Trí thức xứ Nghệ

Thật là sáng sủa, không có chút khuất tối hoặc mờ nhòa nào trong con người kẻ sĩ, người trí thức chân chính ở Nguyễn Khắc Viện. Chúng tôi “đọc” thấy và “nhìn” thấy cốt cách ấy nơi ông trong suốt hành trình đến tuổi 84.

Nguyễn Khắc Viện – một kẻ sĩ hiện đại, sống giản dị, không màng danh lợi, từng từ chối cả bằng Tiến sĩ danh dự lẫn tiện nghi vật chất. Ở ông, sự sâu sắc, hài hước và tinh thần tự do kết tinh trong một đời sống đủ – sống có ích đến phút cuối cùng.

Chung quanh nghị lực sống và ý chí sống này ở Nguyễn Khắc Viện còn biết bao điều để nói. Tôi được biết ông đã phải chịu đựng một năm tròn không nói, để làm một người câm, vì có lúc phép chữa lao đòi hỏi thế. Im lặng và thở nhẹ, không phải để đi vào giấc ngủ, mà để đi vào sự tồn tại, sự sống, sự hoạt động vốn là hằng thường của đời người mà lại quá bất thường, thậm chí là nghiệt ngã đối với ông. Không nói, rồi ít nói; lại phải nói nhẹ nhàng, đủ hiểu; mọi cử động bản thân đều phải tiết kiệm vì thiếu thở, vì lúc nào ông cũng phải tập thở - tổng gộp âm và lượng nói của ông trong suốt cả đời quả rất ít so với người đời; nhưng ông đã nói được bao điều không chút nhàm tẻ...

Trong con người hom hem vì bệnh trọng và sức yếu lại là một người rất ham mê thể thao. Một ý chí và một niềm ham say luôn luôn dồi dào, không nản mỏi trong suốt cuộc đời ngoài tuổi 80 của mình.

Tôi rất mong được viết về bác sĩ Nguyễn Khắc Viện từ nhiều năm nay; nhưng tất cả những dịp quan trọng đều đã qua đi: Ngày sinh nhật lần thứ 75 rồi 80 của ông. Ngày ông được nhận Giải thưởng lớn về Pháp ngữ (Grand prix de Francophonie) của Viện Hàn lâm Pháp năm 1992. Ngày ông qua đời. Rồi ngày giỗ đầu... Nỗi băn khoăn chưa viếto được về ông cứ như một món nợ lòng. Tôi hiểu vì sao tôi cứ phải lần lữa vậy!