Thay vì áp dụng một khung đãi ngộ cứng nhắc, Chính phủ đưa ra cơ chế riêng để tuyển dụng và sử dụng nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và đổi mới sáng tạo. Các quy định tại Nghị định 386/2026/NĐ-CP sẽ có hiệu lực từ ngày 1/12/2026.
Điểm đáng chú ý là giá trị mà ứng viên tạo ra được đặt ở vị trí trung tâm trong quá trình tuyển chọn. Một công trình nghiên cứu có tính ứng dụng, sản phẩm công nghệ, sáng chế hay giải pháp giải quyết vấn đề thực tiễn đều có thể trở thành căn cứ đánh giá năng lực. Người có chuyên môn phù hợp không nhất thiết phải đáp ứng tiêu chí tuyển dụng truyền thống dựa chủ yếu vào văn bằng và số năm làm việc.
Cách tiếp cận này mở rộng cơ hội cho những người có năng lực nổi bật nhưng chưa có nhiều năm kinh nghiệm, đồng thời giúp đơn vị tuyển dụng chủ động tìm kiếm nhân sự theo yêu cầu của từng nhiệm vụ.
Thu nhập gắn với hiệu quả, quyền lợi từ sản phẩm được tính đến
Một thay đổi đáng chú ý khác nằm ở cách xác định thu nhập. Tiền lương, thù lao, thưởng và khoản hỗ trợ tăng thêm có thể được xây dựng theo vị trí đảm nhiệm, mức độ hoàn thành công việc và giá trị của sản phẩm đầu ra.
Các đơn vị sử dụng nhân lực cũng có thể thỏa thuận riêng về quyền sở hữu trí tuệ, việc khai thác kết quả nghiên cứu và cách phân chia lợi ích từ sáng kiến, sản phẩm hoặc dịch vụ. Nhờ đó, chế độ đãi ngộ không chỉ giới hạn ở khoản tiền trả cho công việc mà còn có thể tính đến giá trị kinh tế do chuyên gia tạo ra.
Người được tuyển chọn còn có cơ hội đảm nhận nhiều nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cùng lúc, bao gồm các dự án dữ liệu quan trọng. Việc phân công sẽ gắn với năng lực và yêu cầu thực tế của từng nhiệm vụ.
Những khoản thu nhập được hưởng ưu đãi thuế
Chính sách thuế là một trong những công cụ được sử dụng để tăng sức hấp dẫn của cơ chế đãi ngộ. Theo nội dung nghị định, chuyên gia và tài năng trẻ thuộc diện áp dụng được hưởng ưu đãi thuế thu nhập cá nhân, trong đó có cơ chế miễn thuế đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công.
Với thu nhập từ chuyển nhượng cổ phần, phần vốn góp và quyền góp vốn, chính sách miễn thuế được áp dụng đến hết năm 2030 theo cơ chế được quy định. Việc xác định quyền lợi cụ thể cần căn cứ vào điều kiện áp dụng và quy định tương ứng đối với từng loại thu nhập.
Như vậy, ưu đãi không chỉ hướng đến thu nhập thường xuyên từ công việc chuyên môn mà còn tính đến lợi ích tài chính có thể phát sinh khi chuyên gia tham gia hoạt động đầu tư, phát triển sản phẩm và thương mại hóa kết quả sáng tạo.
Người trẻ từ 16 tuổi đã có cơ hội phát triển tài năng
Phạm vi chính sách được mở rộng tới những người trẻ có thành tích nổi bật. Theo nghị định, tài năng trẻ là công dân Việt Nam từ 16 đến 35 tuổi, có giải thưởng uy tín trong nước hoặc quốc tế, công trình nghiên cứu, sản phẩm, sáng kiến hay dự án khởi nghiệp sáng tạo có tiềm năng ứng dụng và thương mại hóa.
Với người từ đủ 18 tuổi, kết quả nghiên cứu, bài báo khoa học, sản phẩm công nghệ, kinh nghiệm chuyên môn và khả năng ứng dụng thực tiễn có thể được sử dụng để đánh giá khi tuyển dụng hoặc ký hợp đồng.
Đối với nhóm từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi, hình thức hỗ trợ tập trung vào đào tạo, bồi dưỡng, ươm tạo và tạo điều kiện tham gia nghiên cứu, thử nghiệm. Đây là hướng tiếp cận nhằm phát hiện, nuôi dưỡng tài năng từ sớm thay vì chờ đến khi ứng viên đáp ứng đầy đủ các tiêu chí nghề nghiệp thông thường.
Đối tượng chuyên gia dữ liệu được xác định trên cơ sở chuyên môn, kinh nghiệm và các kết quả đã được tổ chức có thẩm quyền hoặc đơn vị chuyên môn uy tín xác nhận. Những lĩnh vực liên quan gồm trí tuệ nhân tạo, công nghệ số, an ninh dữ liệu và các ngành có liên quan đến khai thác, phát triển dữ liệu.
Ưu đãi đi kèm trách nhiệm và cơ chế giám sát
Để tránh việc hưởng chính sách không tương xứng với đóng góp, người được tuyển chọn phải xác định rõ nhiệm vụ, sản phẩm cần hoàn thành và thời hạn thực hiện. Cơ quan sử dụng nhân lực sẽ theo dõi, đánh giá kết quả theo từng giai đoạn.
Nếu cá nhân vi phạm cam kết, sử dụng ưu đãi không đúng mục đích, gian lận hoặc không còn đáp ứng điều kiện, quyền lợi có thể bị điều chỉnh, chấm dứt hoặc thu hồi theo quy định và thỏa thuận liên quan.
Tuy nhiên, thất bại trong nghiên cứu, thử nghiệm không mặc nhiên dẫn đến việc mất ưu đãi. Những trường hợp phát sinh rủi ro khách quan trong phạm vi được chấp nhận, đã được báo cáo và xử lý theo đúng quy trình, sẽ không bị thu hồi quyền lợi chỉ vì không đạt kết quả như dự kiến.
Bộ trưởng Công an được giao quy định cụ thể các tiêu chuẩn và điều kiện đối với chuyên gia, nhà khoa học, nhà sáng chế và tài năng trẻ thuộc diện áp dụng.
Thông qua cơ chế tuyển chọn dựa trên thành tích, chính sách thu nhập linh hoạt và ưu đãi thuế, nghị định đặt mục tiêu tạo thêm động lực để nhân lực chất lượng cao tham gia phát triển dữ liệu, công nghệ số và các hoạt động đổi mới sáng tạo.
