Không phải nhà văn chuyên nghiệp, cũng không nổi tiếng nhờ các tác phẩm văn học, Giáo sư Lê Anh Vinh được biết đến nhiều hơn trong giới học thuật với vai trò nhà toán học, nhà nghiên cứu giáo dục. Thế nhưng chính một câu chuyện thiếu nhi do ông sáng tác lại trở thành chất liệu để học sinh phân tích, cảm nhận và tranh luận trong một kỳ thi quan trọng.
Sự xuất hiện của cuốn sách "Chú robot tưởng mình là người" trên đề thi không chỉ đơn thuần là việc lựa chọn một văn bản mới. Đằng sau đó là hành trình thú vị của một nhà khoa học luôn tìm cách đưa tri thức đến gần hơn với công chúng bằng những hình thức khác nhau.
Sinh ra tại Thanh Hóa, GS. Lê Anh Vinh sớm bộc lộ năng lực vượt trội ở môn Toán. Khi còn ngồi trên ghế phổ thông, ông đã ghi dấu ấn với tấm huy chương bạc Olympic Toán học Quốc tế. Thành tích ấy trở thành bước đệm để ông tiếp tục theo đuổi con đường nghiên cứu chuyên sâu ở nước ngoài.
Nhiều năm sau, chàng trai từng say mê các bài toán khó hoàn thành chương trình tiến sĩ tại Đại học Harvard khi tuổi đời còn rất trẻ. Không dừng lại ở nghiên cứu, ông trở về Việt Nam và tham gia vào nhiều hoạt động đổi mới giáo dục, đồng thời trở thành giáo sư Toán học trẻ nhất cả nước khi được phong học hàm ở tuổi 37.
Tuy nhiên, điều khiến nhiều người bất ngờ là bên cạnh những công trình khoa học, ông còn dành thời gian viết sách cho trẻ em. Theo chia sẻ của tác giả, ý tưởng về chú robot mang những suy nghĩ rất giống con người được hình thành từ những ngày chăm sóc con gái nhỏ. Từ những câu hỏi ngây thơ của trẻ em, ông bắt đầu suy ngẫm về ký ức, cảm xúc và điều gì thực sự tạo nên bản sắc của mỗi con người.
Có lẽ chính vì vậy mà câu chuyện về robot không mang màu sắc của khoa học viễn tưởng thuần túy. Thay vào đó, tác phẩm đặt ra những vấn đề rất gần gũi với cuộc sống hiện đại: Con người khác máy móc ở đâu? Điều gì khiến một cá thể trở nên độc nhất? Và liệu công nghệ ngày càng thông minh có làm thay đổi cách con người cảm nhận về chính mình?
Đó cũng là những câu hỏi mà đề thi Ngữ văn lớp 10 TP.HCM năm nay muốn gửi tới học sinh. Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo đang len lỏi vào mọi lĩnh vực của đời sống, việc lựa chọn một tác phẩm của nhà toán học để làm ngữ liệu không chỉ tạo nên sự mới mẻ, mà còn cho thấy ranh giới giữa khoa học và nhân văn ngày càng được xóa nhòa.
Từ một học sinh đoạt giải quốc tế, một tiến sĩ Harvard đến nhà quản lý giáo dục và tác giả sách thiếu nhi, hành trình của Giáo sư Lê Anh Vinh cho thấy tri thức không chỉ tồn tại trong phòng thí nghiệm hay những công thức phức tạp. Đôi khi, nó còn hiện diện trong những câu chuyện giản dị đủ sức khiến người đọc dừng lại để suy nghĩ về chính mình.
