Sáng 2/11, tại TP. Cần Thơ, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng dự Hội nghị “Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thúc đẩy tăng trưởng ngành nông nghiệp - khu vực phía nam”. Hội nghị do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Bộ Công an, Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo 57 Trung ương, tổ chức.
Tham dự có Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng; Thứ trưởng Bộ Công an Nguyễn Văn Long; Chủ tịch HĐND TP. Cần Thơ Đồng Văn Thanh cùng đại diện các bộ, ngành, địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp, hợp tác xã và tổ chức quốc tế.
Những kết quả và điểm nghẽn trong ứng dụng công nghệ
Phát biểu khai mạc, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho biết, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng trưởng 4,02% trong 9 tháng năm 2026; kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản 10 tháng đạt trên 63 tỷ USD. Các tiến bộ về giống, công nghệ sinh học, cơ giới hóa, bảo quản, chế biến và truy xuất nguồn gốc đã góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất.
Khu vực phía nam tập trung nhiều vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn, ngành hàng xuất khẩu chủ lực cùng hệ thống viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp có năng lực khoa học công nghệ. Đây là điều kiện thuận lợi để đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nâng giá trị nông sản.
Báo cáo kết quả giai đoạn 2021-2026, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết, các giống lúa do Việt Nam chọn tạo chiếm 5 trong 10 giống có diện tích gieo trồng lớn nhất cả nước và 8 trong 10 giống có diện tích lớn nhất tại Đồng bằng sông Cửu Long. Các giống lúa mới giúp năng suất tăng khoảng 10%, sản lượng tăng thêm ước tính 2,4 triệu tấn mỗi năm, tạo giá trị kinh tế gia tăng khoảng 12.000 tỷ đồng/năm.
Tuy nhiên, việc tổ chức nhiệm vụ khoa học công nghệ chưa gắn chặt với yêu cầu tăng trưởng và nhu cầu thị trường. Nguồn lực đầu tư còn phân tán; huy động vốn xã hội hóa, hợp tác công - tư chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng. Dữ liệu ngành chưa đồng bộ, hạn chế khả năng điều hành sản xuất theo thời gian thực.
Từ thực tế đó, ngành nông nghiệp xác định chuyển từ nghiên cứu theo từng đề tài riêng lẻ sang giải quyết những vấn đề cụ thể của ngành hàng, chuỗi giá trị và địa phương; tập trung vào công nghệ phù hợp với lợi thế sinh thái từng vùng, từng bước làm chủ công nghệ chiến lược.
Gắn công nghệ với thị trường tiêu thụ
Chia sẻ kinh nghiệm tại địa phương, Phó Chủ tịch UBND TP. Cần Thơ Trần Chí Hùng cho biết, thành phố tăng cường hợp tác với các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và hợp tác xã để chuyển giao công nghệ. Các công cụ quản lý canh tác, cảm biến IoT, kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ, nhật ký canh tác điện tử và bản đồ số được ứng dụng phục vụ sản xuất, giám sát phát thải.
Những mô hình này bước đầu giúp giảm trên 30% lượng phân đạm, giảm lượng giống gieo sạ xuống khoảng 60 kg/ha, giảm 2-3 lần phun thuốc bảo vệ thực vật; năng suất tăng 0,3-0,7 tấn/ha, lợi nhuận tăng tối thiểu 20% so với phương thức canh tác truyền thống.
Dù vậy, chi phí đầu vào cao, sản xuất nhỏ lẻ và cơ giới hóa chưa đồng bộ vẫn là những trở ngại. Một bộ phận nông dân, hợp tác xã còn hạn chế trong tiếp cận công nghệ. Cần Thơ xác định tiếp tục củng cố liên kết sản xuất, chế biến và tiêu thụ để chuyển kết quả ứng dụng công nghệ thành giá trị gia tăng thực tế.
Ở góc độ doanh nghiệp, Chủ tịch Tập đoàn Lộc Trời Huỳnh Văn Thòn cho biết, ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số trong chuỗi giá trị lúa gạo bền vững có thể giúp nông dân giảm 10-15% chi phí đầu vào. Truy xuất nguồn gốc và đáp ứng tiêu chuẩn của các thị trường như EU, Mỹ cũng tạo điều kiện nâng giá trị sản phẩm.
Theo ông Huỳnh Văn Thòn, vướng mắc hiện nay là đưa nông sản chất lượng cao đến người tiêu dùng, bảo đảm thị trường ghi nhận tương xứng giá trị tạo ra từ ứng dụng công nghệ. Tập đoàn đề xuất tạo “luồng xanh” hoặc khu vực riêng tại siêu thị, sàn thương mại điện tử dành cho gạo chất lượng cao, có hồ sơ số và nguồn gốc minh bạch.
Nếu tháo gỡ được điểm nghẽn về thị trường phân phối, Lộc Trời sẵn sàng đăng ký triển khai 100.000 ha trong Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp, bắt đầu từ vụ đông xuân 2026-2027.
Lấy hiệu quả sản xuất làm thước đo
Kết luận hội nghị, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đánh giá khu vực phía nam có nhiều lợi thế về điều kiện tự nhiên, nguồn lực sản xuất, hệ thống chế biến, thương mại và logistics. Tuy nhiên, dư địa tăng trưởng theo chiều rộng đã gần tới hạn, quỹ đất khó mở rộng, trong khi năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng giữa các vùng còn chênh lệch.
Sản xuất phân tán, liên kết chuỗi thiếu bền vững làm tăng chi phí và gây khó khăn cho chuẩn hóa dữ liệu. Năng lực tự chủ về giống, vật tư, công nghệ, thiết bị còn hạn chế; hạ tầng nghiên cứu, bảo quản, kho lạnh và chế biến sâu chưa đáp ứng yêu cầu. Tỷ lệ phụ phẩm được khai thác thành sản phẩm có giá trị cao còn thấp.
Phó Thủ tướng yêu cầu tháo gỡ các vướng mắc về thể chế, tài chính, chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu; tập trung vào những lĩnh vực trực tiếp phục vụ sản xuất như giống, thức ăn chăn nuôi và bảo vệ thực vật. Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải trở thành động lực trực tiếp của tăng trưởng nông nghiệp.
“Tiêu chí lớn nhất là năng suất và chất lượng nông sản được nâng cao, chi phí sản xuất giảm, giá trị gia tăng cao hơn, phát thải được kiểm soát và thu nhập của người dân ngày càng tăng”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.
Theo đó, nghiên cứu phải xuất phát từ yêu cầu tăng trưởng và thực tiễn sản xuất, kinh doanh. Doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất là trung tâm ứng dụng; nhà khoa học, cơ sở nghiên cứu tạo ra tri thức và công nghệ. Mỗi nhiệm vụ cần có kết quả cụ thể, địa chỉ ứng dụng, khả năng nhân rộng và hiệu quả kinh tế - xã hội có thể đánh giá được.
Đối với từng ngành hàng chủ lực ở phía nam, cần lựa chọn một số chuỗi sản phẩm có khả năng cạnh tranh quốc tế để triển khai mô hình điểm. Từng mô hình phải làm rõ công nghệ cần làm chủ, tỷ lệ nguyên liệu trong nước, mức độ chế biến sâu, tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc, thị trường tiêu thụ và hiệu quả kinh tế dự kiến. Việc nhân rộng phải dựa trên kết quả thực tế, tránh đầu tư dàn trải.
Rõ nhiệm vụ và thời hạn thực hiện
Phó Thủ tướng giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Công an cùng các bộ, ngành, địa phương rà soát hiện trạng nghiên cứu, ứng dụng công nghệ trong lĩnh vực nông nghiệp, môi trường. Trên cơ sở đó, xác định những bài toán cấp thiết, tác động trực tiếp đến tăng trưởng và năng lực cạnh tranh, gắn với định hướng phát triển công nghệ chiến lược quốc gia.
Các nhiệm vụ ưu tiên gồm: Giống cây trồng, vật nuôi; phân bón, thức ăn chăn nuôi, thuốc bảo vệ thực vật gắn với phòng, chống dịch bệnh; công nghệ, máy móc phục vụ sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp và chuẩn hóa hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường đồng thời làm đầu mối kết nối nhu cầu của ngành hàng, địa phương và doanh nghiệp; đổi mới cơ chế liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất theo chuỗi giá trị.
Các chương trình liên kết tập trung vào 5 nhóm: Giống, canh tác thông minh và chế biến sâu cây trồng chủ lực; chăn nuôi an toàn sinh học và kinh tế tuần hoàn; thủy sản công nghệ cao, nuôi biển bền vững; rừng gỗ lớn, dược liệu và chế biến lâm sản; dữ liệu tài nguyên, thủy lợi, khí hậu và cảnh báo rủi ro thiên tai phục vụ sản xuất.
Về chuyển đổi số, Phó Thủ tướng yêu cầu đẩy nhanh chuẩn hóa, kết nối và chia sẻ dữ liệu ngành. Hệ thống truy xuất nguồn gốc phải có khả năng kết nối, kiểm chứng thông tin trên toàn chuỗi cung ứng. Phó Thủ tướng cũng yêu cầu khẩn trương đề xuất xây dựng và đưa vào hoạt động Sàn giao dịch nông sản quốc gia.
Bộ Công an phối hợp, hỗ trợ kết nối dữ liệu định danh chủ thể, vùng nguyên liệu, cơ sở sản xuất, mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, kiểm dịch, kiểm nghiệm, chứng nhận chất lượng và lưu thông hàng hóa theo quy định. Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì tổng hợp, kiến nghị hoặc xử lý theo thẩm quyền các điểm nghẽn về đầu tư, tài chính, định giá và khai thác tài sản trí tuệ, chuyển giao, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và cơ chế chấp nhận rủi ro có kiểm soát trong nghiên cứu, đổi mới sáng tạo.
Trước ngày 20/11/2026, mỗi tỉnh, thành phố khu vực phía nam phải lựa chọn từ 3-5 bài toán ưu tiên, thể hiện rõ mô hình liên kết từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ và xây dựng thương hiệu; đồng thời phối hợp hoàn thiện, kết nối dữ liệu phục vụ quản lý và sản xuất.
Đối với các viện nghiên cứu, trường đại học, hạn đăng ký, đề xuất giải pháp công nghệ với Bộ Nông nghiệp và Môi trường là trước ngày 15/12/2026. Doanh nghiệp, hợp tác xã chủ động đăng ký nhu cầu công nghệ, năng lực đầu tư, tiếp nhận và tiêu thụ sản phẩm.
Phó Thủ tướng yêu cầu các cơ quan, đơn vị khẩn trương cụ thể hóa kết luận hội nghị thành kế hoạch triển khai, xác định rõ mục tiêu, nhiệm vụ, tiến độ, nguồn lực và sản phẩm đầu ra, đưa kết quả nghiên cứu vào phục vụ sản xuất và nâng cao thu nhập người dân.
