Gìn giữ sắc màu của kiến trúc cung đình
Ngói lưu ly từ lâu đã trở thành dấu ấn đặc trưng trong kiến trúc cổ Việt Nam, đặc biệt ở các công trình mang phong cách cung đình và tâm linh. Màu xanh Thanh lưu ly tượng trưng cho sự thanh cao, trang nhã; trong khi sắc vàng Hoàng lưu ly lại gợi nét uy nghiêm, quyền quý của kiến trúc hoàng gia xưa.
Hiểu rõ giá trị văn hóa ấy, nghệ nhân Thái Công Sâm nhiều năm qua đã dành tâm huyết nghiên cứu, phục dựng và sản xuất các dòng ngói lưu ly theo đúng kỹ thuật truyền thống. Những sản phẩm do cơ sở của ông thực hiện hiện diện ở nhiều công trình trùng tu đình chùa, lăng tẩm, nhà rường, nhà vườn… góp phần tái hiện vẻ đẹp nguyên bản của kiến trúc cổ Việt Nam.
Điểm làm nên uy tín của nghệ nhân Thái Công Sâm chính là sự kết hợp giữa kỹ thuật hiện đại với tinh hoa làng nghề truyền thống. Cơ sở sản xuất quy tụ đội ngũ công nhân lành nghề, có hơn 30 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực gốm, ngói mỹ thuật và vật liệu phục dựng di tích.
Đặc biệt, ông còn phối hợp cùng các nghệ nhân cao tuổi đến từ làng nghề Bát Tràng – nơi nổi tiếng với truyền thống gốm sứ hàng trăm năm tuổi. Chính sự kết hợp này đã giúp các sản phẩm ngói lưu ly đạt độ bền màu cao, chất lượng ổn định, chịu được điều kiện thời tiết khắc nghiệt nhưng vẫn giữ được vẻ đẹp cổ kính theo thời gian.
Theo những người trong nghề, để tạo ra một viên ngói lưu ly đạt chuẩn không chỉ cần kỹ thuật nung chính xác mà còn đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về men gốm, nhiệt độ và tỷ lệ phối liệu. Chỉ cần sai lệch nhỏ cũng có thể khiến màu men không đạt độ sâu hoặc dễ bong tróc sau thời gian sử dụng.
Bởi vậy, mỗi sản phẩm tại cơ sở của nghệ nhân Sâm đều trải qua quy trình kiểm tra nghiêm ngặt trước khi đưa vào các công trình trùng tu.
Đồng hành cùng công cuộc bảo tồn di sản
Hiện nay, nhu cầu phục dựng các công trình kiến trúc cổ ngày càng tăng, kéo theo yêu cầu khắt khe về vật liệu truyền thống. Với nhiều chủ đầu tư, đơn vị thi công hay ban quản lý di tích, việc tìm được nguồn ngói lưu ly đúng chuẩn là yếu tố then chốt để giữ gìn giá trị nguyên bản cho công trình.
Không chỉ cung cấp sản phẩm, nghệ nhân Thái Công Sâm còn tư vấn kỹ thuật, kiểu dáng và màu sắc phù hợp với từng loại kiến trúc khác nhau, từ đình làng Bắc Bộ đến nhà vườn truyền thống miền Trung hay các công trình tâm linh quy mô lớn.
“Làm nghề này không chỉ để kinh doanh mà còn là cách góp phần giữ gìn văn hóa truyền thống”, ông Sâm chia sẻ.
Sự tận tâm ấy đã giúp cơ sở của ông trở thành địa chỉ được nhiều đơn vị tin tưởng khi thực hiện các dự án phục dựng, bảo tồn kiến trúc cổ trên cả nước.
Giữa thời đại vật liệu công nghiệp phát triển mạnh mẽ, việc kiên trì theo đuổi nghề sản xuất ngói lưu ly truyền thống là hành trình không dễ dàng. Tuy nhiên, với ông mỗi mái đình, mái chùa được phục dựng đúng hồn cốt xưa chính là niềm tự hào lớn nhất của người làm nghề.
Lần đầu tiên sản xuất men ngói Lưu ly không chì tại Việt Nam
Điều đặc biệt của nghệ nhân Thái Công Sâm là lần đầu tiên tại Việt Nam, xưởng sản xuất của ông không dùng ô xít chì để pha vào men nấu Thanh lưu ly, Hoàng lưu ly. Ngày 26/5/2026 mẻ Thanh lưu ly và Hoàng lưu ly đầu tiên cho ra đời trong niềm vui khó tả của nghệ nhân, ông vỡ òa sung sướng trước sự chứng kiến của đồng nghiệp, người thân và các kỹ sư pha chế tại xưởng.
Nghệ nhân Thái Công Sâm cho biết, 30 năm làm trong Cung đình Huế, đã từng làm các kiến trúc cung đình đặc biệt ở Đại nội như : Điện Kiến Trung, Thái Miếu, Ngọ Môn, các lăng Vua như Tự Đức, Minh Mạng, Thiệu Trị, Dục Đức...rồi những năm còn lại ông mày mò nghiên cứu cuối cùng đã thành công mỹ mãn, những viên ngói đầu tiên ra đời mà ông tâm huyết nhất đã lên màu rực rỡ, sáng bóng. Thanh lưu ly, Hoàng lưu ly đúng thật màu của ngày xưa đã được phục chế thành công.
Bằng kinh nghiệm, tâm huyết và sự đồng hành của các nghệ nhân làng nghề, ông đang góp phần lưu giữ vẻ đẹp trường tồn cho những công trình mang dấu ấn văn hóa dân tộc./.
