Theo số liệu khám sức khỏe năm 2026, hơn 302.000 người cao tuổi tại TP. HCM mắc tăng huyết áp, chiếm 63,6% khoảng 124.500 người mắc đái tháo đường, tương đương 26,2%. Không ít người còn gặp tình trạng suy giảm thể lực, hạn chế vận động và mất dần khả năng tự chăm sóc.
Cụ thể, 18,3% người cao tuổi có dấu hiệu tiền suy yếu thể chất, 1,3% đã suy yếu rõ rệt. Khoảng 7,9% cần người khác hỗ trợ trong những sinh hoạt cơ bản như ăn uống, tắm rửa hoặc đi lại. Đây là nhóm có nhu cầu chăm sóc vượt ra ngoài phạm vi khám chữa bệnh thông thường, đòi hỏi sự hỗ trợ thường xuyên từ nhân viên y tế và gia đình.
Trong khi đó, hệ thống chăm sóc tại thành phố vẫn chưa hình thành đầy đủ chuỗi dịch vụ xuyên suốt từ dự phòng, theo dõi sức khỏe tại cộng đồng đến phục hồi chức năng và chăm sóc dài hạn. Bệnh viện tuyến trên phải tiếp nhận cả những trường hợp bệnh mạn tính cần được quản lý thường xuyên, còn nhiều gia đình tự đảm nhiệm phần lớn việc chăm sóc người thân.
Gánh nặng này không chỉ thể hiện qua chi phí y tế mà còn ở thời gian và sức lực của người chăm sóc. Với những người cao tuổi mất khả năng tự chủ, thiếu dịch vụ hỗ trợ phù hợp còn làm tăng nguy cơ suy giảm sức khỏe thể chất lẫn tinh thần.
Số người cao tuổi có thể vượt 4,6 triệu vào năm 2048
Những khó khăn hiện tại được dự báo sẽ gia tăng khi cơ cấu dân số TP. HCM thay đổi nhanh chóng. Theo đề án phát triển hệ thống chăm sóc sức khỏe người cao tuổi giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045 vừa được UBND thành phố phê duyệt, năm 2025, TP. HCM có gần 1,57 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm 11,4% dân số và là địa phương có số người cao tuổi lớn nhất cả nước.
Nếu mức sinh và tăng dân số cơ học không thay đổi đáng kể, quy mô nhóm dân số này sẽ vượt 3 triệu người vào năm 2038. Đến năm 2048, thành phố có thể ghi nhận hơn 4,6 triệu người từ 60 tuổi trở lên, bước vào thời kỳ dân số siêu già.
Quá trình già hóa dân số tại TP. HCM đã diễn ra từ năm 2017. Mức sinh thấp kéo dài khiến tỷ trọng người cao tuổi tăng lên, đồng thời đặt ra yêu cầu điều chỉnh các chính sách y tế và an sinh để phù hợp với nhu cầu của từng nhóm tuổi.
Không chỉ cần thêm cơ sở khám chữa bệnh, thành phố còn phải phát triển những dịch vụ giúp người cao tuổi duy trì cuộc sống độc lập lâu nhất có thể. Việc theo dõi bệnh mạn tính tại nơi cư trú, phục hồi chức năng và hỗ trợ sinh hoạt được xem là những mắt xích quan trọng nhằm giảm phụ thuộc vào điều trị nội trú.
Mở rộng dịch vụ chăm sóc ngay tại cộng đồng
Để chuẩn bị cho giai đoạn dân số già, TP. HCM định hướng tổ chức hệ thống chăm sóc người cao tuổi theo mô hình 5 tầng. Mô hình này ưu tiên chăm sóc tại nơi cư trú, chỉ chuyển người cao tuổi lên các cơ sở lưu trú hoặc bệnh viện khi tình trạng sức khỏe thực sự cần thiết.
Theo kế hoạch đến năm 2030, mỗi phường, xã phải có ít nhất một điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày; 90% trạm y tế thành lập đội chăm sóc liên tục gắn với địa bàn dân cư. Thành phố cũng đặt mục tiêu 80% bệnh viện đa khoa từ hạng 2 trở lên có khoa Lão khoa, đồng thời lập hồ sơ sức khỏe điện tử cho 90% người cao tuổi.
Bên cạnh đó, 50 cơ sở và điểm chăm sóc dự kiến được phát triển để mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ. Thành phố sẽ chú trọng đào tạo nhân viên chăm sóc, nâng cao năng lực quản lý và tăng cường phối hợp giữa bệnh viện, trạm y tế, gia đình với các cơ sở trợ giúp xã hội.
Nguồn lực thực hiện được định hướng kết hợp ngân sách nhà nước, xã hội hóa và hợp tác công - tư. Việc phát triển dịch vụ cũng cần tính đến sự khác biệt về nhu cầu và khả năng chi trả, nhằm tạo thêm lựa chọn cho người cao tuổi và gia đình.
Thực tế, mạng lưới hiện có vẫn còn khoảng trống đáng kể. Đến cuối năm 2025, TP. HCM đã lập hồ sơ sức khỏe cho hơn 629.000 người cao tuổi, đạt khoảng 40% tổng số người thuộc nhóm này. Tỷ lệ có thẻ bảo hiểm y tế đạt 98%.
Thành phố có 15 bệnh viện cấp thành phố thành lập khoa Lão khoa, 6 bệnh viện tổ chức khoa Lão khoa kết hợp và 11 bệnh viện bố trí khoa này gắn với các khoa khác. Trong lĩnh vực trợ giúp xã hội, 42 cơ sở công lập và tư nhân đang nuôi dưỡng hơn 4.000 người cao tuổi.
Tuy nhiên, số lượng cơ sở chăm sóc, dịch vụ ban ngày và nhân lực chuyên nghiệp vẫn chưa theo kịp nhu cầu. Khi số người cao tuổi tiếp tục tăng trong những năm tới, việc hoàn thiện mạng lưới chăm sóc ngoài bệnh viện sẽ có ý nghĩa quan trọng, vừa giảm áp lực cho hệ thống y tế, vừa chia sẻ trách nhiệm đang dồn lên các gia đình.
