Đầu năm học 2026-2027, các khoản thu tại trường học tiếp tục nhận được sự quan tâm của phụ huynh. Bên cạnh việc xác định khoản nào được phép thu, mức thu ra sao và có thực sự tự nguyện hay không, một vấn đề khác cũng được đặt ra là cách tiếp nhận, xử lý phản ánh khi phụ huynh cho rằng khoản thu chưa rõ ràng hoặc chưa đúng quy định.
Theo yêu cầu của ngành Giáo dục, các địa phương và cơ sở giáo dục phải thực hiện công khai, minh bạch các khoản thu, đồng thời công khai số điện thoại tiếp nhận phản ánh về lạm thu và những vấn đề liên quan đến dạy thêm, học thêm trái quy định. Người đứng đầu cơ sở giáo dục và cơ quan quản lý trực tiếp có trách nhiệm khi để xảy ra sai phạm.
Không phải khoản thu nào cũng giống nhau
Về nguyên tắc, các khoản thu trong trường phổ thông gồm học phí, các khoản dịch vụ phục vụ, hỗ trợ hoạt động giáo dục và nguồn tài trợ của tổ chức, cá nhân cho cơ sở giáo dục. Với các khoản dịch vụ, địa phương có thẩm quyền quy định danh mục, mức thu và cơ chế quản lý thu, chi; nhà trường phải căn cứ vào những quy định này để thực hiện, không tự đặt thêm khoản thu ngoài quy định.
Ở những khoản thu dịch vụ được phép thực hiện, mức thu cụ thể còn phải gắn với dự toán chi phí và sự thống nhất với cha mẹ học sinh theo quy định của từng địa phương. Tại Hà Nội, chẳng hạn, các cơ sở giáo dục công lập được yêu cầu thực hiện đúng danh mục và mức trần đã quy định, không tự ý đặt ra các khoản đóng góp hoặc ép buộc học sinh, cha mẹ học sinh.
Điều này cũng cho thấy một khoản tiền được gọi là “tự nguyện” không đồng nghĩa với việc nhà trường hay tập thể có thể mặc nhiên ấn định mức đóng cho từng gia đình. Căn cứ, mục đích sử dụng, cách tổ chức thu và việc công khai thông tin đều cần được làm rõ để tránh biến sự đồng thuận thành áp lực đối với phụ huynh.
Phản ánh cần được xử lý, không phải né tránh
Khi xuất hiện ý kiến cho rằng một khoản thu chưa đúng, việc đầu tiên cần làm là kiểm tra căn cứ và quy trình thực hiện. Nếu khoản thu đúng quy định, nhà trường có thể giải thích, cung cấp thông tin để phụ huynh hiểu rõ. Nếu phát hiện sai phạm, cần có biện pháp khắc phục và xác định trách nhiệm của cá nhân, đơn vị liên quan.
Cách xử lý này cũng giúp phân biệt giữa phản ánh của phụ huynh và kết luận về một sai phạm. Việc một phụ huynh đặt câu hỏi hoặc gửi kiến nghị không có nghĩa nội dung phản ánh đã được xác định là đúng. Ngược lại, một phản ánh chưa chính xác cũng không nên trở thành lý do để việc tiếp nhận ý kiến bị xem nhẹ.
Đây là điểm quan trọng trong quan hệ giữa nhà trường và gia đình. Một khoản thu có thể chỉ liên quan đến tiền bạc, nhưng cách ứng xử với phản ánh lại tác động đến niềm tin của phụ huynh đối với nhà trường.
Đặc biệt, phụ huynh và học sinh vẫn duy trì mối quan hệ với nhà trường trong suốt năm học. Vì vậy, khi cha mẹ đặt câu hỏi về một khoản thu, họ có thể đồng thời quan tâm liệu việc lên tiếng có ảnh hưởng đến việc học tập, sinh hoạt và tâm lý của con hay không. Không thể từ sự lo ngại này để suy diễn rằng học sinh sẽ bị đối xử khác biệt, nhưng đây là tâm lý cần được tính đến khi thiết kế và thực hiện quy trình tiếp nhận phản ánh.
Minh bạch để tạo sự tin tưởng
Một cơ chế phản ánh hiệu quả không chỉ nằm ở việc có số điện thoại hoặc địa chỉ tiếp nhận. Điều quan trọng hơn là người phản ánh biết thông tin của mình được tiếp nhận ở đâu, cơ quan nào có trách nhiệm kiểm tra và kết quả được xử lý như thế nào.
Đối với vụ việc thuộc thẩm quyền địa phương, cơ quan quản lý tại địa phương cần kiểm tra, xác minh và xử lý theo quy định. Những vấn đề liên quan đến cơ chế, chính sách cần được cơ quan quản lý cấp trên rà soát để có hướng xử lý phù hợp. Cách phân định này giúp tránh tình trạng phản ánh được chuyển qua nhiều đầu mối nhưng không rõ nơi chịu trách nhiệm cuối cùng.
Trong năm học 2026-2027, yêu cầu công khai khoản thu và số điện thoại tiếp nhận phản ánh được đặt trong nhóm nhiệm vụ nhằm tăng cường kỷ luật, kỷ cương trường học. Đây cũng là một phần của yêu cầu xây dựng môi trường giáo dục minh bạch, giảm áp lực không cần thiết đối với học sinh và cha mẹ học sinh.
Suy cho cùng, điều phụ huynh cần không chỉ là câu trả lời về một khoản tiền, mà còn là cảm giác mình có thể đặt câu hỏi khi chưa hiểu rõ mà không phải cân nhắc quá nhiều về hệ quả. Khi phản ánh được tiếp nhận công bằng, giải thích thấu đáo và xử lý đúng thẩm quyền, niềm tin giữa gia đình và nhà trường cũng được củng cố, qua đó tạo môi trường ổn định hơn cho người học.
