Sáng 23/2, tại Hà Nội, trong ngày làm việc chính thức đầu tiên sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán Bính Ngọ, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã tới thăm, làm việc và thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước trao Huân chương Lao động hạng Nhất tặng Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam - Trung tâm Nghiên cứu khoa học và công nghệ hàng đầu, giữ vai trò trụ cột trong hệ thống khoa học của quốc gia.
Cùng đi với Thủ tướng có Phó Thủ tướng Nguyễn Chí Dũng, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng, lãnh đạo các bộ ngành, cơ quan Trung ương.
Thủ tướng Phạm Minh Chính đã tới thăm một số đơn vị trực thuộc Viện; tặng quà các đồng chí nguyên lãnh đạo Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và các nhà khoa học trên các lĩnh vực.
Tại cuộc làm việc sau đó, các đại biểu đã tập trung báo cáo, thảo luận về các kết quả đạt được của Viện và các đơn vị thành viên trong thời gian qua trên các lĩnh vực; các nhiệm vụ, giải pháp triển khai Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng về lĩnh vực khoa học và công nghệ; tình hình triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
"Pháo đài" quan trọng của tri thức
Trải qua 50 năm xây dựng và phát triển, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã khẳng định vị thế là "cánh chim đầu đàn", lực lượng nòng cốt trong hệ thống khoa học quốc gia.
Triển khai Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, trong 45 nhiệm vụ được giao, Viện đã hoàn thành 12 nhiệm vụ đúng hạn, 33 nhiệm vụ đang thực hiện trong hạn và không có nhiệm vụ nào hoàn thành chậm tiến độ.
Bám sát Danh mục công nghệ chiến lược ban hành kèm theo Quyết định số 1131/QĐ-TTg ngày 12/6/2025 của Thủ tướng Chính phủ, Viện Hàn lâm đã đạt nhiều kết quả nổi bật.
Năm 2025, Viện có 2.300 công trình công bố trên các tạp chí uy tín; được cấp 105 bằng độc quyền sáng chế và giải pháp hữu ích, tăng 2,7 lần năm 2024.
Giai đoạn 2021-2025, Viện có hơn 12.000 công trình khoa học được công bố; được cấp gần 300 bằng sáng chế, gấp 1,5 lần giai đoạn trước - khẳng định vị thế là đơn vị dẫn đầu cả nước về nghiên cứu cơ bản và ứng dụng.
Trong đó, Viện đã chế tạo và làm chủ quy trình chế tạo phần cứng mô - đun tự lái ứng dụng AI cho xe ô tô điện tự hành; xây dựng giải pháp AI/IoT phát hiện và cảnh báo bất thường sức khỏe vật nuôi theo thời gian thực; phát triển mô hình dự đoán tình trạng sức khỏe cây lúa dựa trên viễn thám và học sâu.
Viện đã ứng dụng thành công công nghệ chỉnh sửa hệ gene tiên tiến nhất hiện nay để khôi phục chức năng gene Rc ở lúa; xác định biến thể gene mới trên trục TLR4/MyD88 liên quan đến ung thư đại trực tràng, cung cấp chỉ dấu sinh học cho y học cá thể hóa; phân lập và nuôi cấy thành công nhiều dòng tế bào phục vụ nghiên cứu thịt nhân tạo.
Viện cũng phát triển công nghệ lõi điện phân nước sản xuất hydro từ năng lượng mặt trời/gió; chế tạo vật liệu nano từ ứng dụng trong nhiệt trị, chẩn đoán hình ảnh MRI và mang thuốc; chế tạo vật liệu điện cực pin Li-ion thế hệ mới (MoS-Se@Gr) có hiệu suất lưu trữ năng lượng cao. Viện thúc đẩy chuyển đổi số, với việc xử lý hồ sơ và văn bản điện tử; phát triển hạ tầng và các nền tảng số dùng chung; đào tạo nhân lực cho chuyển đổi số.
Cùng với đề xuất tiếp tục hoàn thiện thể chế và chính sách cho khoa học - công nghệ, nhất là cơ chế quản lý, cơ chế tài chính, cơ chế về nguồn nhân lực, tự chủ về khoa học, công nghệ và đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam kiến nghị Thủ tướng xem xét, phê duyệt chủ trương và giao Viện làm đầu mối chủ trì tổ chức triển khai 5 dự án khoa học và công nghệ chiến lược về: Các vật liệu tiên tiến phục vụ công nghệ chiến lược; công nghệ sản xuất và chế biến sâu đất hiếm và các khoáng sản chiến lược; công nghệ máy bay không người lái (UAV) thế hệ mới; công nghệ năng lượng hạt nhân; đào tạo và phát triển nguồn nhân lực khoa học - công nghệ chất lượng cao.
Viện cũng kiến nghị Thủ tướng cho phép thí điểm thành lập tổ chức khoa học và công nghệ quốc tế về vật liệu chức năng tiên tiến; phê duyệt Đề án xây dựng nguồn nhân lực và hạ tầng nghiên cứu phục vụ phát triển khoa học và công nghệ lượng tử tại Việt Nam; phê duyệt Đề án thu hút các nhóm nghiên cứu xuất sắc quốc tế và người Việt Nam ở nước ngoài trong các ngành công nghệ trọng điểm.
Phát biểu tại buổi làm việc, với phương châm “lắng nghe bằng sự chân thành, chia sẻ, cảm thông bằng nhịp đập của trái tim; hành động bằng khối óc và sản phẩm cụ thể”, đồng thời dẫn câu nói của cha ông: “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia. Nguyên khí thịnh thì quốc gia mạnh, nguyên khí suy thì quốc gia yếu" và lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: "Tri thức là vốn liếng quý báu của dân tộc", Thủ tướng Phạm Minh Chính cho rằng, trong thời đại khoa học và công nghệ, “hiền tài” chính là đội ngũ trí thức, nhà khoa học, những người trực tiếp tạo ra tri thức mới, công nghệ mới, giá trị mới cho đất nước và góp phần bảo đảm độc lập tự chủ bằng trí tuệ Việt Nam.
Điểm lại đóng góp của giới trí thức, khoa học trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc, Thủ tướng khẳng định, hiện nay, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là xu thế tất yếu, lựa chọn mang tính chiến lược, ưu tiên hàng đầu trong đầu tư; là chìa khóa mở ra cánh cửa phát triển đột phá, động lực quan trọng phát triển kinh tế nhanh, bền vững của các quốc gia.
Đảng, Nhà nước, Chính phủ xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo không chỉ là nền tảng, mà còn là động lực chính, lực lượng sản xuất trực tiếp để thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững đất nước. Trong tiến trình đó, vai trò của những nhà nghiên cứu khoa học công nghệ là lực lượng tiên phong; đặc biệt, Viện Hàn lâm chính là "pháo đài" quan trọng của tri thức, nơi kết tinh chất xám và sự sáng tạo vô tận của con người Việt Nam.
Điểm lại quá trình hình thành, phát triển của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam với những đóng góp cụ thể, con người cụ thể trong tiến trình xây dựng và phát triển đất nước, thay mặt Chính phủ, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhiệt liệt biểu dương và trân trọng ghi nhận những nỗ lực, cống hiến của các thế hệ nhà khoa học Viện Hàn lâm trong suốt nửa thế kỷ qua; cho rằng, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã khẳng định vị thế là "cánh chim đầu đàn", lực lượng nòng cốt trong hệ thống khoa học quốc gia. Những thành tựu mà Viện đạt được là rất đáng tự hào.
Chuyển mạnh từ “tư duy nhiệm vụ” sang “tư duy kết quả”
Nêu rõ các nội dung quan trọng của Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; Nghị quyết số 68 về phát triển kinh tế tư nhân; Nghị quyết số 79 về kinh tế Nhà nước và vai trò của Viện Hàn lâm trong phát triển khoa học, công nghệ trong kỷ nguyên mới, Thủ tướng mong muốn, thời gian tới, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cần phát triển đột phá, khẳng định vai trò trung tâm khoa học, công nghệ hàng đầu Việt Nam, từng bước ngang tầm các nước tiên tiến trong khu vực và trên thế giới, với mục tiêu đến năm 2030 trở thành tổ chức nghiên cứu khoa học, công nghệ hàng đầu trong khu vực Đông Nam Á, có năng lực cạnh tranh quốc tế ở một số lĩnh vực trọng điểm, theo phương châm 20 chữ: “Trí tuệ tinh hoa - Làm chủ công nghệ - Đổi mới mạnh mẽ - Bám sát tình hình - Kiến tạo tương lai".
Thủ tướng Phạm Minh Chính yêu cầu Viện thực hiện đồng bộ 4 chuyển đổi, gồm: Chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi cơ cấu và chất lượng nguồn nhân lực. Viện Hàn lâm cần đi đầu trong việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn vào nghiên cứu; xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về khoa học, công nghệ để làm căn cứ hoạch định chính sách.
Viện tập trung làm chủ các công nghệ lõi, công nghệ nguồn để giải quyết các vấn đề thực tiễn của đất nước, đưa các ngành Toán học, Vật lý, Hóa học, Sinh học đạt trình độ tiên tiến khu vực và thế giới vào năm 2030.
Viện Hàn lâm cần chủ động "mở cửa" phòng thí nghiệm, đẩy mạnh hợp tác với các tập đoàn kinh tế tư nhân, lấy doanh nghiệp làm trung tâm của hệ thống đổi mới sáng tạo. Viện cần có cơ chế để nhà khoa học dám dấn thân vào thương mại hóa kết quả nghiên cứu, đưa các sáng chế trở thành những sản phẩm thực tế, đóng góp trực tiếp vào chuỗi giá trị sản phẩm.
Chỉ đạo Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, hướng dẫn các cơ chế, chính sách liên quan đến trao quyền tự chủ cho các tổ chức khoa học, công nghệ; cơ chế kiểm soát, mô hình hợp tác giữa tổ chức khoa học công lập và doanh nghiệp; kết quả nghiên cứu được chuyển hóa thành sản phẩm và giá trị kinh tế, Thủ tướng yêu cầu Viện Hàn lâm xây dựng chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và các Nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị.
Viện phải hoàn thiện hồ sơ trình Bộ Chính trị Đề án nghiên cứu khoa học và làm chủ một số công nghệ chiến lược trước ngày 15/3/2026; trình Thủ tướng Chính phủ Đề án tăng cường năng lực Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam ngang tầm các nước tiên tiến trong khu vực và thế giới trong tháng 4/2026; chủ động nghiên cứu xây dựng chiến lược phát triển các chương trình, kế hoạch dài hạn, các dự án, đề án quan trọng của Viện đến năm 2030, tầm nhìn 2045; xây dựng, trình cấp có thẩm quyền cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong hoạt động, con người, nguồn lực, trong đó có tài chính của Viện.
Thủ tướng yêu cầu tập trung quy hoạch lại và đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng, trong đó có hạ tầng chiến lược và cơ sở vật chất của Viện Hàn lâm; thực hiện "5 rõ" trong huy động nguồn lực, gồm “rõ bài toán, rõ sản phẩm, rõ ứng dụng, rõ hiệu quả, rõ đóng góp"; xây dựng đội ngũ nhà khoa học có trình độ cao, bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức nghề nghiệp trong sáng; kết hợp chặt chẽ giữa đào tạo và nghiên cứu, giữa lý luận và thực tiễn.
Viện phải đẩy mạnh phát triển hiệu quả các mô hình kinh tế mới như: Kinh tế không gian tầm thấp, kinh tế dữ liệu, kinh tế bạc, kinh tế tuần hoàn, kinh tế tri thức, kinh tế chia sẻ, kinh tế ban đêm; tăng cường kết nối giữa các khu vực kinh tế nhà nước, tư nhân và đầu tư nước ngoài; chú trọng phát triển mạnh các tập đoàn kinh tế lớn, có thương hiệu, uy tín trên trường quốc tế, tham gia sâu rộng vào các chuỗi giá trị khu vực, toàn cầu.
Trong quản trị, phải chuyển mạnh từ “tư duy nhiệm vụ” sang “tư duy kết quả”; từ “làm nhiều” sang “làm trúng, làm đúng, làm đến nơi đến chốn”; từ “có hoạt động” sang “có sản phẩm cụ thể”; từ “có công trình” sang “có đóng góp lớn cho tăng năng suất, chất lượng, hiệu quả quốc gia”. Đổi mới mạnh mẽ cơ chế quản lý khoa học theo hướng hiện đại, minh bạch, hiệu quả trên nền tảng chuyển đổi số toàn diện; tạo môi trường làm việc chuyên nghiệp, khuyến khích sáng tạo.
Lưu ý về thị trường, cơ chế phối hợp, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, Thủ tướng yêu cầu đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, công nghệ theo hướng không chỉ là tăng số lượng công bố, mà là tăng tầm ảnh hưởng, tăng giá trị học thuật và tăng giá trị ứng dụng; tập trung vào những vấn đề khoa học cơ bản, công nghệ lõi, công nghệ chiến lược.
Đồng thời, phát huy tinh thần đổi mới sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám đột phá vì lợi ích chung; xây dựng môi trường nghiên cứu khuyến khích ý tưởng mới, tôn trọng sự khác biệt, chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học; hình thành các sản phẩm, giải pháp công nghệ có hàm lượng tri thức cao, có khả năng cạnh tranh quốc tế; thúc đẩy hợp tác quốc tế trong nghiên cứu khoa học; tăng cường liên kết “3 nhà”: Nhà nước, nhà khoa học, nhà doanh nghiệp.
Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ xây dựng chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng XIV và các Nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị; hoàn thiện Hồ sơ trình Bộ Chính trị Đề án nghiên cứu khoa học và làm chủ một số công nghệ chiến lược trước ngày 15/3/2026; trình Thủ tướng Chính phủ Đề án tăng cường năng lực của Viện ngang tầm các nước tiên tiến trong khu vực và thế giới trong tháng 4/2026; chủ động nghiên cứu xây dựng chiến lược phát triển các chương trình, kế hoạch dài hạn, các dự án, đề án quan trọng của Viện đến năm 2030, tầm nhìn 2045; xây dựng cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong hoạt động, hoàn thành trong tháng 3/2026.
Về hạ tầng, đẩy mạnh xây dựng hạ tầng khoa học công nghệ đáp ứng yêu cầu phát triển và theo tiêu chuẩn quốc tế (sớm xây dựng một số trung tâm dữ liệu, hệ thống phòng thí nghiệm...).
Về nguồn lực, Thủ tướng yêu cầu thực hiện tinh thần 5 rõ là: 1) Rõ bài toán để nghiên cứu không xa rời thực tiễn phát triển; 2) Rõ sản phẩm để không dừng lại ở công bố hay báo cáo; 3) Rõ ứng dụng để kết quả nghiên cứu đi vào đời sống; 4) Rõ hiệu quả để đo lường được tác động thực chất; 5) Rõ đóng góp để thấy được kết quả, giá trị cụ thể đối với quốc gia. Bộ Tài chính, Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì hướng dẫn, bố trí kinh phí từ nguồn chi đầu tư phát triển cho các dự án của Viện Hàn lâm làm chủ đầu tư.
Về nguồn nhân lực, Thủ tướng nhấn mạnh cần tạo môi trường tự do sáng tạo, "dám ước mơ, dám khát vọng" để thu hút nhân tài cả trong và ngoài nước. Quan tâm xây dựng các không gian sáng tạo, các câu lạc bộ khoa học công nghệ, các mô hình vườn ươm đổi mới sáng tạo. Mỗi cán bộ, nhà khoa học cần không ngừng học tập, cập nhật tri thức mới, nắm bắt xu hướng công nghệ mới, làm chủ các thành tựu khoa học hiện đại; đồng thời chắt lọc, phổ biến và chuyển hóa những tri thức hữu ích phục vụ thiết thực cho quốc gia, dân tộc; tích cực tham gia các hoạt động tư vấn chiến lược, hoạch định chính sách, chủ động tư vấn, phản biện các chiến lược lớn về năng lượng, môi trường, biển, vũ trụ và các vấn đề kinh tế - xã hội quan trọng.
Về quản trị, cần chuyển mạnh từ "tư duy nhiệm vụ" sang "tư duy kết quả"; từ "làm nhiều" sang "làm trúng, làm đúng, làm đến nơi đến chốn"; từ "có hoạt động" sang "có sản phẩm cụ thể"; từ "có công trình" sang "có đóng góp lớn cho tăng năng suất, chất lượng, hiệu quả quốc gia". Tiếp tục sắp xếp, tinh gọn bộ máy với phương châm "Tinh -Gọn - Mạnh - Hiệu năng - Hiệu lực - Hiệu quả". Đổi mới mạnh mẽ cơ chế quản lý khoa học theo hướng hiện đại, minh bạch, hiệu quả trên nền tảng chuyển đổi số toàn diện; tạo môi trường làm việc chuyên nghiệp, khuyến khích sáng tạo.
Về thị trường, cơ chế phối hợp, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, cần đẩy mạnh nghiên cứu khoa học công nghệ theo hướng không chỉ là tăng số lượng công bố, mà là tăng tầm ảnh hưởng, tăng giá trị học thuật và tăng giá trị ứng dụng. Tập trung vào những vấn đề khoa học cơ bản, công nghệ lõi, công nghệ chiến lược (như AI, bán dẫn, công nghệ sinh học, vật liệu mới, công nghệ biển, công nghệ vũ trụ, dự báo thiên tai, ứng phó biến đổi khí hậu). Phải hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh, có khả năng dẫn dắt, có vị thế trong khu vực và quốc tế.
Phát huy tinh thần đổi mới sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám đột phá vì lợi ích chung; xây dựng môi trường nghiên cứu khuyến khích ý tưởng mới, tôn trọng sự khác biệt, chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học; hình thành các sản phẩm, giải pháp công nghệ có hàm lượng tri thức cao, có khả năng cạnh tranh quốc tế. Đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong nghiên cứu khoa học; tăng cường liên kết "3 nhà": Nhà nước, nhà khoa học, nhà doanh nghiệp.
Đẩy mạnh khai thác, chuyển giao công nghệ, phát triển tài sản trí tuệ; hình thành các doanh nghiệp khoa học và công nghệ, các mô hình khởi nghiệp đổi mới sáng tạo; đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường, tạo giá trị gia tăng và đóng góp thiết thực cho phát triển kinh tế, xã hội đất nước.
"Tóm lại, phải có thể chế thông thoáng, trao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm hơn nữa cho tổ chức khoa học công nghệ cả về hoạt động, nguồn lực và con người; đầu tư hạ tầng chiến lược cho nghiên cứu; tiên phong, gương mẫu, đi đầu trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo; quản trị phải thông minh và phát huy tự lực, tự cường vươn lên", Thủ tướng nhấn mạnh.
