Bức tranh thị trường lao động trong 9 tháng năm 2026 nhìn chung khá ổn định. Lực lượng lao động từ 15 tuổi trở lên đạt 53,8 triệu người, tăng gần 700.000 người so với cùng kỳ năm trước. Trong quý III, số người có việc làm và thu nhập bình quân tháng cùng tăng, còn lao động phi chính thức và thiếu việc làm giảm. Tỷ lệ thất nghiệp trong độ tuổi lao động vẫn xoay quanh 2,2%, gần như không biến động đáng kể so với quý trước và cùng kỳ năm 2025.
Nhưng sự ổn định của các chỉ số chung chưa đồng nghĩa tất cả nguồn nhân lực đều đang được sử dụng hiệu quả. Quý III có khoảng 1,9 triệu người thuộc nhóm lao động chưa được khai thác hết khả năng, tương đương 3,6% lực lượng lao động.
Nhóm này bao gồm nhiều tình trạng khác nhau người không có việc, người có việc nhưng làm chưa đủ thời gian và những người hiện không nằm trong lực lượng lao động nhưng vẫn muốn làm việc. Đây là một trong những chỉ dấu cho thấy vẫn tồn tại khoảng cách giữa số lao động sẵn sàng tham gia thị trường và khả năng đáp ứng nhu cầu việc làm thực tế.
Khoảng cách này từng thể hiện rõ nhất trong giai đoạn Covid-19. Quý III/2021, tỷ lệ lao động chưa được sử dụng hết từng vượt 10%, mức cao nhất được ghi nhận. Sau khi nền kinh tế phục hồi, chỉ số này giảm và những năm gần đây duy trì quanh 4%.
Trong bức tranh đó, nhóm thanh niên lại nổi lên với một vấn đề khác. Quý III có khoảng 1,6 triệu người trong độ tuổi 15-24 rơi vào tình trạng không có việc làm, không học tập và cũng không tham gia đào tạo.
So với quý trước, quy mô nhóm này tăng hơn 195.000 người, tương đương trên 11% tổng số thanh niên. Đây là nhóm thường được gọi là NEET hay "thanh niên ba không".
Sự gia tăng trong quý III phần nào gắn với thời điểm chuyển tiếp của một bộ phận người trẻ. Sau khi hoàn thành các chương trình đại học, cao đẳng hoặc trung cấp, nhiều người cần thêm thời gian để tìm việc, lựa chọn hướng đi hoặc chuyển từ môi trường đào tạo sang thị trường lao động. Khoảng trống này khiến một bộ phận tạm thời không thuộc cả hai nhóm đang học và đang làm việc.
Tuy nhiên, vấn đề đáng chú ý nằm ở cơ cấu của nhóm này. Các số liệu được công bố trước đó cho thấy gần 70% thanh niên NEET ở nông thôn và hơn một nửa là nữ. Phần lớn chưa có nền tảng đào tạo nghề: 87% chưa từng được đào tạo chuyên môn kỹ thuật.
Hơn một nửa nhóm này thậm chí chưa hoàn thành bậc THPT, trong khi số đã được đào tạo từ sơ cấp trở lên chỉ chiếm khoảng 13%. Đáng chú ý, chỉ khoảng 32% có nhu cầu tìm việc, cho thấy không phải toàn bộ số thanh niên NEET đều đang chủ động tìm kiếm một vị trí trên thị trường lao động.
Đặt trong tương quan quốc tế, tỷ lệ hơn 11% của Việt Nam vẫn thấp hơn mức chung toàn cầu. Theo số liệu ILO được Cục Thống kê dẫn lại, tỷ lệ thanh niên NEET năm 2025 trên thế giới khoảng 20%, tại ASEAN trên 16% và tại Ấn Độ vượt 24%.
Dù chưa phải mức cao so với nhiều quốc gia, quy mô 1,6 triệu người vẫn đặt ra bài toán về khả năng giữ chân người trẻ trong quá trình học tập, đào tạo và gia nhập thị trường lao động.
Theo Cục Thống kê, dư địa để kéo giảm tỷ lệ này vẫn còn, nhất là thông qua tư vấn nghề nghiệp, phân luồng sau phổ thông, mở rộng đào tạo kỹ năng và cải thiện kết nối giữa thanh niên với doanh nghiệp. Đây cũng là cách để hạn chế tình trạng một bộ phận lao động trẻ bước vào tuổi làm việc nhưng thiếu cả kỹ năng lẫn định hướng nghề nghiệp.
