Tăng mức phạt tối đa lên 3 tỷ đồng đối với tổ chức, sử dụng dữ liệu điện tử làm căn cứ xử lý vi phạm và làm rõ quyền giải trình là những nội dung đáng chú ý trong dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính sửa đổi. Dự thảo cũng đề xuất thay đổi thủ tục xử phạt và quy định trách nhiệm khắc phục hậu quả đối với người chưa thành niên.
Một điểm đáng chú ý của dự thảo là tăng mức phạt tiền tối đa đối với cá nhân từ 1 tỷ đồng lên 1,5 tỷ đồng, còn tổ chức từ 2 tỷ đồng lên 3 tỷ đồng. Với một số lĩnh vực, mức phạt tối đa có thể cao hơn mức chung nhưng không quá hai lần mức phạt chung đối với cùng hành vi vi phạm tại địa bàn thuộc các thành phố.
Đối với trường hợp xử phạt không lập biên bản, dự thảo đề xuất nâng mức phạt tối đa từ 500.000 đồng lên 1 triệu đồng với cá nhân và từ 1 triệu đồng lên 2 triệu đồng với tổ chức. Phạm vi áp dụng thủ tục này cũng được mở rộng, bao gồm một số hành vi có mức phạt tính theo tỷ lệ hoặc số lần giá trị khoản thu trái pháp luật không quá 1 triệu đồng với cá nhân, 2 triệu đồng với tổ chức; hành vi được phát hiện bằng phương tiện, thiết bị kỹ thuật, nghiệp vụ; và hành vi đã được áp dụng trình tự, thủ tục điều tra theo Luật Cạnh tranh.
Người bị xử phạt theo hình thức không lập biên bản được đề xuất có quyền yêu cầu cung cấp kết quả sử dụng thiết bị kỹ thuật, nghiệp vụ và dữ liệu điện tử liên quan đến hành vi vi phạm. Nếu chưa đủ căn cứ xử phạt hoặc vụ việc thuộc trường hợp phải giải trình, cơ quan có thẩm quyền vẫn phải xác minh tình tiết, thu thập dữ liệu và xác định giá trị tang vật, phương tiện theo quy định.
Dữ liệu điện tử có thể thay thế nhiều khâu xử lý hồ sơ giấy
Không chỉ thay đổi mức phạt, dự thảo hướng tới chuyển nhiều công đoạn xử lý vi phạm hành chính lên môi trường điện tử. Hồ sơ có thể được tiếp nhận, xử lý thông qua Cơ sở dữ liệu quốc gia về xử lý vi phạm hành chính hoặc hệ thống của các bộ, ngành, địa phương.
Để tránh tình trạng dữ liệu phân tán, các hệ thống này phải kết nối và đồng bộ thông tin với cơ sở dữ liệu quốc gia. Cơ quan, tổ chức liên quan cũng có trách nhiệm chia sẻ dữ liệu với cơ sở dữ liệu chuyên ngành, hệ thống thông tin có liên quan, Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và ứng dụng định danh điện tử VNeID.
Thông tin, hình ảnh và dữ liệu điện tử được thu thập hợp pháp có thể trở thành căn cứ xác minh, xử lý vi phạm. Biên bản, quyết định và tài liệu được tạo lập, gửi, nhận, lưu trữ trong quá trình xử lý điện tử có giá trị như văn bản theo quy định của dự thảo.
Quá trình cập nhật, chỉnh sửa, ký số, truy cập và xử lý dữ liệu phải được lưu lại để phục vụ kiểm tra, giám sát. Với hồ sơ đã lưu trữ trên môi trường điện tử, dự thảo đề xuất không phải đánh số bút lục và không phải lưu trữ thêm bản giấy. Việc chuyển hồ sơ điện tử giữa các cơ quan cũng được bổ sung khi đáp ứng yêu cầu về hạ tầng, kỹ thuật và thông tin.
Người vi phạm có quyền giải trình với người lập biên bản
Dự thảo làm rõ trách nhiệm xem xét ý kiến giải trình trong quá trình xử lý. Cá nhân, tổ chức vi phạm được quyền giải trình với người có thẩm quyền lập biên bản; người lập biên bản hoặc người có thẩm quyền xử phạt phải xem xét nội dung giải trình.
Với hồ sơ được chuyển lại từ cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng hình sự, thời hạn ra quyết định xử phạt được đề xuất là 30 ngày. Nếu cần xác minh thêm tình tiết, thời hạn tối đa là 45 ngày.
Thẩm quyền xử phạt được xác định dựa trên nơi xảy ra vi phạm hoặc lĩnh vực, ngành quản lý. Trong trường hợp không xác định được nơi xảy ra hành vi, cơ quan có thẩm quyền sẽ được xác định theo nơi phát hiện vi phạm.
Những điều chỉnh này nhằm làm rõ trách nhiệm xử lý hồ sơ, tạo thuận lợi cho việc phối hợp giữa các cơ quan và tăng tính minh bạch trong quá trình ra quyết định xử phạt.
Điều chỉnh cách xử lý đối với người chưa thành niên
Một nhóm nội dung khác liên quan đến người chưa thành niên vi phạm hành chính. Theo đề xuất, người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi không bị áp dụng hình thức xử phạt bổ sung và không phải nộp khoản tiền tương đương trị giá tang vật, phương tiện vi phạm, nhưng vẫn phải thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả.
Với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi, dự thảo quy định áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả. Nếu người vi phạm không có khả năng thực hiện hoặc không có tiền nộp khoản tương đương trị giá tang vật, phương tiện, cha, mẹ hoặc người giám hộ phải thực hiện thay theo nội dung đề xuất.
Bộ Công an cho biết việc sửa đổi luật xuất phát từ những hạn chế phát sinh sau 13 năm thực hiện Luật Xử lý vi phạm hành chính hiện hành. Các quy định mới được xây dựng theo hướng nâng cao hiệu quả thực thi, tăng tính phòng ngừa và răn đe, đồng thời bảo đảm mức xử phạt tương xứng với tính chất, mức độ và hậu quả của hành vi vi phạm.
Dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính sửa đổi nằm trong chương trình xây dựng pháp luật do Bộ Công an chủ trì, dự kiến trình Quốc hội khóa XVI tại Kỳ họp thứ 2. Các nội dung về mức phạt, thủ tục điện tử và thẩm quyền xử lý hiện vẫn là đề xuất trong dự thảo, chưa phải quy định đã có hiệu lực.
