Trong thời đại mà tri thức thay đổi từng giờ và năng lực cạnh tranh ngày càng khốc liệt, những kỹ năng “cứng” không còn đủ để tạo nên lợi thế bền vững. Yếu tố quyết định sự khác biệt giữa người bình thường và người dẫn đầu không nằm ở vốn kiến thức bao nhiêu, mà nằm ở độ sâu của sự thấu hiểu: Hiểu chính mình và hiểu người khác. Đây không chỉ là kỹ năng giao tiếp cơ bản mà còn là nền tảng của trí tuệ cảm xúc, tư duy lãnh đạo, sự hợp tác và khả năng thích ứng trong mọi môi trường học tập, công việc, quan hệ xã hội.
“Hiểu mình” là khả năng nhận diện cảm xúc, điểm mạnh, điểm yếu, giá trị và động lực sống của bản thân. Đây là năng lực tưởng như hiển nhiên nhưng lại thiếu ở rất nhiều người trưởng thành. Không hiểu mình dẫn đến lựa chọn sai hướng nghề nghiệp, duy trì các mối quan hệ độc hại, hoặc lặp đi lặp lại những sai lầm trong hành vi và cảm xúc.
Khi thấu hiểu rõ khả năng, giới hạn, sở thích và những ưu tiên cốt lõi của chính mình, ta không chỉ đưa ra các quyết định phù hợp hơn mà còn lựa chọn hành trình sống đúng với giá trị nội tâm. Việc biết mình giỏi điều gì, thích điều gì và sẵn sàng đánh đổi điều gì giúp ta chọn ngành nghề phù hợp, đặt mục tiêu khả thi và tìm được môi trường nuôi dưỡng sự phát triển lâu dài. Nhờ đó, ta tránh được những vòng lặp sai lầm, giảm lãng phí thời gian và tập trung năng lượng vào những hướng đi tạo ra giá trị thực, tăng tốc độ trưởng thành cá nhân và hiệu suất phát triển bền vững.
Năng lực tự nhận diện cảm xúc giúp mỗi người kiểm soát căng thẳng, điều chỉnh phản ứng và tránh những xung đột không cần thiết. Những người hiểu mình thường giữ bình tĩnh trong áp lực, giao tiếp rõ ràng, nhất quán, đặc biệt biết khi nào cần dừng, khi nào cần tiến. Đó chính là nền tảng của sức khỏe tinh thần và năng suất bền vững.
Khi hiểu bản thân, ta học được cách trân trọng giá trị của chính mình, biết nói “không” với điều gây hại và biết đặt ra ranh giới lành mạnh. Việc yêu bản thân không phải ích kỷ mà là điều kiện cần để yêu thương và tôn trọng chính mình cũng như người khác. Người không hiểu mình thường rơi vào tình trạng so sánh liên tục với người khác, tự ti hoặc tự mãn thái quá hoặc không biết điều gì khiến mình hạnh phúc. Do đó, “hiểu mình -yêu mình” chính là phép cân bằng giúp con người sống hài hòa, tự tin và tự chủ.
Nếu “hiểu mình” giúp ta đứng vững, thì “hiểu người” giúp ta tiến xa. Xã hội vận hành dựa trên hợp tác, và khả năng hiểu người là điều kiện để xây dựng niềm tin, giảm xung đột và phát huy sức mạnh tập thể. Trên thực tế, khi nắm bắt được tính cách, động lực và phong cách làm việc của người khác, ta có thể điều chỉnh cách giao tiếp phù hợp, tìm điểm chung giảm thiểu những hiểu lầm và đặc biệt có thể tối ưu sức mạnh của từng cá nhân trong nhóm.
Bên cạnh đó, nhiều xung đột trong công việc hay gia đình không xuất phát từ vấn đề lớn mà từ sự thiếu thấu hiểu. Khi biết đặt mình vào vị trí người khác, ta có thể nhìn nhận vấn đề đa chiều, tránh phán xét vội vàng và tạo ra không gian giao tiếp tích cực. Sự đồng cảm là nền tảng của giao tiếp thông minh, giúp mỗi người lắng nghe sâu, phản hồi phù hợp và hỗ trợ tinh tế hơn.
Mỗi mối quan hệ đều có tác động mạnh mẽ đến cuộc sống. Hiểu người cho phép chúng ta nhận diện ai là người đáng tin cậy, loại bỏ các mối quan hệ tiêu cực và chọn đúng người để hợp tác, đầu tư, chia sẻ. Đây cũng là kỹ năng quan trọng trong lãnh đạo và quản trị nhân sự bởi một nhà lãnh đạo không thể dẫn dắt người khác nếu không hiểu bản thân. Và họ càng không thể tạo ra đội ngũ mạnh nếu thiếu khả năng đọc vị, thấu cảm và thúc đẩy người khác.
Các nghiên cứu chỉ ra rằng 90% lãnh đạo xuất sắc đều có mức độ tự nhận thức cao. Khi hiểu mình, họ tránh được thiên kiến cá nhân, tỷ lệ đưa ra quyết định sáng suốt cao hơn, đặc biệt truyền cảm hứng bằng sự chân thực. “Dùng người” không phải là thao túng mà là nghệ thuật đặt đúng người vào đúng vị trí. Nhà lãnh đạo giỏi có thể nhận ra điểm mạnh của từng thành viên, tạo điều kiện để họ phát huy tối đa năng lực và kết nối con người theo chiến lược chung. Đó chính là năng lực quản trị nhân lực mang tính quyết định trong tổ chức hiện đại.
Trong môi trường đa dạng văn hóa và đa dạng quan điểm, giao tiếp thông minh là chiếc “chìa khóa” mở đường cho thành công. Và để giao tiếp thông minh, điều kiện tiên quyết là biết mình và biết người. Cùng một nội dung nhưng cách truyền đạt khác nhau có thể tạo ra hai kết quả trái ngược. Khi hiểu người nghe, ta có thể chọn ngôn từ phù hợp, điều chỉnh ngữ điệu, giọng nói và sử dụng kênh truyền thông hiệu quả. Tự nhận thức giúp ta nói rõ ràng, có trọng tâm, không bị cảm xúc chi phối, phản hồi bình tĩnh và thuyết phục. Đây là yếu tố làm nên hình ảnh chuyên nghiệp trong mắt đối tác, đồng nghiệp và khách hàng.
Trong bối cảnh xã hội ngày càng phức tạp, thách thức ngày càng nhiều, người có khả năng hiểu mình - hiểu người sẽ: Học tập hiệu quả hơn, làm việc thông minh hơn, xây dựng quan hệ bền vững hơn và có khả năng lãnh đạo và ảnh hưởng tích cực hơn./.
