Sau khi nghỉ hưu, không ít người vẫn muốn tìm một công việc phù hợp thay vì hoàn toàn rời khỏi thị trường lao động. Với nhóm này, việc làm không chỉ mang lại thêm thu nhập mà còn giúp duy trì giao tiếp, vận động, phát huy kinh nghiệm và giữ sự chủ động trong cuộc sống.
Nhu cầu của người cao tuổi khá đa dạng, từ những công việc bán thời gian, bảo vệ, vệ sinh, tạp vụ, bếp, chăm sóc khách hàng đến các vị trí tư vấn hoặc công việc văn phòng phù hợp với người có chuyên môn. Mức độ lựa chọn phụ thuộc nhiều vào sức khỏe, kỹ năng, kinh nghiệm và thời gian mà mỗi người có thể dành cho công việc.
Một số chương trình kết nối việc làm dành riêng cho người cao tuổi tại Hà Nội gần đây cho thấy doanh nghiệp đang có nhu cầu tuyển dụng ở nhiều nhóm ngành. Có thời điểm số lượng chỉ tiêu được giới thiệu lên tới khoảng 250 vị trí, trong đó phần lớn là việc làm phổ thông, bên cạnh các vị trí yêu cầu trình độ trung cấp, cao đẳng, đại học hoặc kinh nghiệm nghề nghiệp.
Thu nhập cũng có sự phân hóa theo tính chất công việc. Các vị trí giản đơn như tạp vụ, vệ sinh, thủ công chủ yếu có mức dưới 7 triệu đồng/tháng. Nhóm bán hàng, bảo vệ, nhân viên bếp phổ biến ở mức 7-10 triệu đồng. Một số công việc an ninh, tư vấn cần kinh nghiệm có mức thu nhập khoảng 10-15 triệu đồng, trong khi những vị trí yêu cầu chuyên môn cao có thể đạt mức cao hơn.
Tuy nhiên, mở rộng cơ hội việc làm cho người cao tuổi không chỉ là tăng số lượng vị trí tuyển dụng. Điều quan trọng là sự phù hợp giữa công việc và đặc điểm của nhóm lao động này.
Sau nhiều năm làm việc, một bộ phận người nghỉ hưu vẫn có chuyên môn và kinh nghiệm nhưng không muốn quay lại công việc với cường độ như trước. Họ có xu hướng tìm việc bán thời gian, thời gian linh hoạt, gần nơi ở hoặc ít áp lực hơn. Trong khi đó, doanh nghiệp lại thường có yêu cầu nhất định về thời gian làm việc, sức khỏe và khả năng đáp ứng công việc.
Khoảng cách giữa nhu cầu của người tìm việc và yêu cầu của doanh nghiệp vì thế vẫn là một trong những trở ngại đối với việc kết nối lao động cao tuổi. Không ít người có khả năng làm việc nhưng chưa tìm được vị trí phù hợp với sức khỏe, chuyên môn hoặc điều kiện gia đình.
Ở chiều ngược lại, nhóm lao động này sở hữu một lợi thế mà thị trường không dễ thay thế: kinh nghiệm. Những người từng làm công tác chuyên môn, quản lý, dịch vụ, kỹ thuật hoặc có tay nghề có thể tiếp tục đóng góp thông qua tư vấn, đào tạo, truyền nghề hoặc những công việc có yêu cầu phù hợp.
Vấn đề này càng đáng chú ý khi Việt Nam đang già hóa dân số nhanh. Năm 2025, cả nước có khoảng 16,5 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm khoảng 16% dân số. Theo dự báo, Việt Nam sẽ bước vào giai đoạn dân số già vào năm 2036 và đến năm 2050, nhóm dân số cao tuổi có thể chiếm hơn một phần tư dân số.
Già hóa dân số vì vậy không chỉ đặt ra yêu cầu về chăm sóc sức khỏe, an sinh và bảo đảm chất lượng cuộc sống mà còn đặt ra bài toán sử dụng nguồn nhân lực. Trong đó, những người cao tuổi còn sức khỏe, có trình độ và mong muốn làm việc có thể tiếp tục tạo ra giá trị nếu được kết nối với những công việc phù hợp.
Thị trường lao động cũng cần có thêm những hình thức linh hoạt hơn để đáp ứng nhóm nhân lực này, từ việc làm bán thời gian, làm theo giờ đến tư vấn, đào tạo và truyền nghề. Cùng với đó, việc tư vấn nghề nghiệp và kết nối thông tin tuyển dụng cần được tổ chức phù hợp với đặc điểm của người cao tuổi.
Khi tuổi thọ tăng và thời gian sống sau tuổi nghỉ hưu kéo dài, việc tiếp tục tham gia lao động đang trở thành một lựa chọn của ngày càng nhiều người. Khai thác hợp lý nguồn nhân lực cao tuổi không chỉ giúp họ duy trì sự chủ động và đóng góp cho xã hội mà còn góp phần sử dụng hiệu quả nguồn lực trong bối cảnh dân số Việt Nam đang chuyển sang giai đoạn già hóa.
