Viện Văn học

Một thời - thời của Viện trưởng Hoàng Trung Thông quả rất đáng nhớ trong lịch sử 50 năm Viện Văn học.

Tôi có kỷ niệm 10 năm cùng làm việc và ngót 50 năm biết Hoàng Trung Thông. Biết ông, vì ông là đồng hương xứ Nghệ, một nhà thơ nổi tiếng mà từ tuổi học trò, không chờ đến khi được phổ nhạc, tôi đã thuộc Bao giờ trở lại? cùng với Bài ca vỡ đất, với những vần thơ gần gũi, chắc nịch như chất người Nghệ Tĩnh quê tôi, quá quen với nắng hạn và gió Lào khô khát.

Chỉ học với thầy Hoàng Xuân Nhị ba năm đại học, nhưng suốt nhiều thập kỷ sau, tôi vẫn giữ nguyên lòng kính trọng với một bậc giáo sư mẫu mực, người đã góp phần đặt nền móng cho khoa Ngữ văn và nền học thuật Việt Nam hiện đại.

Lại đến sinh nhật 100 năm – “trăm năm trong cõi người ta” một bậc thầy của thế hệ chúng tôi – thế hệ sinh viên khóa đầu tiên của Đại học Tổng hợp Hà Nội: Giáo sư Hoàng Xuân Nhị. Trước đây không lâu là Giáo sư Nguyễn Mạnh Tường (năm 2009), nhà phê bình Hoài Thanh (2009), Giáo sư Trương Tửu (năm 2013). Xa hơn về trước là Giáo sư Cao Xuân Huy (2000), Giáo sư Đặng Thai Mai (2002), nhà nghiên cứu Vũ Ngọc Phan (2002)... Những tên tuổi trên là các bậc thầy trực tiếp hoặc gián tiếp của thế hệ tôi thuộc lĩnh vực khoa học văn chương, khoa học nhân văn, khoa học xã hội.

Quãng đầu năm 1985, khi tôi là thành viên của Viện Văn học chưa lâu, một lần, ngồi chơi trong phòng làm việc của Ban văn học hiện đại, tôi (cùng Phạm Xuân Nguyên, người học trò tin cậy Phong Lê và cũng được Phong Lê tin cậy) nghe Phong Lê say sưa kể về một thời thanh niên hăng hái của anh trong Ban Chấp hành Đoàn thanh niên Ủy ban Khoa học xã hội mà anh là một thành viên cốt cán (1).