Sáng 27/10, tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an giải trình, làm rõ ý kiến đại biểu về dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về việc thi hành Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất bổ sung các tội danh, hành vi phạm tội mới nhằm đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm trong tình hình hiện nay.
Bổ sung tội danh về tài sản mã hóa, bảo vệ người tiêu dùng
Theo Bộ trưởng Lương Tam Quang, thực tiễn đã xuất hiện nhiều hành vi nguy hiểm cho xã hội, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ thông tin và kinh tế. Những hành vi này xâm phạm nghiêm trọng quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, tổ chức và doanh nghiệp. Tuy nhiên, tại thời điểm xây dựng Bộ luật Hình sự năm 2015, một số hành vi chưa xuất hiện hoặc chưa phổ biến nên chưa được nhận diện, quy định đầy đủ.
Để khắc phục bất cập, dự thảo đề xuất bổ sung 11 tội danh mới. Trong đó, tội vi phạm quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và tội vi phạm quy định về tài sản mã hóa, thị trường mã hóa được đề xuất từ yêu cầu thực tiễn và diễn biến các hành vi vi phạm thời gian qua.
Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung tội tổ chức khai thác thủy sản trái phép, góp phần thể hiện nỗ lực gỡ “thẻ vàng” IUU của Việt Nam; bổ sung các tội xâm phạm an ninh mạng nhằm bảo đảm phù hợp với Luật An ninh mạng và Công ước Hà Nội về chống tội phạm mạng.
Đối với yêu cầu hợp tác quốc tế, dự thảo đề xuất bổ sung tội phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, tội tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, phù hợp với khuyến nghị của Lực lượng đặc nhiệm tài chính (FATF). Tội thành lập, tham gia nhóm tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia cũng được đề xuất bổ sung để nội luật hóa Công ước của Liên Hợp Quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia.
Bộ trưởng nhấn mạnh, việc bổ sung các tội danh và hành vi phạm tội mới nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý để bảo vệ người dân, doanh nghiệp và lợi ích của Nhà nước, đáp ứng yêu cầu phòng ngừa, xử lý tội phạm và hội nhập quốc tế trong lĩnh vực hình sự.
Đối với giai đoạn chuẩn bị phạm tội, dự thảo quy định 35 tội danh có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự ở giai đoạn này. Theo cơ quan chủ trì soạn thảo, các tội danh đã được rà soát trên cơ sở tính cần thiết và yêu cầu ngăn chặn tội phạm, phòng ngừa hậu quả từ sớm.
Mở rộng trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại
Cùng với việc bổ sung 11 tội danh mới, dự thảo đề xuất mở rộng thêm 24 tội danh thuộc phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại.
Các nhóm tội được đề cập gồm mua bán người; lừa đảo chiếm đoạt tài sản; các tội trong lĩnh vực kinh doanh, thương mại, dịch vụ; môi trường, thực phẩm, ma túy; xâm phạm dữ liệu cá nhân; bảo hiểm, hóa đơn và chứng từ.
Lý giải đề xuất này, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, thực tiễn có nhiều trường hợp lợi dụng tư cách pháp nhân để thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội, gây thiệt hại lớn cho người dân và doanh nghiệp. Việc hoàn thiện quy định nhằm nâng cao hiệu quả xử lý những hành vi lợi dụng doanh nghiệp để phạm tội, đồng thời đáp ứng các cam kết quốc tế của Việt Nam.
Quá trình xây dựng dự thảo cũng quán triệt tinh thần Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân, hướng tới bảo vệ doanh nghiệp kinh doanh chân chính, tạo lập môi trường đầu tư minh bạch, bình đẳng và lành mạnh.
Kết hợp xử lý nghiêm với khoan hồng, nhân đạo
Bên cạnh việc bổ sung tội danh, dự thảo tiếp tục hoàn thiện các quy định về miễn trách nhiệm hình sự, giảm hình phạt, xóa án tích và nâng định mức tiền làm căn cứ xử lý hình sự ở một số tội danh. Theo Bộ trưởng, các nội dung này thể hiện sự kết hợp giữa nghiêm trị với khoan hồng, nhân đạo trong chính sách hình sự.
Về đề xuất thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình, Bộ trưởng cho biết đây là chủ trương được thực hiện có lộ trình qua nhiều lần sửa đổi Bộ luật Hình sự.
Đối với tội mua bán trái phép chất ma túy, Bộ trưởng phân tích, việc tạo cơ hội để người phạm tội hợp tác có thể giúp cơ quan chức năng khai thác thông tin, mở rộng điều tra, xác định những đối tượng cầm đầu, chủ mưu. Mục tiêu là nâng cao hiệu quả bóc gỡ tận gốc các đường dây tội phạm.
Đối với đề xuất bỏ hình phạt tử hình về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, Bộ trưởng khẳng định đây là loại tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, cần xử lý nghiêm khắc; đồng thời cho rằng hình phạt tù chung thân vẫn bảo đảm tính nghiêm khắc, răn đe.
Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội cùng các cơ quan liên quan nghiên cứu, tiếp thu ý kiến đại biểu, chỉnh lý và hoàn thiện dự thảo, trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp.
