UBND TP.HCM đang tổ chức lấy ý kiến đối với dự thảo Quyết định quy định về quản lý trẻ em, người lang thang xin ăn và các đối tượng cần bảo vệ khẩn cấp khác trên địa bàn. Đây là một trong những nội dung nhằm hoàn thiện công tác quản lý xã hội sau khi thành phố thực hiện sắp xếp địa giới hành chính, bảo đảm sự thống nhất trong phối hợp giữa các cơ quan chức năng và chính quyền cơ sở.
Theo thông tin công bố về dự thảo, đối tượng quản lý không chỉ là những người trực tiếp lang thang xin ăn mà còn bao gồm trẻ em và các trường hợp có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, cần được tiếp nhận, hỗ trợ, bảo vệ khẩn cấp nhằm bảo đảm an toàn về tính mạng, sức khỏe và nhân phẩm.
Việc xây dựng quy định chung xuất phát từ thực tế trước khi hợp nhất, các địa phương có những cơ chế quản lý riêng. Sự khác biệt trong quy trình thực hiện tại các khu vực TP.HCM, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây đặt ra yêu cầu phải có phương thức phối hợp đồng bộ hơn trên toàn địa bàn thành phố mới.
Theo đó, dự thảo hướng đến thiết lập quy trình từ tiếp nhận thông tin, kiểm tra, phát hiện, phân loại đến xác minh nhân thân, nơi cư trú và tổ chức hỗ trợ đối với từng trường hợp. Trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị và chính quyền địa phương cũng được xác định theo chức năng, nhiệm vụ.

Chú trọng bảo vệ và hỗ trợ đúng đối tượng
Một trong những nội dung quan trọng của dự thảo là phân loại người được phát hiện để có phương án tiếp nhận và hỗ trợ phù hợp với hoàn cảnh thực tế.
Những trường hợp cần can thiệp y tế phải được ưu tiên khám, điều trị. Người có dấu hiệu vi phạm pháp luật được chuyển cơ quan có thẩm quyền xem xét, xử lý. Với những người có hoàn cảnh khó khăn, không có nơi cư trú ổn định hoặc không có người thân chăm sóc, việc tiếp nhận vào cơ sở trợ giúp xã hội được đặt ra nhằm bảo đảm các điều kiện sinh hoạt và chăm sóc cần thiết.
Dự thảo cũng đề cập trách nhiệm phối hợp tìm kiếm thân nhân, xác minh nơi cư trú và hoàn thiện giấy tờ cho những người được tiếp nhận. Đây là những công việc cần thiết để hạn chế tình trạng người yếu thế phải sống kéo dài tại nơi công cộng, đồng thời tạo điều kiện để họ trở về gia đình hoặc ổn định cuộc sống tại cộng đồng khi đủ điều kiện.
Đáng chú ý, nội dung dự thảo không chỉ đề cập việc tiếp nhận và chăm sóc mà còn đặt ra yêu cầu hỗ trợ những người có khả năng lao động. Trong đó, Sở Nội vụ được giao triển khai công tác tư vấn, giới thiệu việc làm; Sở Giáo dục và Đào tạo hướng dẫn chính sách đào tạo nghề.
Đây là hướng tiếp cận có ý nghĩa đối với công tác an sinh xã hội và phát triển nguồn nhân lực. Bởi việc giúp người có hoàn cảnh khó khăn tiếp cận cơ hội học nghề, tìm kiếm việc làm và tạo thu nhập ổn định có thể góp phần hạn chế nguy cơ tái diễn tình trạng lang thang xin ăn.
Đặt vấn đề sinh kế từ thực tế người trong độ tuổi lao động
Theo số liệu tổng kết được sử dụng trong hồ sơ xây dựng dự thảo, tại TP.HCM cũ có 2.353 người lang thang xin ăn được phát hiện và đưa vào cơ sở trợ giúp xã hội. Tại Bà Rịa - Vũng Tàu cũ, con số này là 404 người.
Trong tổng số 2.757 trường hợp được thống kê tại hai địa bàn, có 1.279 người từ 16-60 tuổi, chiếm khoảng 46,4%. Bên cạnh đó, số liệu ghi nhận 413 người cao tuổi và 210 trẻ em.
Đây là những con số đáng chú ý khi nhìn từ góc độ việc làm và bảo đảm an sinh. Tuy nhiên, độ tuổi lao động không đồng nghĩa với việc tất cả những người này đều có đủ sức khỏe, kỹ năng và điều kiện tham gia thị trường lao động. Mỗi trường hợp có hoàn cảnh khác nhau, đòi hỏi phải được xác minh và đánh giá cụ thể trước khi lựa chọn phương án hỗ trợ.
Đối với người còn khả năng lao động, việc kết nối với các chương trình đào tạo nghề, tư vấn việc làm và hỗ trợ sinh kế là hướng cần được quan tâm. Trong khi đó, trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật và người mắc bệnh cần được bảo vệ, chăm sóc theo nhu cầu và điều kiện thực tế.
Nhìn từ yêu cầu phát triển nguồn nhân lực, việc hỗ trợ nhóm yếu thế không chỉ mang ý nghĩa nhân đạo mà còn góp phần tạo điều kiện để những người có khả năng tham gia lao động được tiếp cận cơ hội việc làm, từng bước tự chủ về kinh tế và hòa nhập cộng đồng.
Ngăn chặn hành vi lợi dụng người yếu thế
Bên cạnh công tác trợ giúp, dự thảo cũng chú trọng ngăn chặn tình trạng lợi dụng trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật để xin ăn nhằm trục lợi.
Theo nội dung được công bố, các hành vi dẫn dắt, xúi giục, ép buộc hoặc tổ chức cho người yếu thế đi xin ăn dưới nhiều hình thức cần được phát hiện và xử lý theo quy định. Công tác kiểm tra, rà soát địa bàn và xác minh nhân thân được đặt trong trách nhiệm phối hợp của lực lượng chức năng.
Đây là yêu cầu cần thiết nhằm bảo vệ những người không có khả năng tự bảo vệ mình, đặc biệt là trẻ em và người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Việc xử lý các hành vi lợi dụng, bóc lột người yếu thế cần được thực hiện đúng quy định pháp luật, đồng thời bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của những người thực sự cần trợ giúp.
Thành phố cũng hướng đến nâng cao trách nhiệm của chính quyền cơ sở và sự tham gia của cộng đồng trong công tác phát hiện, hỗ trợ người có hoàn cảnh khó khăn. Hoạt động thiện nguyện cần được thực hiện thông qua các tổ chức, đơn vị có chức năng để việc hỗ trợ đến đúng đối tượng và đáp ứng nhu cầu thực tế.
Việc hoàn thiện cơ chế quản lý người lang thang xin ăn vì vậy không chỉ là yêu cầu trong quản lý đô thị mà còn gắn với trách nhiệm bảo vệ con người và bảo đảm an sinh xã hội. Hiệu quả của chính sách cần được nhìn nhận không chỉ ở số trường hợp được tiếp nhận, mà còn ở khả năng giúp người yếu thế ổn định cuộc sống, tiếp cận các dịch vụ xã hội và hòa nhập cộng đồng.
Trong đó, sự phối hợp giữa quản lý nhà nước, bảo trợ xã hội, chăm sóc sức khỏe, đào tạo nghề và kết nối việc làm sẽ góp phần giải quyết vấn đề theo hướng nhân văn, lâu dài và bền vững.