Tại sân bay quốc tế Bảo An ở Thâm Quyến, tỉnh Quảng Đông, giữa những hàng dài hành khách lộ vẻ mệt mỏi khi chờ làm thủ tục, giáo sư người Hàn Quốc Shin Young-chul thoăn thoắt di chuyển theo một lối đi riêng.
Chỉ cần xuất trình thẻ dành cho nhân tài cấp cao do chính quyền tỉnh Quảng Đông cấp, ông được sử dụng lối ưu tiên, quầy làm thủ tục riêng và nhanh chóng vào phòng chờ VIP. Quy trình thường khiến nhiều hành khách mất khá nhiều thời gian được rút xuống chỉ còn vài phút.
Nhưng những đặc quyền tại sân bay chỉ là phần nhỏ trong những gì nhà nghiên cứu Hàn Quốc nhận được kể từ khi chuyển tới Thâm Quyến.
Shin hiện là phó giáo sư nghiên cứu tại Đại học Khoa học và Công nghệ Phương Nam (SUSTech). Sau khi được xếp vào nhóm nhân tài hạng C của thành phố, ông nhận khoản thưởng khoảng 50 triệu won, tương đương 35.000 USD. Tổng thu nhập sau thuế, tính cả các khoản hỗ trợ, có thời điểm đạt khoảng 240 triệu won mỗi năm.
Tuy nhiên, tiền không phải yếu tố duy nhất khiến ông chọn Trung Quốc. Trước đó, Shin từng làm việc tại Trường Y Harvard, Mỹ, nghiên cứu về kính hiển vi điện tử lạnh, công nghệ quan trọng trong nghiên cứu cấu trúc phân tử. Khi quá trình làm việc tại Mỹ bị gián đoạn và ông phải tìm một môi trường mới, điều kiện nghiên cứu tại Thâm Quyến trở thành sức hút lớn.
Thời điểm đó, theo Shin, số kính hiển vi điện tử lạnh tại Hàn Quốc còn hạn chế, khiến các nhà khoa học có thể phải chờ nhiều tháng để sử dụng. Riêng SUSTech đã sở hữu 6 thiết bị loại này, mỗi máy trị giá khoảng 4,5 triệu USD.
Tại đây, Shin có thể tiếp cận thiết bị gần như bất cứ khi nào công việc yêu cầu. Với một nhà khoa học thực nghiệm, điều này đồng nghĩa các thí nghiệm được triển khai nhanh hơn, giảm thời gian chờ và tăng khả năng theo đuổi những dự án dài hạn.
Không chỉ dùng tiền để hút người giỏi
Trường hợp của Shin cho thấy cách các trường đại học và chính quyền địa phương Trung Quốc phối hợp trong cuộc cạnh tranh nhân tài.
Thay vì chỉ đưa ra mức lương cao, họ kết hợp tiền thưởng, quỹ khởi động nghiên cứu, phòng thí nghiệm, thiết bị và quyền xây dựng nhóm chuyên môn. Một số nhà khoa học được cấp nguồn kinh phí đáng kể ngay khi về trường để tuyển cộng sự, nghiên cứu sinh và triển khai ý tưởng của mình.
Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng trong giới nghiên cứu. Một nhà khoa học có thể nhận mức lương hấp dẫn, nhưng nếu thiếu thiết bị, nhân lực hay kinh phí, công việc vẫn khó tiến triển.
Các địa phương Trung Quốc vì thế không đứng ngoài cuộc tuyển dụng. Tại Thâm Quyến, nhân tài được phân theo nhiều nhóm để hưởng các mức hỗ trợ khác nhau. Ngoài thu nhập và kinh phí nghiên cứu, họ có thể được hỗ trợ nhà ở, hưởng chính sách thuế thuận lợi, ưu tiên một số dịch vụ công và được tạo điều kiện về cư trú.
Một số chương trình còn tính đến nhu cầu của cả gia đình người được tuyển, như việc học của con cái hoặc hỗ trợ việc làm cho vợ, chồng đối với nhóm nhân tài cấp cao.
Nhà ở cũng trở thành một phần của chiến lược giữ người. Thâm Quyến phát triển các khu nhà dành cho lao động trẻ và nhân lực trình độ cao với giá thuê thấp hơn thị trường, giúp giảm áp lực sinh hoạt tại một trong những đô thị đắt đỏ của Trung Quốc.
Cách làm này cho thấy cuộc cạnh tranh nhân tài đã vượt khỏi phạm vi một hợp đồng lao động. Nhà khoa học được nhìn nhận không chỉ như một nhân sự mà còn là người cần một hệ sinh thái đủ thuận lợi để làm việc và ổn định cuộc sống.
Trung Quốc triển khai các chương trình thu hút nhân tài từ nhiều thập kỷ trước. Những năm gần đây, trọng tâm ngày càng chuyển từ việc đưa người giỏi về nước hoặc về một trường đại học sang tạo điều kiện để họ ở lại lâu dài và hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh.
Một nhà khoa học hàng đầu có thể mang theo nhiều hơn một hồ sơ thành tích. Họ có khả năng thu hút nghiên cứu sinh, cộng sự, nguồn tài trợ và các nhà khoa học khác, qua đó tạo ra một nhóm nghiên cứu mới.
SUSTech là một ví dụ cho hướng phát triển này. Thành lập năm 2010, trường nhanh chóng nổi lên trong nghiên cứu khoa học, song song với quá trình Thâm Quyến đầu tư mạnh vào công nghệ, phòng thí nghiệm và nhân lực chất lượng cao.
Với Shin, hiệu quả của chính sách thể hiện rõ khi hợp đồng ba năm kết thúc. Thay vì rời đi, ông quyết định tiếp tục làm việc tại Thâm Quyến.
Ngoài thu nhập và cơ sở vật chất, nhà khoa học Hàn Quốc cho rằng nơi đây tạo cho giới nghiên cứu cảm giác được coi trọng.
Ông từng ấn tượng khi xem một màn trình diễn drone tại thành phố. Hình ảnh đầu tiên hàng loạt máy bay không người lái tạo ra trên bầu trời là cấu trúc của một protein liên quan tới sự phát triển của tế bào ung thư. Với Shin, chi tiết này cho thấy khoa học và công nghệ đã trở thành một phần của đời sống đô thị.
Từ lối ưu tiên ở sân bay, khoản thưởng hàng chục nghìn USD đến những thiết bị nghiên cứu trị giá hàng triệu USD, nhà ở và chính sách thuế, Trung Quốc đang sử dụng nhiều công cụ cùng lúc để cạnh tranh nhân tài.
Kế sách này cho thấy muốn thu hút người giỏi, mức lương cao mới chỉ là điều kiện ban đầu. Quan trọng hơn là tạo ra môi trường để họ có phương tiện làm nghiên cứu, có nguồn lực thực hiện ý tưởng và có lý do để tiếp tục ở lại.
