Tại buổi làm việc với ngành Giáo dục và Đào tạo, Tổng Bí thư Tô Lâm đã yêu cầu xử lý nghiêm tình trạng ép học thêm, gợi ý học thêm, đồng thời nhấn mạnh việc nâng cao chất lượng dạy học chính khóa, giảm áp lực thi cử, bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục và xây dựng môi trường học tập lành mạnh cho học sinh.
Đây là một chỉ đạo nhận được sự đồng tình rộng rãi của cán bộ, giáo viên, phụ huynh và toàn xã hội. Bởi lẽ, dạy thêm, học thêm từ lâu đã trở thành một trong những vấn đề được quan tâm nhất trong lĩnh vực giáo dục. Điều mà xã hội băn khoăn không phải là việc học sinh được học tập bổ sung theo nhu cầu chính đáng, mà là những biểu hiện biến tướng của hoạt động này, làm gia tăng áp lực học tập, tạo gánh nặng kinh tế cho nhiều gia đình và ảnh hưởng đến tính công bằng của môi trường giáo dục.
Từ góc độ quản lý nhà nước, đây là một quyết sách kịp thời. Từ góc độ phát triển con người, đây là một thông điệp có ý nghĩa chiến lược. Bởi giáo dục không chỉ là câu chuyện của nhà trường mà còn là nền tảng của sự phát triển nguồn nhân lực và tương lai quốc gia.
Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã xác định mục tiêu chuyển mạnh từ nền giáo dục chủ yếu truyền thụ kiến thức sang phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực người học. Đại hội XIII của Đảng coi phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là một trong ba đột phá chiến lược. Đại hội XIV của Đảng tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu phát triển nhanh và bền vững dựa chủ yếu vào khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chất lượng nguồn nhân lực; coi con người vừa là trung tâm, vừa là chủ thể, vừa là mục tiêu và động lực của sự phát triển.
Trong bối cảnh đó, việc chấn chỉnh tình trạng dạy thêm, học thêm biến tướng chính là một bước đi cần thiết nhằm hiện thực hóa các chủ trương lớn của Đảng về đổi mới giáo dục và phát triển nguồn nhân lực quốc gia.
Học thêm không có lỗi, vấn đề là sự biến tướng
Cần khẳng định rằng học thêm tự nguyện là một nhu cầu khách quan của xã hội hiện đại. Những học sinh cần củng cố kiến thức, phát triển năng khiếu hoặc chuẩn bị cho các kỳ thi quan trọng có quyền lựa chọn các hình thức học tập bổ sung phù hợp.
Tuy nhiên, điều xã hội lo ngại là sự biến tướng của hoạt động dạy thêm, học thêm. Khi học sinh phải tham gia học thêm vì áp lực tâm lý; khi phụ huynh buộc phải chi trả những khoản tiền ngoài khả năng kinh tế để con em không bị tụt lại phía sau; khi xuất hiện những biểu hiện gợi ý, dẫn dắt hoặc tạo áp lực khiến học sinh phải học thêm thì bản chất của giáo dục đã bị ảnh hưởng.
Giáo dục phải tạo cơ hội bình đẳng cho mọi người học. Không thể để cơ hội tiếp cận tri thức chất lượng phụ thuộc quá nhiều vào điều kiện kinh tế của gia đình. Nếu muốn đạt kết quả học tập tốt mà học sinh bắt buộc phải tham gia các lớp học thêm thì điều đó cho thấy hệ thống giáo dục đang tồn tại những vấn đề cần được giải quyết.
Từ góc độ xã hội học giáo dục, đây còn là nguy cơ làm gia tăng khoảng cách xã hội ngay trong môi trường học đường, đi ngược lại mục tiêu công bằng và tiến bộ xã hội mà Đảng và Nhà nước ta luôn hướng tới.
Khi nhà trường chưa thực sự đáp ứng đầy đủ nhu cầu học tập
Sự phát triển của học thêm trong nhiều năm qua phản ánh những nguyên nhân mang tính hệ thống. Đó là áp lực thi cử kéo dài, tâm lý chạy theo thành tích, sự cạnh tranh trong tuyển sinh, kỳ vọng quá lớn của phụ huynh và ở một số nơi là chất lượng dạy học chính khóa chưa đáp ứng được yêu cầu.
Không ít học sinh hiện nay phải học từ sáng đến tối, thời gian dành cho vui chơi, thể thao, trải nghiệm xã hội và phát triển kỹ năng sống ngày càng thu hẹp. Điều này không phù hợp với triết lý giáo dục hiện đại.
Mục tiêu của giáo dục không phải là đào tạo những “cỗ máy làm bài thi”, mà là hình thành những con người phát triển toàn diện về trí tuệ, thể chất, đạo đức, kỹ năng và khả năng sáng tạo.
Một nền giáo dục hiện đại phải giúp học sinh biết học, biết tư duy, biết thích ứng và biết sáng tạo, thay vì chỉ biết ghi nhớ và tái hiện kiến thức.
Chính vì vậy, chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm không chỉ hướng tới việc xử lý những biểu hiện tiêu cực mà còn đặt ra yêu cầu phải nâng cao chất lượng dạy học chính khóa, giảm áp lực thi cử và đổi mới phương thức đánh giá người học.
Từ chống ép học thêm đến đổi mới cơ chế và bồi dưỡng nhân tài
Dưới góc độ phát triển nguồn nhân lực quốc gia, vấn đề học thêm không chỉ liên quan đến chất lượng giáo dục phổ thông mà còn liên quan trực tiếp đến cơ chế phát hiện, bồi dưỡng và sử dụng nhân tài.
Trong nhiều năm qua, việc đánh giá học sinh vẫn chủ yếu dựa vào điểm số và kết quả thi cử. Mặc dù đây là những tiêu chí cần thiết, nhưng chưa phản ánh đầy đủ năng lực sáng tạo, tư duy độc lập, kỹ năng giải quyết vấn đề và khả năng thích ứng của người học.
Thực tiễn cho thấy nhiều người thành công trong khoa học, công nghệ, quản trị hay kinh doanh không phải là những người có điểm số cao nhất khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Điều làm nên thành công của họ là khả năng tư duy khác biệt, tinh thần sáng tạo, ý chí vượt khó và khát vọng cống hiến.
Kinh nghiệm của các quốc gia phát triển cho thấy nhân tài không được tạo ra bằng các cuộc chạy đua học thêm hay luyện thi kéo dài. Nhân tài được hình thành trong môi trường giáo dục khuyến khích sáng tạo, tôn trọng sự khác biệt và tạo điều kiện để mỗi cá nhân phát huy thế mạnh riêng của mình.
Do đó, chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm cần được nhìn nhận trong một tầm nhìn rộng lớn hơn. Đó là chuyển nền giáo dục từ tư duy truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực; từ mục tiêu đào tạo những học sinh giỏi sang mục tiêu đào tạo những con người có khả năng tạo ra giá trị mới cho xã hội.
Đây cũng chính là con đường căn bản để phát hiện, bồi dưỡng và phát huy nhân tài cho đất nước trong thời đại kinh tế tri thức và cách mạng công nghiệp lần thứ tư.
Giải pháp phải bắt đầu từ tư duy hệ thống
Để giải quyết tận gốc tình trạng dạy thêm, học thêm biến tướng, cần có cách tiếp cận đồng bộ và toàn diện.
Trước hết, phải nâng cao chất lượng dạy học chính khóa để học sinh có thể tiếp thu đầy đủ kiến thức cơ bản ngay trong nhà trường.
Thứ hai, tiếp tục đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá và tuyển sinh theo hướng đánh giá năng lực thực chất, giảm áp lực điểm số.
Thứ ba, cải thiện điều kiện làm việc và chế độ đãi ngộ đối với đội ngũ giáo viên để nhà giáo thực sự yên tâm gắn bó với nghề.
Thứ tư, tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm những hành vi ép buộc, gợi ý hoặc trục lợi từ hoạt động dạy thêm.
Thứ năm, xây dựng nhận thức xã hội mới về giáo dục, trong đó thành công không chỉ được đo bằng điểm số mà còn bằng năng lực, phẩm chất và khả năng đóng góp cho cộng đồng.
Quan trọng hơn, cần xây dựng hệ sinh thái giáo dục lấy người học làm trung tâm, khuyến khích tư duy độc lập, tinh thần phản biện, năng lực đổi mới sáng tạo và ý thức trách nhiệm xã hội.
Vì một nền giáo dục nhân văn và một Việt Nam hùng cường
Lịch sử phát triển của các quốc gia thành công đều cho thấy: Muốn đi xa phải bắt đầu từ giáo dục; muốn có nguồn nhân lực chất lượng cao phải có môi trường giáo dục chất lượng cao; muốn có nhân tài phải có cơ chế phát hiện và trọng dụng nhân tài.
Chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm về xử lý nghiêm tình trạng ép học thêm, gợi ý học thêm vì vậy không chỉ nhằm chấn chỉnh một hiện tượng tiêu cực trong giáo dục mà còn hướng tới mục tiêu sâu xa hơn là xây dựng một nền giáo dục công bằng, nhân văn, hiện đại và khai phóng.
Khi mỗi giờ học trên lớp thực sự có chất lượng; khi giáo viên được bảo đảm điều kiện nghề nghiệp; khi học sinh được học tập trong môi trường lành mạnh, sáng tạo và bình đẳng; khi phụ huynh không còn bị áp lực bởi những lớp học thêm kéo dài triền miên, đó cũng là lúc giáo dục Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và bồi dưỡng nhân tài cho đất nước.
Đó không chỉ là mong muốn của ngành giáo dục, mà còn là khát vọng chung của toàn xã hội trên con đường xây dựng một nước Việt Nam phát triển nhanh, bền vững, phồn vinh và hạnh phúc trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc./.
