Vấn đề đặt ra đối với Việt Nam trong giai đoạn mới không đơn thuần là kinh tế số tăng nhanh đến đâu, mà là mức độ nền kinh tế có thể chuyển quá trình số hóa thành năng suất, năng lực công nghệ và giá trị gia tăng nội sinh đến đâu. Đại hội XIV xác định mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân giai đoạn 2026-2030 từ 10%/năm trở lên (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, tập I, tr.158); tỷ trọng kinh tế số khoảng 30% GDP (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, tập I, tr.189); đóng góp của TFP trên 55%; năng suất lao động tăng khoảng 8,5%/năm (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, tập I, tr.189). Đây không chỉ là sự nâng cao về lượng của các chỉ tiêu tăng trưởng mà hàm ý sự thay đổi về chất trong mô hình tăng trưởng: hiệu quả sử dụng nguồn lực, tiến bộ công nghệ và năng lực đổi mới phải ngày càng giữ vai trò lớn hơn.
Theo Cục Thống kê, năm 2025 GDP tăng 8,02%, quy mô GDP theo giá hiện hành ước khoảng 514 tỷ USD; năng suất lao động theo giá so sánh tăng 6,83% và tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ đạt 29,2% (Cục Thống kê, 2026). Như vậy, xét riêng khoảng cách giữa tốc độ tăng năng suất năm 2025 và mục tiêu khoảng 8,5%/năm trong giai đoạn 2026-2030, nền kinh tế cần tạo ra một bước cải thiện đáng kể về chất lượng các yếu tố quyết định năng suất.
Về đổi mới sáng tạo, WIPO ghi nhận Việt Nam xếp thứ 44/139 nền kinh tế trong GII 2025; thứ hạng đầu vào đổi mới là 50 và đầu ra đổi mới là 37, trong khi “vốn con người và nghiên cứu” đứng thứ 70, giáo dục đại học thứ 88 và số nhà nghiên cứu quy đổi toàn thời gian trên một triệu dân thứ 60 (WIPO, 2025). Các chỉ số này không chứng minh quan hệ nhân quả, nhưng cho thấy một đặc điểm đáng chú ý của hệ thống: năng lực tạo đầu ra đổi mới đã có bước tiến, trong khi nền tảng con người và nghiên cứu vẫn cần được củng cố để tạo khả năng đổi mới bền vững.
Trong kinh tế số, e-Conomy SEA 2025 ước tính tổng giá trị hàng hóa (GMV) của kinh tế số Việt Nam đạt 39 tỷ USD năm 2025, tăng 17% so với năm trước. GMV là chỉ tiêu phản ánh quy mô giao dịch của thị trường số, không đồng nhất với giá trị gia tăng hay tỷ trọng GDP; tuy nhiên, tốc độ mở rộng này cho thấy cầu thị trường đối với công nghệ và kỹ năng số đang tăng nhanh. Bài toán chính sách vì vậy chuyển từ việc “có công nghệ” sang làm thế nào để con người và doanh nghiệp Việt Nam làm chủ, tích hợp và tạo giá trị từ công nghệ.
“Trí thức trẻ” được hiểu theo nghĩa làm việc là lực lượng lao động trẻ có trình độ chuyên môn và năng lực tạo lập, hấp thụ, ứng dụng hoặc phát triển tri thức, công nghệ và giải pháp mới trong nghiên cứu, sản xuất, kinh doanh hoặc quản trị. Ở đây không đồng nhất tuổi trẻ với năng lực và đặt trọng tâm vào chức năng kinh tế của tri thức. Trí thức trẻ không tự động tạo ra năng suất; họ trở thành một động lực của năng suất và năng lực đổi mới khi hệ thống kinh tế tạo được cơ chế khuếch đại tri thức thành công nghệ, tổ chức sản xuất, sản phẩm và giá trị gia tăng.
Một số vấn đề lý luận về trí thức trẻ trong tạo lập động lực tăng năng suất lao động và năng lực đổi mới
Thứ nhất, tăng năng suất là yêu cầu của chuyển đổi mô hình tăng trưởng
Trong kinh tế học tăng trưởng, sản lượng được quyết định bởi quy mô và chất lượng các yếu tố sản xuất cùng với hiệu quả tổng hợp của nền kinh tế. Theo đó, tăng năng suất lao động không chỉ đến từ việc người lao động có kỹ năng cao hơn mà còn từ tăng vốn trên mỗi lao động, công nghệ tốt hơn, tổ chức sản xuất hiệu quả hơn và phân bổ nguồn lực hợp lý hơn. Điều này xác định là chính sách trí thức trẻ chỉ có tác động lớn khi được thiết kế để làm tăng hiệu quả của cả hệ thống.
Đóng góp của TFP trên 55% vào tăng trưởng mà Đại hội XIV xác định là một chỉ tiêu về cơ cấu nguồn tăng trưởng, không phải là tốc độ tăng TFP. Vì vậy, cần tránh diễn giải giản đơn rằng chỉ cần tăng số lượng người có trình độ cao là đạt mục tiêu TFP. Trí thức trẻ tác động đến TFP chủ yếu thông qua tiến bộ công nghệ, cải tiến quy trình, đổi mới quản trị, năng lực hấp thụ công nghệ và tạo ra sản phẩm, dịch vụ mới. Đồng thời, họ có thể làm tăng hiệu quả của vốn và lao động thông qua việc giúp doanh nghiệp khai thác dữ liệu, tự động hóa, tối ưu chuỗi cung ứng và nâng chất lượng quyết định.
Thứ hai, trí thức trẻ là một kênh truyền dẫn của tri thức vào năng suất
Giá trị kinh tế của tri thức có đặc điểm khác với lao động giản đơn, một phần mềm, thuật toán, thiết kế, sáng chế, quy trình hay mô hình quản trị có thể được sử dụng lặp lại và mở rộng với chi phí biên thấp. Vì vậy, một cá nhân hoặc một nhóm nghiên cứu có thể tạo ra tác động vượt quá số giờ lao động trực tiếp của họ. Tuy nhiên, hiệu ứng khuếch đại chỉ xuất hiện khi có tổ chức, vốn, dữ liệu, hạ tầng và thị trường phù hợp.
Trí thức trẻ có lợi thế tương đối về khả năng tiếp cận công nghệ mới, học hỏi nhanh và thời gian nghề nghiệp dài để tích lũy tri thức. Nhưng “trẻ” không phải là một biến số bảo đảm năng suất. Biến số quyết định là năng lực kết hợp tri thức với công nghệ, bài toán sản xuất và nhu cầu thị trường. Do đó, cần chuyển trọng tâm từ chính sách “hỗ trợ đối tượng” sang chính sách “kết nối năng lực với bài toán phát triển”.
Thứ ba, cơ chế truyền dẫn từ tri thức đến năng lực đổi mới
Có thể khái quát chuỗi truyền dẫn theo năm tầng: (1) hình thành và hấp thụ tri thức; (2) nghiên cứu, thiết kế và phát triển công nghệ; (3) thử nghiệm, tích hợp vào quy trình sản xuất hoặc quản trị; (4) thương mại hóa thành sản phẩm, dịch vụ hoặc doanh nghiệp; và (5) tạo tác động lên năng suất, TFP, giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh. Trí thức trẻ có thể tham gia ở tất cả các tầng, nhưng không một cá nhân nào có thể thay thế toàn bộ hệ sinh thái.
Từ góc nhìn này, thất thoát kinh tế không chỉ xuất hiện khi thiếu người giỏi mà còn xuất hiện khi tri thức không đi được đến nơi sử dụng có năng suất biên cao nhất. Một kết quả nghiên cứu không được thử nghiệm, một sáng chế không được thương mại hóa hoặc một chuyên gia không có quyền tự chủ để triển khai giải pháp đều làm giảm hiệu suất của nguồn lực tri thức đã được xã hội đầu tư.
Thứ tư, cơ sở chính sách từ chủ trương của Đảng và Nhà nước
Nghị quyết 45-NQ/TW ngày 24/11/2023 của Ban Chấp hành Trung ương xác định yêu cầu “chú trọng phát triển đội ngũ trí thức Việt Nam cả trong và ngoài nước, có cơ chế, chính sách đột phá thu hút, trọng dụng trí thức, đặc biệt là trí thức tinh hoa, chuyên gia đầu ngành và nhân tài của đất nước; quan tâm đào tạo, bồi dưỡng lớp trí thức trẻ, kế cận”. (Ban Chấp hành Trung ương, 2023, Nghị quyết 45-NQ/TW, tr.1)
Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị tiếp tục nâng vấn đề lên tầm đột phá: “Đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng kinh tế ở mức trên 55%; tỉ trọng xuất khẩu sản phẩm công nghệ cao trên tổng giá trị hàng hoá xuất khẩu đạt tối thiểu 50%. Quy mô kinh tế số đạt tối thiểu 30% GDP. Tỉ lệ sử dụng dịch vụ công trực tuyến của người dân và doanh nghiệp đạt trên 80%; giao dịch không dùng tiền mặt đạt 80%. Tỉ lệ doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo đạt trên 40% trong tổng số doanh nghiệp” (Bộ Chính trị, 2024, Nghị quyết 57-NQ/TW, tr.2). Những định hướng này cho phép đặt chính sách trí thức trẻ trong tổng thể chính sách tăng năng suất và năng lực công nghệ quốc gia, thay vì coi đó là một chính sách nhân lực tách biệt.
Thực trạng và những vấn đề đặt ra
Một là, nhu cầu về trí thức công nghệ tăng nhanh cùng với quy mô thị trường số
Năm 2025, GDP Việt Nam tăng 8,02% và quy mô GDP theo giá hiện hành ước khoảng 514 tỷ USD; năng suất lao động tăng 6,83% (Cục Thống kê, 2026). Đồng thời, GMV kinh tế số được ước tính 39 tỷ USD, tăng 17%. Hai xu hướng này cho thấy cầu đối với năng lực công nghệ, dữ liệu, AI, tự động hóa và quản trị số đang mở rộng.
Tuy nhiên, cầu thị trường hiện đại không chỉ cần người “biết công nghệ”. Doanh nghiệp ngày càng cần người có khả năng kết hợp chuyên môn ngành với dữ liệu, AI, tư duy hệ thống, quản trị dự án, ngoại ngữ và thương mại hóa. Vì vậy, vấn đề kỹ năng phải được nhìn dưới góc độ “độ phù hợp của kỹ năng với cấu trúc sản xuất”, chứ không chỉ nhìn vào số người được cấp bằng.
Hai là, khoảng cách năng suất cho thấy yêu cầu phải nâng hiệu quả chuyển hóa tri thức
Năng suất lao động năm 2025 tăng 6,83%, trong khi mục tiêu giai đoạn 2026–2030 khoảng 8,5%/năm; tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ đạt 29,2%, trong khi mục tiêu đến năm 2030 là 35-40% (Cục Thống kê, 2026; ĐCSVN, 2026). Khoảng cách này không nên được hiểu đơn giản là thiếu một lượng nhân lực nhất định. Nó cho thấy nền kinh tế phải đồng thời nâng chất lượng kỹ năng, tăng vốn trên lao động, đẩy nhanh đổi mới công nghệ và cải thiện hiệu quả phân bổ nguồn lực.
Đối với trí thức trẻ, câu hỏi chính sách vì thế không phải “đào tạo thêm bao nhiêu người” mà là “bao nhiêu người được đặt vào những vị trí có khả năng làm dịch chuyển năng suất”. Một kỹ sư dữ liệu chỉ tạo tác động lớn khi doanh nghiệp có dữ liệu chuẩn hóa; nhà nghiên cứu AI cần năng lực tính toán, dữ liệu và môi trường thử nghiệm; chuyên gia kinh tế số chỉ tạo giá trị cao khi phân tích được tích hợp vào quyết định. Năng suất của trí thức vì vậy phụ thuộc mạnh vào năng suất của hệ sinh thái.
Ba là, nền tảng con người và nghiên cứu chưa tương xứng với yêu cầu đổi mới dài hạn
GII 2025 cho thấy Việt Nam xếp 70 về vốn con người và nghiên cứu, trong khi đầu ra đổi mới xếp 37; giáo dục đại học xếp 88 và số nhà nghiên cứu quy đổi toàn thời gian trên một triệu dân xếp 60 (WIPO, 2025). Cần nhấn mạnh rằng đây là các chỉ số so sánh quốc tế, không phải bằng chứng. Song, chỉ số đó cung cấp một vấn đề chính sách rõ rang lànăng lực tạo đầu ra đổi mới cần được nâng đỡ bởi nền tảng con người, nghiên cứu và giáo dục đại học mạnh hơn.
Vấn đề không chỉ là số lượng trí thức trẻ mà còn là cơ cấu. Nếu lực lượng có trình độ cao tập trung vào các hoạt động có năng suất và hàm lượng công nghệ thấp, tác động vĩ mô sẽ hạn chế. Vì vậy, phát triển trí thức trẻ phải gắn với định hướng cơ cấu ngành, công nghệ chiến lược và các lĩnh vực có khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa.
Bốn là, chuỗi chuyển giao từ tri thức đến thị trường chưa đủ hiệu quả
Khoảng cách từ kết quả nghiên cứu đến sản phẩm thương mại là một vấn đề kinh tế của hệ thống. Một sáng chế hoặc nguyên mẫu chỉ tạo giá trị khi có doanh nghiệp tiếp nhận, vốn cho giai đoạn đầu, tiêu chuẩn, quyền sở hữu trí tuệ, thị trường thử nghiệm và năng lực quản trị thương mại hóa. Nếu thiếu các mắt xích này, xã hội vẫn phải chịu chi phí đào tạo và nghiên cứu nhưng giá trị kinh tế chưa được hiện thực hóa.
Do đó, cần xem phát triển các thiết chế trung gian nhưphòng thí nghiệm mở, trung tâm chuyển giao công nghệ, quỹ đồng đầu tư, chuyên gia thương mại hóa và cơ chế đặt hàng là một bộ phận của chính sách năng suất. Đây là nơi chuyển tri thức cá nhân thành năng lực tổ chức và năng lực thị trường.
Năm là, cơ chế trọng dụng ảnh hưởng trực tiếp đến phân bổ nguồn lực tri thức
Trong kinh tế số, lao động có kỹ năng cao có khả năng dịch chuyển giữa tổ chức và thị trường nhanh hơn. Nếu cơ chế đánh giá thiên về thâm niên, thủ tục và số lượng hoạt động, trong khi quyền tự chủ, thu nhập, sở hữu kết quả và cơ hội nghề nghiệp chưa tương xứng, nguồn lực tri thức có thể không được phân bổ vào nơi có năng suất biên cao nhất.
Vì vậy, trọng dụng trí thức trẻ không chỉ là vấn đề đạo lý hay nhân sự; đó là vấn đề hiệu quả kinh tế. Một cơ chế trọng dụng tốt làm giảm chi phí cơ hội của sáng tạo, khuyến khích người tài đầu tư thời gian vào nghiên cứu ứng dụng và tạo điều kiện để họ di chuyển đến nơi mà tri thức có thể tạo giá trị lớn hơn.
Sáu là, những vấn đề đặt ra cần giải quyết
Thứ nhất, nâng chất lượng và cơ cấu trí thức trẻ theo yêu cầu của công nghệ chiến lược, các ngành có năng suất cao và những lĩnh vực có khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa.
Thứ hai, làm thông suốt chuỗi tri thức - công nghệ -doanh nghiệp - thị trường bằng cách giảm chi phí giao dịch, tăng năng lực thử nghiệm, thương mại hóa và chia sẻ rủi ro.
Thứ ba, chuyển cơ chế trọng dụng từ thiên về đầu vào và quá trình sang đánh giá ngày càng mạnh hơn bằng kết quả, tác động và giá trị tạo ra, nhưng vẫn bảo đảm tính đặc thù của nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu có độ trễ dài.
Giải pháp phát huy trí thức trẻ để tăng năng suất và năng lực đổi mới
Một là, gắn phát triển trí thức trẻ với các bài toán có tác động năng suất cao
Nhà nước, địa phương và doanh nghiệp cần chuyển từ hỗ trợ dàn trải sang đặt hàng theo bài toán phát triển. Các bài toán về AI, tự động hóa, logistics, năng lượng, nông nghiệp công nghệ cao, quản trị đô thị, y tế, giáo dục, an ninh mạng và dữ liệu cần được xác định theo tiêu chí tác động kinh tế xã hội. Tuyển chọn nhóm nghiên cứu trẻ nên dựa vào năng lực giải quyết vấn đề, có mốc kết quả rõ và cơ chế đánh giá độc lập.
Cần xây dựng cơ sở dữ liệu về chuyên gia, nhà khoa học và nhân lực chất lượng cao để kết nối người có năng lực với nhiệm vụ có nhu cầu. Cách làm này phù hợp với định hướng phát triển đội ngũ trí thức và đồng thời tạo điều kiện để phân bổ nguồn lực tri thức vào các vị trí có năng suất biên cao.
Hai là, đổi mới đào tạo theo hướng “năng lực kết hợp”, không chạy theo bằng cấp
Đào tạo trí thức trẻ cần tích hợp chuyên môn ngành với dữ liệu, AI, kỹ năng nghiên cứu, ngoại ngữ, quản trị dự án, sở hữu trí tuệ và thương mại hóa. Đại học và viện nghiên cứu cần tăng dự án sử dụng dữ liệu thật, bài toán doanh nghiệp và phòng thí nghiệm dùng chung; các chương trình tài năng về AI, bán dẫn, dữ liệu, an ninh mạng và công nghệ chiến lược cần kết nối đồng thời với trường, viện và doanh nghiệp.
Mục tiêu của đào tạo phải chuyển từ tăng số lượng người có chứng chỉ sang tăng số người có khả năng giải quyết vấn đề phức tạp và tạo giá trị. Chỉ tiêu chất lượng nên bổ sung tỷ lệ việc làm đúng chuyên môn, mức thu nhập theo kỹ năng, số dự án đổi mới, số sản phẩm được triển khai và mức tăng năng suất tại đơn vị sử dụng.
Ba là, xây dựng hạ tầng dữ liệu, nghiên cứu và thử nghiệm dùng chung
Đầu tư cho trí thức trẻ phải bao gồm đầu tư vào môi trường làm việc của họ. Cần phát triển phòng thí nghiệm mở, năng lực tính toán, kho dữ liệu nghiên cứu, nền tảng thử nghiệm và cơ chế tiếp cận dữ liệu công có kiểm soát. Dữ liệu và năng lực tính toán nên được coi là một dạng hạ tầng sản xuất tri thức, tương tự như hạ tầng vật chất đối với sản xuất truyền thống.
Nghị quyết 57-NQ/TW xác định “thể chế, nhân lực, hạ tầng, dữ liệu và công nghệ chiến lược là những nội dung trọng tâm, cốt lõi, trong đó thể chế là điều kiện tiên quyết, cần hoàn thiện và đi trước một bước” (Bộ Chính trị, 2024, Nghị quyết 57-NQ/TW, tr.1). Vì vậy, đầu tư hạ tầng nghiên cứu không nên tách khỏi chiến lược phát triển công nghệ và năng suất, mà cần tập trung vào những năng lực có thể được nhiều nhóm nghiên cứu và doanh nghiệp cùng khai thác
Bốn là, đổi mới tài chính R&D, sở hữu trí tuệ và thương mại hóa
Cần thiết kế tài trợ theo chuỗi giai đoạn: nghiên cứu khả thi, nguyên mẫu, thử nghiệm và thương mại hóa. Nhà nước có thể chia sẻ rủi ro ở giai đoạn đầu thông qua quỹ đổi mới sáng tạo, đồng đầu tư công - tư và đặt hàng công nghệ, nhưng phải có tiêu chí đánh giá, cơ chế thoát hỗ trợ và đánh giá độc lập. Mục tiêu không phải kéo dài trợ cấp mà là tạo điều kiện để công nghệ vượt qua giai đoạn rủi ro cao nhất.
Đồng thời, quyền sở hữu và quyền hưởng lợi từ kết quả nghiên cứu cần được xác định rõ, khuyến khích trí thức trẻ tham gia nghiên cứu ứng dụng, thành lập doanh nghiệp hoặc chuyển giao công nghệ. Hiệu quả của chính sách có thể đo bằng thời gian từ nghiên cứu đến nguyên mẫu, tỷ lệ nguyên mẫu được doanh nghiệp tiếp nhận, doanh thu chuyển giao, số sản phẩm mới và tỷ lệ giá trị gia tăng tạo ra trong nước.
Năm là, hình thành thị trường lao động trí thức và trọng dụng theo đóng góp
Cần xây dựng lộ trình nghề nghiệp chuyên gia song song với lộ trình quản lý; tăng quyền tự chủ chuyên môn; cho phép trí thức trẻ tham gia linh hoạt nhiều dự án và dịch chuyển giữa viện, trường, doanh nghiệp và khu vực công trong khuôn khổ pháp luật. Cơ chế thu nhập và thưởng cần phản ánh mức độ khan hiếm của kỹ năng và giá trị tạo ra.
Đối với khu vực công và đơn vị sự nghiệp, đánh giá trí thức trẻ cần ngày càng dựa trên kết quả có thể kiểm chứngnhư công nghệ được chuyển giao, dữ liệu được khai thác, quy trình được cải thiện, chính sách được nâng chất lượng, sản phẩm được hình thành hoặc năng suất được nâng lên. Tuy nhiên, đối với nghiên cứu cơ bản, phải sử dụng thước đo phù hợp với độ trễ khoa học, tránh biến mọi hoạt động nghiên cứu thành mục tiêu thương mại ngắn hạn.
Sáu là, thiết lập hệ sinh thái đổi mới và cơ chế đánh giá tác động
Cần hình thành các cụm liên kết đại học với viện nghiên cứu với doanh nghiệp và Nhà nước, tập trung vào một số lĩnh vực có lợi thế và khả năng lan tỏa. Trí thức trẻ cần được tổ chức thành nhóm liên ngành đủ năng lực giải quyết bài toán lớn thay vì chỉ hỗ trợ các cá nhân riêng lẻ.
Quan trọng hơn, mỗi chương trình chính sách phải có chuỗi chỉ báo bốn tầng. Tầng đầu vào là số trí thức trẻ trong lĩnh vực chiến lược, đầu tư R&D, hạ tầng và dữ liệu. Tầng quá trình là số nhóm liên ngành, dự án hợp tác doanh nghiệp, thời gian đến nguyên mẫu. Tầng đầu ra là sáng chế, phần mềm, sản phẩm, doanh nghiệp công nghệ, doanh thu chuyển giao. Tầng tác động là tăng năng suất lao động, đóng góp TFP, giá trị gia tăng trong nước, doanh thu sản phẩm công nghệ và năng lực xuất khẩu.
Cách tiếp cận này giúp chuyển chính sách trí thức trẻ từ quản lý hoạt động sang quản trị theo tác động. Đây cũng là điểm nối trực tiếp giữa chính sách nhân lực với mục tiêu kinh tế vĩ mô, nguồn lực chỉ được xem là sử dụng hiệu quả khi tạo ra năng suất, giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh cao hơn.
Yêu cầu tăng trưởng đặt Việt Nam trước yêu cầu nâng cấp động lực tăng trưởng theo hướng dựa nhiều hơn vào tri thức, công nghệ, đổi mới sáng tạo và hiệu quả sử dụng nguồn lực. Trong bối cảnh đó, phát triển trí thức trẻ cần được nhìn không chỉ như chính sách phát triển nguồn nhân lực mà như một bộ phận của chính sách năng suất và năng lực công nghệ quốc gia. Khoảng cách giữa năng suất hiện tại và mục tiêu mới, cho thấy vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở số lượng nhân lực mà ở hiệu quả chuyển hóa tri thức thành công nghệ, năng suất và giá trị gia tăng.
Do đó, phát huy trí thức trẻ cần được tổ chức thành một chuỗi chính sách thống nhất là định hướng vào bài toán phát triển; đào tạo năng lực kết hợp; cung cấp hạ tầng dữ liệu và nghiên cứu; mở đường cho thử nghiệm và thương mại hóa; trọng dụng theo đóng góp; và đo lường bằng tác động đến năng suất, TFP, giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh. Khi chuỗi này vận hành hiệu quả, trí thức trẻ không chỉ là người tham gia kinh tế số mà trở thành một trong những lực lượng góp phần kiến tạo năng lực công nghệ và mô hình tăng trưởng mới của Việt Nam.
Thước đo cuối cùng của chính sách vì vậy không nên dừng ở câu hỏi Việt Nam có bao nhiêu trí thức trẻ, bao nhiêu bằng cấp hay bao nhiêu dự án. Câu hỏi có ý nghĩa kinh tế hơn là: mỗi đơn vị nguồn lực tri thức được chuyển hóa thành bao nhiêu công nghệ, bao nhiêu sản phẩm mới, bao nhiêu giá trị gia tăng và bao nhiêu năng suất tăng thêm. Chính khả năng chuyển hóa đó mới quyết định liệu lợi thế về con người có trở thành lợi thế phát triển bền vững của nền kinh tế hay không./.
