Hơn một thập kỷ gắn bó với vùng đất Sóc Sơn, bà Nguyễn Thanh Tuyền cùng các thành viên hợp tác xã từng bước hình thành vùng sản xuất dược liệu theo hướng hữu cơ, xây dựng chuỗi giá trị từ bảo tồn nguồn gen, nghiên cứu, sản xuất đến chế biến và thương mại. Đặc biệt, cây trà hoa vàng Hakodae đã trở thành một trong những hướng nghiên cứu và phát triển nổi bật của hợp tác xã.
Dấu ấn của một doanh nhân khoa học
Điểm khác biệt trong cách làm của Nguyễn Thanh Tuyền là không dừng ở việc trồng và bán dược liệu thô. Từ thực tiễn sản xuất, bà lựa chọn con đường nghiên cứu khoa học để giải quyết những bài toán về giống, quy trình canh tác, thành phần hóa học, hoạt tính sinh học và chế biến sâu.
Trong giai đoạn 2019-2024, bằng nguồn kinh phí của hợp tác xã, bà làm chủ nhiệm một dự án và hai đề tài nghiên cứu liên quan đến trà hoa vàng Hakodae (Camellia hakodae), từ nhân giống, kỹ thuật trồng, chăm sóc, thu hái đến nghiên cứu thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của hoa, lá. Kết quả nghiên cứu đã xác định 32 hợp chất, trong đó có 4 hợp chất mới; đồng thời có các phương pháp phân lập hợp chất từ hoa và lá được Cục Sở hữu trí tuệ cấp bằng độc quyền sáng chế.
Những kết quả này cho thấy một hướng đi đáng chú ý: biến tri thức về cây thuốc thành giá trị khoa học và kinh tế, thay vì chỉ khai thác dược liệu theo phương thức truyền thống.
Công trình “Nghiên cứu bảo tồn và phát huy giá trị sinh học, dược học của trà hoa vàng Hakodae (Camellia Hakodae) tại Hà Nội” do hợp tác xã chủ trì, bà Nguyễn Thanh Tuyền làm chủ nhiệm, đã đạt giải Khuyến khích Giải thưởng Sáng tạo Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VIFOTEC). Nghiên cứu về trà hoa vàng cũng được công bố trên các tạp chí khoa học trong nước và quốc tế.
Không dừng ở một loại dược liệu, bà Tuyền tiếp tục tham gia nghiên cứu phát triển sản phẩm xì dầu 2S đỗ đen ngưu bàng, kết hợp nguyên liệu thực vật với công nghệ lên men. Công trình này đạt giải tại Hội thi Sáng tạo kỹ thuật thành phố Hà Nội năm 2025 và Giải thưởng VIFOTEC trong lĩnh vực sinh học phục vụ đời sống.
Từ khoa học đến sinh kế
Với HTX Bảo tồn và Phát triển Dược liệu Sóc Sơn, nghiên cứu khoa học không phải đích đến cuối cùng. Giá trị của nghiên cứu chỉ thực sự được khẳng định khi quay trở lại đồng ruộng, tạo ra sản phẩm và mang lại lợi ích cho người dân.
Từ một số hecta trồng thử nghiệm, vùng dược liệu của hợp tác xã đã được mở rộng lên hàng chục hecta, với nhiều loại cây như hà thủ ô đỏ, kim ngân hoa, râu mèo, khôi tía, bách bộ, thất diệp nhất chi hoa, ngưu bàng và trà hoa vàng. Vùng sản xuất được phát triển theo các tiêu chuẩn hữu cơ của Việt Nam và Nhật Bản.
Theo thông tin được công bố, hợp tác xã hiện duy trì vùng trồng khoảng 30ha và thu thập, trồng bảo tồn, nhân giống gần 100 loại dược liệu quý của Việt Nam; riêng trà hoa vàng Hakodae là một trong những cây chủ lực.
Đằng sau những con số về diện tích hay sản phẩm là câu chuyện về sinh kế. Hợp tác xã tạo việc làm cho khoảng 15 lao động chính thức và 20-30 lao động thời vụ tại địa phương; các hộ liên kết được hỗ trợ giống, vật tư, quy trình kỹ thuật và thu mua sản phẩm đạt tiêu chuẩn.
Từ năm 2018, bà Nguyễn Thanh Tuyền còn tham gia liên kết xây dựng các vùng trồng dược liệu theo hướng hữu cơ tại nhiều địa phương. Cách làm này mở rộng vai trò của hợp tác xã từ một đơn vị sản xuất sang một mắt xích kết nối giữa nghiên cứu, nông dân, thị trường và bảo tồn nguồn gen.
Sở hữu trí tuệ - nền tảng để đi đường dài
Một dấu mốc quan trọng trong quá trình phát triển của hợp tác xã là việc xác lập quyền sở hữu trí tuệ đối với thương hiệu Trà hoa vàng Hakodae. Sau khoảng 3 năm theo đuổi thủ tục, ngày 9/7/2026, HTX Bảo tồn và Phát triển Dược liệu Sóc Sơn được cấp Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu số 617336 theo Quyết định số 85558/QĐ-SHTT, bảo hộ độc quyền nhãn hiệu Trà hoa vàng Hakodae trong thời hạn 10 năm.
Đáng chú ý, hợp tác xã không xem sở hữu trí tuệ đơn thuần là thủ tục pháp lý sau khi sản phẩm đã hình thành. Tư duy này được đưa vào ngay từ khâu quy hoạch vùng trồng, chuẩn hóa quy trình canh tác, chế biến, truy xuất nguồn gốc và quản trị thương hiệu.
Đây cũng là điểm cho thấy vai trò của người đứng đầu trong một mô hình kinh tế tập thể đã có sự thay đổi. Người quản lý HTX không chỉ tổ chức sản xuất mà còn phải có tư duy về khoa học, công nghệ, thị trường và tài sản trí tuệ.
Năm 2026, dấu ấn ấy tiếp tục được ghi nhận khi dược sĩ Nguyễn Thanh Tuyền là đại diện duy nhất của Hà Nội được vinh danh trong 42 “Nhà khoa học của Nhà nông” trên toàn quốc. Các nghiên cứu về trà hoa vàng Hakodae và nước chấm xì dầu từ hạt đậu đen của bà đã được cấp bằng sáng chế và đạt nhiều giải thưởng khoa học, sáng tạo.
Doanh nhân của nông nghiệp xanh
Trong câu chuyện của Nguyễn Thanh Tuyền, doanh nhân không chỉ được đo bằng quy mô kinh doanh. Giá trị lớn hơn nằm ở khả năng nhìn thấy một nguồn tài nguyên bản địa, đặt nó vào một chuỗi giá trị mới và tạo ra lợi ích đồng thời cho sản xuất, người dân và môi trường.
HTX Bảo tồn và Phát triển Dược liệu Sóc Sơn đang hướng tới việc mở rộng vùng trồng, phát triển chế biến sâu, tăng cường ứng dụng khoa học kỹ thuật và tìm kiếm cơ hội đưa sản phẩm dược liệu Việt Nam ra thị trường quốc tế. Mục tiêu được đặt trong một chuỗi giá trị khép kín, kết nối nông dân, nhà khoa học, doanh nghiệp và người tiêu dùng.
Nhân Ngày Doanh nhân Việt Nam, câu chuyện của Nguyễn Thanh Tuyền gợi mở một cách nhìn khác về doanh nhân trong lĩnh vực nông nghiệp: không chỉ là người tổ chức sản xuất và tìm kiếm thị trường, mà còn là người kiến tạo giá trị từ tri thức, khoa học và tài nguyên bản địa.
Từ những vùng đất từng chủ yếu sản xuất nông nghiệp theo phương thức truyền thống, những cây dược liệu quý đang được đặt vào một hành trình mới: được nghiên cứu, chuẩn hóa, bảo tồn, bảo hộ và phát triển thành sản phẩm có giá trị. Ở đó, dấu ấn của người doanh nhân không chỉ nằm ở thành quả kinh tế, mà còn ở khả năng biến một ý tưởng thành mô hình, biến nghiên cứu thành sản phẩm và biến giá trị của cây thuốc thành sinh kế bền vững cho cộng đồng.
