Quy mô đào tạo văn bằng thứ hai ngành Ngôn ngữ Anh tăng nhanh trong những năm gần đây, kéo theo yêu cầu kiểm soát chất lượng đầu vào, quá trình giảng dạy và chuẩn đầu ra. Đặc biệt, định hướng yêu cầu người học đạt trình độ C1 trước khi được cấp bằng cử nhân đang thu hút sự quan tâm của những người theo học, nhất là nhóm vừa làm việc vừa học tập.
Theo số liệu từ Hệ thống cơ sở dữ liệu về giáo dục đại học (HEMIS) được Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) công bố tại cuộc họp ngày 4/11, số người học văn bằng thứ hai ngành Ngôn ngữ Anh theo hình thức chính quy và vừa làm vừa học tăng từ 10.613 người năm 2023 lên 17.113 người năm 2025, tăng 61,2%.
Cùng giai đoạn, quy mô đào tạo từ xa ngành này tăng 60,5%, từ 32.489 lên 52.129 người; số cơ sở có người học theo phương thức từ xa tăng từ 20 lên 39.
Riêng năm 2026, các cơ sở đào tạo đăng ký 5.810 chỉ tiêu văn bằng thứ hai chính quy và 6.534 chỉ tiêu vừa làm vừa học ngành Ngôn ngữ Anh. Đây là số chỉ tiêu đăng ký tuyển sinh, không phải số người đã nhập học.
Sự gia tăng quy mô đặt ra yêu cầu đối chiếu số lượng người học với năng lực tổ chức đào tạo của từng trường, từ đội ngũ giảng viên, học liệu số, hệ thống quản lý học tập đến điều kiện thực hành và đánh giá đủ bốn kỹ năng nghe, nói, đọc, viết.

C1 là định hướng chuẩn hóa đầu ra
Tại cuộc họp về quản lý đào tạo văn bằng thứ hai, đào tạo từ xa ngành Ngôn ngữ Anh và chứng chỉ ngoại ngữ ngày 4/11, Bộ GD&ĐT yêu cầu tăng cường kiểm tra, chuẩn hóa chương trình và bảo đảm chất lượng đầu ra.
Vụ Giáo dục Đại học đề xuất xây dựng chuẩn chương trình đào tạo ngành Ngôn ngữ Anh, áp dụng thống nhất chuẩn đầu ra giữa các hình thức, phương thức đào tạo và nghiên cứu yêu cầu năng lực ngoại ngữ đầu ra tối thiểu bậc 5, tương đương trình độ C1.
Kết luận cuộc họp, Bộ GD&ĐT yêu cầu sớm hoàn thiện, trình ban hành chuẩn chương trình đào tạo khối ngành ngôn ngữ, văn học và văn hóa nước ngoài, trong đó có ngành Ngôn ngữ Anh. Chuẩn đầu ra của chương trình văn bằng thứ hai phải tương đương chương trình đào tạo chính quy.
Đáng chú ý, Bộ yêu cầu việc cấp bằng cử nhân Ngôn ngữ Anh phải gắn với kết quả đánh giá năng lực ngoại ngữ thực chất. Người học cần có chứng chỉ xác nhận đạt trình độ C1; các cơ sở đào tạo phải có minh chứng về năng lực này trước khi cấp bằng.
C1 tương đương bậc 5 trong Khung năng lực ngoại ngữ 6 bậc dùng cho Việt Nam, thể hiện khả năng sử dụng ngôn ngữ ở mức độ cao. Người đạt trình độ này có thể hiểu các văn bản phức tạp, diễn đạt linh hoạt và sử dụng ngoại ngữ hiệu quả trong học tập, công việc.
Tuy nhiên, cần phân biệt chỉ đạo tại cuộc họp với quy định pháp lý đã được ban hành. Bộ đang hoàn thiện chuẩn chương trình đào tạo ngành Ngôn ngữ Anh; chưa có căn cứ để khẳng định một quy định mới về chứng chỉ C1 đã được ban hành và áp dụng đồng loạt cho tất cả các khóa văn bằng thứ hai.
Trách nhiệm không chỉ thuộc về người học
Yêu cầu nâng chuẩn đầu ra đặt ra bài toán về chất lượng tổ chức đào tạo. Với chương trình văn bằng thứ hai, người học đã có một bằng đại học ở ngành khác nên có thể được công nhận, chuyển đổi hoặc miễn trừ một số học phần. Tuy nhiên, việc này phải dựa trên đánh giá học thuật, đối sánh nội dung, khối lượng học tập và chuẩn đầu ra, không được làm giảm yêu cầu chất lượng của chương trình.
Trong Công văn 7552/BGDĐT-GDĐH ngày 27/10/2026 về rà soát, chấn chỉnh hoạt động đào tạo văn bằng 2, Bộ GD&ĐT yêu cầu các trường bảo đảm khối lượng học tập tối thiểu của chương trình đại học là 120 tín chỉ; rà soát việc áp dụng chuẩn đầu ra, đặc biệt với ngành Ngôn ngữ Anh.
Đối với đào tạo từ xa, cơ sở giáo dục phải có hệ thống quản lý học tập, học liệu số, cơ chế xác thực danh tính người học, theo dõi tiến độ và lưu trữ dữ liệu giảng dạy, học tập, đánh giá. Việc kiểm tra, đánh giá phải bảo đảm trung thực, công bằng, khách quan như hình thức trực tiếp; kết quả đánh giá từ xa không được chiếm quá 50% trọng số điểm học phần theo yêu cầu tại công văn.
Bộ cũng yêu cầu xử lý nghiêm các hành vi gian lận có tổ chức, thi hộ, nhờ người thi hộ, sử dụng trái phép công nghệ hoặc can thiệp vào hệ thống quản lý học tập và điểm số.
Những yêu cầu này cho thấy việc nâng chuẩn không thể chỉ dừng ở yêu cầu người học tự đăng ký thi và nộp chứng chỉ. Nhà trường phải bảo đảm chương trình có đủ thời lượng, học liệu, giảng viên và phương thức đánh giá để hình thành năng lực ngoại ngữ thực chất.
Cần làm rõ lộ trình đối với người đang học
Một vấn đề được người học quan tâm là cách áp dụng chuẩn đầu ra mới đối với những người đã theo học văn bằng thứ hai trước khi có định hướng C1.
Theo Thông tư 56/2026/TT-BGDĐT về Quy chế đào tạo trình độ đại học, các khóa đã có thông báo tuyển sinh trước thời điểm thông tư có hiệu lực, các khóa đang đào tạo và một số chương trình đã được công bố, tuyển sinh hoặc triển khai được thực hiện theo quy chế có hiệu lực tại thời điểm thông báo tuyển sinh. Khi chưa có chuẩn chương trình đào tạo theo ngành tương ứng, chuẩn đầu ra ngoại ngữ tiếp tục thực hiện theo chương trình đào tạo đã ban hành.
Tuy nhiên, quy định chuyển tiếp này cần được đặt trong mối quan hệ với chuẩn chương trình ngành Ngôn ngữ Anh mà Bộ đang hoàn thiện. Vì vậy, các trường cần công khai lộ trình áp dụng, cách đánh giá và phương án xử lý đối với từng nhóm khóa học, tránh để người học bị động trước những yêu cầu thay đổi trong quá trình đào tạo.
Việc nâng chuẩn C1 có ý nghĩa nếu góp phần bảo đảm chất lượng nguồn nhân lực được đào tạo chuyên ngành Ngôn ngữ Anh. Nhưng để đạt mục tiêu đó, trách nhiệm phải được chia sẻ giữa người học, cơ sở đào tạo và cơ quan quản lý. Người học cần chủ động rèn luyện năng lực ngoại ngữ; nhà trường phải tổ chức đào tạo tương xứng với chuẩn đầu ra; cơ quan quản lý cần có tiêu chí thống nhất, kiểm tra thực chất và hướng dẫn chuyển tiếp rõ ràng.
Một văn bằng có giá trị không chỉ ở tên ngành hay hình thức đào tạo, mà trước hết phải phản ánh đúng năng lực chuyên môn của người được cấp bằng.