời, giao nhiệm vụ cho các Bộ, ngành theo từng lĩnh vực thì đã thành lập Hội đồng liên bộ do Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì.
“Bây giờ tất cả các Bộ, ngành đều có đề xuất nhiệm vụ công nghệ chiến lược. Tôi đơn cử, ví dụ như Bộ Giáo dục và Đào tạo có một nền tảng về AI để hỗ trợ về học tập, hay Bộ Y tế phụ trách về vắc xin…, tức là các Danh mục bài toán đó đã được giao cụ thể cho các Bộ, ngành”, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nêu dẫn chứng.
Về quy trình làm như thế nào, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ thông tin, sau khi có Danh mục thì Bộ, ngành đó làm việc với doanh nghiệp và đề xuất lên, đề xuất đó được Hội đồng liên ngành đó thẩm định. Sau khi thẩm định đạt kết quả mà Hội đồng chấp nhận thì giao lại cho các Bộ, ngành đó hoàn thiện đề án, hồ sơ, mời gọi và triển khai. Nhấn mạnh đây là quy trình cơ bản diễn ra như vậy, Bộ trưởng Vũ Hải Quân khẳng định, Bộ Khoa học và Công nghệ chịu trách nhiệm về một số công nghệ chiến lược, trong đó, có AI, chip bán dẫn, UAV…
Lý giải nguyên nhân quy trình này diễn ra chậm, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng, đây là vấn đề mới, cách tiếp cận rất mới và rất khó, đối với từng bài toán phải hạch toán là tạo ra được sản phẩm nào, công nghệ nào, khả năng thương mại hóa đến đâu và khả năng đóng góp vào cho tăng trưởng là bao nhiêu. Do đó, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhận thấy, vấn đề này sẽ gặp lúng túng thời gian đầu nhưng theo thời gian khi mọi thứ đã vào guồng thì quy trình này sẽ diễn ra thuận lợi hơn.
Giải pháp căn cơ để tháo gỡ đồng bộ các điểm nghẽn trên, tạo điều kiện cho các trường đại học và viện nghiên cứu đẩy mạnh thương mại hóa sản phẩm khoa học công nghệ?
Bộ trưởng Vũ Hải Quân trả lời: Liên quan đến vấn đề tại sao tăng trưởng đạt hai con số, trong khi giải ngân có 42% và đóng góp của khoa học công nghệ cho tăng trưởng như thế nào, tôi xin đi thẳng vào vấn đề. Khoa học công nghệ cần có thời gian mới có thể đóng góp cho tăng trưởng. Bây giờ đối với ưu tiên của Bộ KH&CN là phải tìm ra những lĩnh vực có đóng góp cho tăng trưởng nhiều nhất và đầu tư đổi mới khoa học công nghệ vào lĩnh vực đó.
Đơn cử ở Việt Nam chúng ta, xuất khẩu hải sản, ngành thủy sản, bản thân tôi đã đi dọc các tỉnh miền Trung và đồng bằng sông Cửu Long, tới Ninh Thuận cũ để bàn về phát triển giống tôm hùm, xuống Cà Mau bàn về phát triển con tôm, rồi cá tra, ngay cả sầu riêng, ví dụ như vậy. Bây giờ, trong giai đoạn ngắn hạn, khoa học công nghệ phải được triển khai áp dụng vào các ngành có khả năng tăng trưởng nhanh. Tuy nhiên cũng không thể làm rất nhanh được.
Như con cá tra, khi tôi làm việc với doanh nghiệp, đã 10 năm họ nghiên cứu về giống cá tra rồi, nhưng vẫn chưa đạt được mức độ giống có thể gọi là kháng bệnh; tôm hùm cũng vậy.
Ở đây, tôi trả lời ngắn gọn, khoa học công nghệ cần có thời gian và giải pháp của Bộ KH&CN trong giai đoạn hiện nay vẫn chia làm hai hướng. Một hướng là tìm những lĩnh vực có thể đóng góp ngay vào sự tăng trưởng, đưa khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số vào các lĩnh vực này. Và thứ hai là lĩnh vực lâu dài hướng đến tự chủ, tự cường về công nghệ. Đây là hai hướng đi mà chúng tôi đang từng bước song hành với nhau.
Liên quan đến câu hỏi của đại biểu Ma Thị Thúy về AI, quản trị AI và chính sách AI cho người cao tuổi, Việt Nam đã ban hành luật AI và là một trong những quốc gia đầu tiên ban hành luật AI.
Khi chúng tôi xây dựng luật về AI, vấn đề an toàn là vấn đề rất quan trọng. Ví dụ câu hỏi đặt ra là nếu như một cán bộ, viên chức đưa một dữ liệu mật lên để hỏi AI thì có được hay không? Câu trả lời là theo quy định của pháp luật AI cũng như các nghị định, thông tư hướng dẫn thì không được. Có ba cấp độ, cấp độ rủi ro cao thì tuyệt đối không được. Còn đối với những dữ liệu phục vụ nghiên cứu, không phải thương mại hóa thì ở một chừng mực nào đó chúng ta có thể được sử dụng. Luật về AI cũng như nghị định về AI đã ban hành các hướng dẫn để hỗ trợ việc này.
Đại biểu hỏi làm thế nào để vừa quản lý nhưng vừa thúc đẩy phát triển? Tôi đơn cử ví dụ một tờ báo điện tử, nếu cho phép AI vào lấy dữ liệu thì chỉ số gọi là số lượng truy cập sẽ tăng lên rất nhiều, nhưng nếu không cho vào thì lượng truy cập sẽ giảm đi rất nhiều. Ở góc độ của một doanh nghiệp, để kinh doanh hoặc hoạt động trên lĩnh vực AI, việc dung hòa giữa bảo vệ dữ liệu hay bảo vệ sự an toàn cũng như việc phát triển là bài toán mà người đứng đầu doanh nghiệp phải xử lý.
Vậy vai trò của Bộ KH&CN ở đây là gì? Từ Luật Khoa học công nghệ, rồi luật AI và các thông tư, nghị định hướng dẫn, chúng tôi đã đưa ra được khung đạo đức về AI, cũng như đánh giá các mức độ rủi ro của AI và khuyến nghị cho các doanh nghiệp, các nhà phát triển một số trường hợp khi nào làm, khi nào không nên làm.
Tôi đặc biệt quan tâm đến câu hỏi liên quan đến chính sách AI cho người cao tuổi và người yếu thế. Đây là vấn đề khi xây dựng Luật Chuyển đổi số, luật AI, trong các mảng về chính phủ số, kinh tế số, xã hội số, có nội dung liên quan đến những người yếu thế, trong đó có người cao tuổi. Giải pháp ở đây là gì? Lấy ví dụ, đối với những người yếu thế ở vùng sâu, vùng xa, đầu tiên là phải có sóng; phải có giải pháp mang sóng tới, mang đường truyền tới. Thứ hai là phải có thiết bị để truy cập, và thứ ba là phải có hướng dẫn. Tôi cho rằng một hướng dẫn đặc biệt hiệu quả trong thời gian vừa qua chính là nền tảng bình dân học vụ số. Quốc hội đã triển khai rất hiệu quả nền tảng bình dân học vụ số và được sự lan tỏa tích cực trong cộng đồng.
Liên quan đến vấn đề đại biểu Nguyễn Thị Lan nói về định giá tài sản trí tuệ, Bộ KH&CN đã tham mưu cho Đảng ủy Chính phủ trình cho Bộ Chính trị ban hành một thông báo kết luận về vấn đề sở hữu trí tuệ.
Đây là một căn cứ chính trị rất vững để chúng ta thực hiện những chương trình, ndự án liên quan đến vấn đề sở hữu trí tuệ. Gần đây nhất là bổ sung việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.
Ở đây tôi cho rằng vấn đề định giá tài sản trí tuệ có năm vấn đề, khó khăn, thách thức.
Thứ nhất là khó dự báo kết quả thương mại. Bây giờ mình đầu tư 1 đồng cho một dự án khoa học công nghệ nhưng trong một số trường hợp, giá trị mang lại có thể vượt hàng tỷ lần số đó, tức là lợi nhuận có thể mang về dự báo rất khó.
Thứ hai là dữ liệu tham chiếu cũng chưa có nhiều. Đây cũng vẫn là một bài toán. Nếu chúng ta có đủ dữ liệu thì có thể định giá được dễ hơn.
Thứ ba là hồ sơ tài sản chưa đầy đủ.
Thứ tư là thiếu đội ngũ chuyên môn phù hợp và thứ năm là người có trách nhiệm quyết định giá trị tài sản còn tâm lý băn khoăn, e ngại. Tôi cho rằng nguyên nhân thứ năm này rất quan trọng.
Luật Khoa học công nghệ cũng như Luật Sở hữu trí tuệ đã giao thẩm quyền định giá tài sản cho cơ quan chủ trì, tôi đơn cử như một bệnh viện hay một trường đại học có toàn quyền quyết định về tài sản trí tuệ đó. Tuy nhiên, trở lại năm nguyên nhân khó khăn tôi vừa nêu trên, người có thẩm quyền thì rất khó.
