El Niño làm gia tăng bất thường nhiệt độ
Thời tiết miền Bắc đang cho thấy sự tương phản rõ rệt giữa thời điểm trong năm và nền nhiệt thực tế. Dù đã bước vào giữa mùa thu, nhiều địa phương vẫn trải qua những ngày nóng gay gắt, với nhiệt độ cao nhất phổ biến 35-37 độ C. Tại Hà Nội và khu vực đồng bằng Bắc Bộ, cảm giác oi bức vẫn kéo dài thay vì chuyển dần sang tiết trời mát mẻ như nhiều người mong đợi.
Các số liệu khí tượng cho thấy mức độ bất thường không chỉ thể hiện qua cảm nhận thời tiết. Từ tháng 9 đến nay, miền Bắc đã ghi nhận 55 giá trị nhiệt độ kỷ lục. Đầu tháng 10, nhiệt độ tại trạm Yên Châu (Sơn La) và Mường Tè (Lai Châu) lên tới 38-38,3 độ C, vượt mức cao nhất từng ghi nhận trước đó gần 1 độ C.
Ông Nguyễn Văn Hưởng, đại diện Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, cho biết El Niño là một trong những nguyên nhân chính khiến nắng nóng kéo dài. Hiện tượng này có thể làm thay đổi hoàn lưu khí quyển, tạo điều kiện để trạng thái thời tiết ít biến động duy trì lâu hơn trên khu vực Bắc Bộ. Trời ít mây và có nhiều nắng khiến nhiệt độ tăng cao, trong khi không khí lạnh gặp khó khăn hơn khi dịch chuyển xuống phía nam.
Diễn biến không khí lạnh từ đầu mùa thu cũng góp phần lý giải vì sao miền Bắc chưa thể hạ nhiệt rõ rệt. Hai đợt không khí lạnh xuất hiện ngày 10/9 và 4/10 chỉ khiến nhiệt độ giảm nhẹ, chưa đủ sức chấm dứt những ngày nóng kéo dài.
Theo thông tin được các chuyên gia đề cập, nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực Niño 3.4 đã tăng khoảng 2,4 độ C. Đây là dấu hiệu cho thấy El Niño đang phát triển mạnh. Tuy nhiên, mức độ tác động cụ thể đến từng khu vực còn phụ thuộc vào diễn biến khí quyển và các hình thế thời tiết trong từng giai đoạn.
Mùa đông ít rét hơn nhưng không thể chủ quan
Nền nhiệt cao bất thường trong mùa thu cũng đặt ra câu hỏi về diễn biến mùa đông sắp tới. Theo nhận định của ông Nguyễn Văn Hưởng, nhiệt độ trung bình mùa đông tại Bắc Bộ có thể cao hơn mức trung bình nhiều năm từ 1-1,5 độ C. Những đợt rét đậm, rét hại được dự báo xuất hiện muộn hơn và ít hơn.
Dù vậy, người dân không nên hiểu rằng mùa đông năm nay sẽ hoàn toàn không có những đợt rét sâu. Không khí lạnh mạnh vẫn có thể tràn xuống miền Bắc trong những thời điểm nhất định, khiến nhiệt độ giảm nhanh, đặc biệt tại các tỉnh miền núi.
Trong ngắn hạn, một đợt không khí lạnh cường độ trung bình được dự báo có thể ảnh hưởng đến miền Bắc vào đầu tuần tới, gây mưa và đưa thời tiết trở lại trạng thái mát mẻ. Các đợt rét đậm, rét hại có khả năng xuất hiện vào cuối tháng 12 và đầu tháng 1.
Những dự báo này cho thấy nền nhiệt trung bình của cả mùa không phản ánh đầy đủ mức độ biến động thời tiết ở từng thời điểm. Ngay cả trong một mùa đông được nhận định là ấm hơn bình thường, các đợt lạnh mạnh vẫn có thể gây ảnh hưởng đến sức khỏe, sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt của người dân.
Nguồn nước trở thành vấn đề cần theo dõi
TS Trương Bá Kiên, Phó giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng và Khí hậu, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, nhận định El Niño mạnh có thể làm tăng nguy cơ nắng nóng kéo dài, thiếu mưa, hạn hán và suy giảm nguồn nước. Những tác động này không phân bố đồng đều trên cả nước và có thể trở nên rõ nét hơn trong mùa khô, mùa nóng đầu năm 2027.
Tại miền Bắc, nhiệt độ cao kết hợp với tình trạng thiếu mưa kéo dài có thể khiến một số khu vực đối mặt với nguy cơ khô hạn cục bộ. Các địa phương phụ thuộc nhiều vào nước mặt cần theo dõi sát lượng nước tại sông, suối và hồ chứa để chủ động phương án cấp nước cho sinh hoạt, sản xuất.
Miền Trung và Tây Nguyên là những khu vực cần đặc biệt chú ý đến bài toán bảo đảm nguồn nước. Duyên hải Nam Trung Bộ có nhiều vùng khô hạn, trong khi hoạt động nông nghiệp tại Tây Nguyên đòi hỏi lượng nước tưới lớn. Khi đất mất độ ẩm và nguồn nước bổ sung cho hồ chứa, sông suối giảm, cây trồng có thể chịu tác động đáng kể. Thời tiết khô nóng kéo dài cũng làm tăng nguy cơ cháy rừng.
Ở Đồng bằng sông Cửu Long, người dân cần chủ động trước khả năng thiếu nước ngọt và xâm nhập mặn trong mùa khô. Việc dự trữ nước, sử dụng nước tiết kiệm và điều chỉnh lịch tưới tiêu theo điều kiện thực tế có thể giúp giảm thiệt hại cho sản xuất nông nghiệp.
Ngoài nhiệt độ và lượng mưa, El Niño còn có thể ảnh hưởng đến hoạt động của bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông. Số lượng bão có xu hướng thấp hơn trung bình trong một số giai đoạn, nhưng điều đó không đồng nghĩa nguy cơ thiên tai giảm hoàn toàn. Những cơn bão có diễn biến bất thường, cùng các hiện tượng mưa lớn, dông lốc, lũ quét và sạt lở đất, vẫn có thể xảy ra.
TS Trương Bá Kiên lưu ý rằng ảnh hưởng của El Niño có thể thể hiện rõ hơn trong mùa khô và mùa nóng đầu năm 2027, thay vì tập trung hoàn toàn vào thời điểm hiện tượng này đạt cường độ cao nhất. Vì vậy, các địa phương cần theo dõi thường xuyên bản tin dự báo, xây dựng phương án sử dụng nguồn nước và chuẩn bị biện pháp bảo vệ cây trồng, vật nuôi. Người dân cũng cần chủ động thích ứng với những giai đoạn nắng nóng kéo dài, hạn chế lãng phí nước và cập nhật cảnh báo thời tiết để giảm thiểu rủi ro.
