Việc điều chỉnh được đặt trong yêu cầu bảo đảm độ tin cậy của kết quả tuyển sinh, đánh giá đúng năng lực người học và tạo sự công bằng giữa các thí sinh. Theo phương án đang được xây dựng, từ năm 2027 mỗi ngành, chương trình đào tạo sử dụng tối đa 3 phương thức xét tuyển; từ năm 2028 hướng tới một phương thức cho mỗi ngành, chương trình đào tạo.
Thực tế hiện nay, các trường đại học sử dụng nhiều cách tuyển sinh, trong đó phổ biến là xét kết quả thi tốt nghiệp THPT, kết quả học tập THPT và các kỳ thi đánh giá năng lực. Bên cạnh đó còn có xét tuyển bằng chứng chỉ quốc tế và các hình thức kết hợp.
Khi một ngành sử dụng nhiều phương thức, yêu cầu đặt ra là các phương thức phải có tiêu chí đánh giá tương đương. Những năm qua, các trường đã được yêu cầu quy đổi điểm giữa các phương thức nhằm hạn chế chênh lệch điểm đầu vào. Tuy nhiên, cách quy đổi giữa các kỳ thi, giữa điểm học bạ và điểm thi tốt nghiệp THPT vẫn có sự khác nhau.
Dữ liệu được phân tích trong quá trình xây dựng chính sách cho thấy hơn 40% chương trình đào tạo sử dụng từ hai phương thức xét tuyển trở lên vẫn có khoảng cách điểm giữa các phương thức từ 3 điểm trở lên. Đây là một trong những cơ sở để chính sách tuyển sinh được nghiên cứu theo hướng giảm những phương thức không cần thiết và tăng tính thống nhất trong đánh giá.
Theo lộ trình đang được đề xuất, năm 2027 mỗi ngành, chương trình đào tạo sử dụng tối đa 3 phương thức. Đến năm 2028, phương án được đặt ra là mỗi ngành, chương trình đào tạo sử dụng một phương thức xét tuyển. Tuyển thẳng và cử tuyển không tính vào số lượng phương thức này; ở cấp cơ sở đào tạo, các trường vẫn có thể sử dụng tối đa 5 phương thức.
Cùng với việc thu gọn phương thức, cách tính điểm đối với chứng chỉ quốc tế cũng được đặt ra để điều chỉnh. Trong đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến về việc tiến tới không cộng thêm điểm đối với IELTS và các chứng chỉ tương tự.
Điều này không có nghĩa chứng chỉ ngoại ngữ mất giá trị trong tuyển sinh. Với những ngành, chương trình có yêu cầu về năng lực tiếng Anh, chứng chỉ vẫn có thể được quy đổi thành điểm tiếng Anh để xét tuyển hoặc sử dụng theo tiêu chí đầu vào phù hợp.
Điểm cần thay đổi là cách ghi nhận năng lực ngoại ngữ trong xét tuyển. Nếu tiếng Anh đã được đưa vào tiêu chí đánh giá thông qua việc quy đổi chứng chỉ thành điểm môn tiếng Anh, việc tiếp tục cộng thêm điểm cho cùng chứng chỉ có thể dẫn tới tình trạng một năng lực được tính nhiều lần. Ngược lại, nếu ngành không yêu cầu tiếng Anh trong tiêu chí xét tuyển nhưng lại cộng điểm cho thí sinh có chứng chỉ, sự khác biệt về điểm số có thể xuất phát từ một tiêu chí không áp dụng chung cho tất cả thí sinh.
Theo định hướng mới, tổng thể chính sách tuyển sinh cũng được nghiên cứu theo hướng hạn chế các tiêu chí cộng thêm do cơ sở đào tạo tự quy định ngoài chính sách ưu tiên; đồng thời làm rõ nguồn tuyển, ngưỡng đầu vào và chuẩn hóa cách xác định điểm giữa các tổ hợp.
Đối với người học, thay đổi này có thể làm cách chuẩn bị cho tuyển sinh đại học rõ hơn về tiêu chí và phương thức đánh giá. Với các trường, yêu cầu đặt ra là lựa chọn phương thức phù hợp với từng ngành, bảo đảm đánh giá đúng năng lực và tạo mặt bằng cạnh tranh công bằng giữa các thí sinh.
Đáng chú ý, việc học ngoại ngữ vẫn có giá trị lâu dài đối với người học, không chỉ phục vụ tuyển sinh mà còn liên quan trực tiếp đến quá trình học tập, tiếp cận tri thức và cơ hội việc làm sau khi tốt nghiệp. Đây cũng là yếu tố cần được tính đến khi xây dựng chính sách tuyển sinh gắn với yêu cầu phát triển nguồn nhân lực.
Các nội dung trên hiện vẫn trong quá trình lấy ý kiến và hoàn thiện. Lộ trình thay đổi phương thức xét tuyển và cách tính điểm chứng chỉ cần được công bố chính thức trước khi áp dụng.
