Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao gắn với phát triển bền vững, năng lượng sạch đang trở thành một trong những trụ cột quan trọng của quá trình chuyển dịch mô hình tăng trưởng, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Nhu cầu năng lượng ngày càng gia tăng cùng với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chuyển đổi số và sự phát triển của các ngành công nghiệp mới đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về đa dạng hóa nguồn cung, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và giảm phát thải khí nhà kính.
Về thực trạng, ngành năng lượng Việt Nam đang chịu áp lực ngày càng lớn từ tốc độ tăng trưởng nhu cầu tiêu thụ điện và năng lượng. Theo tài liệu của Viện Năng lượng, giai đoạn 2016-2025, sản lượng điện thương phẩm tăng bình quân 7,6%/năm, trong khi công suất cực đại tăng 6,9%/năm; đến năm 2025, điện thương phẩm đạt khoảng 288 tỷ kWh và công suất cực đại đạt khoảng 54 GW.
Nhu cầu năng lượng sơ cấp được dự báo đạt 110-122 triệu tấn dầu quy đổi vào năm 2030 và tăng lên 186-207 triệu tấn vào năm 2050 theo các kịch bản được trình bày trong tài liệu. Trong cơ cấu nguồn điện, nhiệt điện than vẫn chiếm tỷ trọng trên 30%; trong khi đó, tỷ trọng điện mặt trời và điện gió đã tăng đáng kể, lần lượt đạt khoảng 19% và 7% vào năm 2025.
Những chuyển biến này cho thấy năng lượng tái tạo đang từng bước khẳng định vai trò trong hệ thống năng lượng quốc gia, song quá trình chuyển dịch vẫn đặt ra yêu cầu về nâng cấp hạ tầng truyền tải, phát triển hệ thống lưu trữ, tăng cường khả năng điều độ và bảo đảm sự ổn định, linh hoạt của hệ thống điện.
Bên cạnh đó, nhu cầu năng lượng trong công nghiệp, xây dựng và các phụ tải mới như trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, giao thông điện hóa tiếp tục tạo áp lực đối với việc bảo đảm nguồn cung năng lượng ổn định, liên tục và có chi phí hợp lý.
Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi để mở rộng các nguồn năng lượng sạch, đặc biệt là điện gió trên bờ, điện gió ngoài khơi, điện mặt trời mái nhà và điện mặt trời tập trung, điện sinh khối, điện từ chất thải rắn cùng các nguồn năng lượng mới.
Theo định hướng và các kịch bản quy hoạch được trình bày trong tài liệu, đến năm 2030, công suất điện mặt trời có thể đạt khoảng 46.459-73.416 MW, điện gió trên bờ và gần bờ đạt khoảng 26.066-38.029 MW, trong khi điện gió ngoài khơi được định hướng phát triển với công suất khoảng 6.000-17.032 MW.
Tầm nhìn đến năm 2050, công suất điện mặt trời dự kiến đạt khoảng 293.088-295.646 MW và điện gió ngoài khơi khoảng 113.503-139.097 MW theo các kịch bản tương ứng.
Đây là cơ sở quan trọng để Việt Nam từng bước đa dạng hóa cơ cấu nguồn điện, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và phát triển các ngành công nghiệp, dịch vụ hỗ trợ quá trình chuyển dịch năng lượng.
Song song với phát triển nguồn điện tái tạo, việc đầu tư hệ thống pin lưu trữ, thủy điện tích năng, lưới điện thông minh, ứng dụng hydrogen và ammonia trong chuyển đổi nhiên liệu, cũng như thúc đẩy tiết kiệm năng lượng, điện hóa sản xuất và phát triển các mô hình sử dụng điện xanh sẽ mở ra dư địa lớn cho đổi mới công nghệ, thu hút đầu tư và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.
Tuy nhiên, để hiện thực hóa những tiềm năng này, Việt Nam cần giải quyết đồng bộ các thách thức về cơ chế, chính sách, huy động vốn, phát triển hạ tầng năng lượng, làm chủ công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.
Trên cơ sở đó, phát triển năng lượng sạch không chỉ là giải pháp đáp ứng nhu cầu năng lượng ngày càng tăng mà còn là động lực thúc đẩy chuyển đổi xanh, nâng cao năng suất, tạo lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp và góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững của Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới.
Tại diễn đàn, các phiên thảo luận đã diễn ra đa chiều, tập trung vào những vấn đề đặt ra trong huy động nguồn lực đầu tư, phát triển công nghệ, hoàn thiện cơ chế thị trường và tăng cường sự phối hợp giữa các bên trong quá trình chuyển dịch năng lượng. Đại diện cơ quan lập pháp, cơ quan quản lý, giới chuyên gia và doanh nghiệp tham gia Diễn đàn đã tạo nên một không gian đối thoại chuyên sâu nhằm nhận diện thực trạng, tháo gỡ điểm nghẽn và định hình các giải pháp đồng bộ thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng quốc gia.
