Văn hoá - tài sản vô giá nhưng chưa được khai mở đúng tầm
Theo Tiến sĩ Lò Giàng Páo, nguồn lực quan trọng nhất của người Lô Lô nằm ngay trong đời sống văn hóa thường nhật. Trang phục của họ là minh chứng dễ nhìn thấy nhất: từng mũi thêu, từng miếng ghép màu đều mang theo câu chuyện về nguồn cội, về quan niệm sống, về cái đẹp của người vùng cao. Điều đáng quý là hầu hết phụ nữ Lô Lô đều giữ được kỹ thuật thêu truyền thống, công việc đòi hỏi sự kiên nhẫn và óc thẩm mỹ cao.
Rồi đến trống đồng - báu vật văn hóa mà người Lô Lô có quyền tự hào. Không chỉ là nhạc cụ, trống đồng còn là “cửa ngõ” nối con người với thế giới tâm linh. Âm sắc vang vọng ấy làm say lòng bao du khách từng đặt chân đến vùng núi đá. Nhưng theo Tiến sĩ Lò Giàng Páo, điều quan trọng không phải là đem trống đồng ra “trình diễn” mà là làm sao để du khách cảm nhận được chiều sâu văn hóa trong nghi lễ và đời sống của người Lô Lô.
“Người Lô Lô có một kho văn hóa đồ sộ, nhưng nếu không biết kể câu chuyện của mình, thì giá trị đó sẽ chỉ tồn tại trong mắt người dân mà không đến được với du khách”, ông chia sẻ thêm.
Mèo Vạc - bức tranh thiên nhiên đẹp cho phát triển du lịch cộng đồng
Mèo Vạc nằm trên một mảng địa hình đá vôi đặc sắc, tạo nên những góc nhìn ngoạn mục mà nhiều nơi không thể có được. Những bản nhỏ của người Lô Lô nằm lọt thỏm giữa đá núi, xung quanh là những nương ngô bậc thang và vách đá dựng đứng.
Ở góc độ phát triển du lịch cộng đồng, Tiến sĩ Páo phân tích, thiên nhiên ở đây không chỉ đẹp, mà còn có tính biểu tượng. Đó là không gian sống, là điều kiện để người Lô Lô hình thành bản sắc”.
Khí hậu trong lành, cảnh quan nguyên sơ và sự tĩnh lặng của đời sống vùng cao là điều khiến du khách tìm đến Mèo Vạc ngày càng nhiều. Tuy nhiên, ông cũng thẳng thắn nhìn nhận: thiên nhiên dù đẹp đến đâu cũng chỉ là nền tảng, cái tạo ra sức hút thật sự vẫn là cách con người tương tác và làm sống động không gian đó.
Người Lô Lô - trung tâm của sự phát triển
Một trong những điều Tiến sĩ Lò Giàng Páo nhấn mạnh nhiều nhất chính là vai trò chủ thể của cộng đồng. Du lịch cộng đồng không thể phát triển bền vững nếu chỉ có doanh nghiệp hoặc chính quyền vào cuộc, mà người dân thì thụ động.
Người Lô Lô có sự đoàn kết cộng đồng cao. Đây là lợi thế mà không phải dân tộc nào cũng có, ông chia sẻ. “Nếu họ được trao quyền, được trang bị kiến thức và kỹ năng, họ sẽ biết cách bảo vệ văn hoá và chủ động tạo ra sản phẩm du lịch phù hợp”.
Theo ông, người Lô Lô có ba ưu điểm để đáng giá như: ý thức giữ gìn bản sắc mạnh; khả năng xây dựng cộng đồng đoàn kết; thái độ chân thành, mến khách;… Đó chính là “chất liệu” để làm nên du lịch cộng đồng đúng nghĩa, nơi khách đến không chỉ để tham quan mà còn để hòa mình vào cuộc sống của người địa phương.
Những “điểm nghẽn” cản trở bước chuyển mình
Dù có nhiều tiềm năng, nhưng theo Tiến sĩ Lò Giàng Páo, du lịch cộng đồng của người Lô Lô vẫn còn đối diện không ít khó khan, thách thức, như:
Thứ nhất: Tthiếu kỹ năng du lịch chuyên nghiệp. Nhiều hộ gia đình muốn làm homestay nhưng chưa biết cách phục vụ khách, chưa quen với tiêu chuẩn vệ sinh, an toàn hay cách giao tiếp cơ bản. Việc thiếu kỹ năng khiến trải nghiệm du khách đôi khi bị hạn chế, dẫn tới khó phát triển lâu dài.
Hai là, hạ tầng chưa đồng bộ. Du lịch cộng đồng cần đường đi thuận tiện, nguồn nước ổn định, hệ thống xử lý rác thải… Trong khi đó, một số bản làng còn khó tiếp cận, cơ sở vật chất còn thiếu. Điều này cản trở doanh nghiệp du lịch và khách lẻ…
Ba là, nguy cơ thương mại hóa bản sắc. Một khi du lịch phát triển quá nhanh, nhiều giá trị văn hóa có thể bị “làm giả”, biến tấu theo thị hiếu để phù hợp với du khách. Tiến sĩ Lò Giàng Páo lưu ý: “Thương mại hóa là con dao hai lưỡi. Nếu không kiểm soát tốt, văn hóa Lô Lô sẽ mất đi sự chân thật vốn có.”
Giải pháp để “đánh thức” nguồn lực du lịch cộng đồng của người Lô Lô
Để đánh thức nguồn lực du lịch cộng đồng của người Lô Lô trong thời gian tới, Tiến sĩ Lò Giàng Páo đưa ra bốn nhóm giải pháp trọng tâm sau:
Thứ nhất, đặt cộng đồng làm trung tâm quản lý. Chính quyền địa phương cần tạo cơ chế để người dân tự thành lập tổ du lịch cộng đồng, tự giám sát hoạt động, tự thống nhất quy tắc ứng xử với du khách. Những mô hình tự quản sẽ giúp hạn chế sự phụ thuộc và tăng trách nhiệm của từng hộ dân.
Thứ hai, đào tạo kỹ năng từ nhỏ đến lớn. Cần quan tâm đến việc hướng dẫn, dạy người dân gồm: cách đón tiếp và phục vụ du khách; cách kể chuyện văn hóa ngắn gọn, hấp dẫn; cách làm du lịch sạch, có trách nhiệm; kỹ năng vận hành homestay theo tiêu chuẩn tối thiểu;… “Không ai hiểu văn hóa Lô Lô bằng người Lô Lô. Chỉ cần họ tự tin và biết cách truyền đạt, họ đã có thể tạo ra sản phẩm du lịch độc đáo”.
Thứ ba, quy hoạch du lịch để bảo tồn bản sắc. Du lịch không được phép phá vỡ cấu trúc làng bản hay kiến trúc truyền thống. Nhà trình tường, bếp lửa, trang phục, những lễ tục, tất cả đều cần được gìn giữ trong môi trường sống thực tế, không phải biến thành “hàng trưng bày” phục vụ khách.
Thứ tư là, kết nối doanh nghiệp du lịch có trách nhiệm. Du lịch cộng đồng sẽ khó phát triển nếu chỉ dựa vào nỗ lực của người dân. Việc liên kết với doanh nghiệp sẽ giúp mở rộng thị trường, chuyên nghiệp hóa sản phẩm, đồng thời đảm bảo quyền lợi công bằng cho cộng đồng.
Giữ văn hóa như giữ gốc cây
Điều khiến Tiến sĩ Lò Giàng Páo trăn trở nhất chính là sự bền vững của du lịch cộng đồng. Ông nhắc đi nhắc lại một thông điệp: “Phát triển kinh tế được, nhưng bản sắc phải giữ được. Giống như giữ gốc cây, khi còn gốc thì cây mới xanh lâu dài”.
Ông tin rằng người Lô Lô có đủ khả năng để phát triển du lịch mà không đánh mất mình. Điều cần thiết là sự kiên trì, sự trân trọng văn hóa và sự hỗ trợ đúng lúc từ chính quyền và doanh nghiệp.
Khát vọng về một điểm sáng văn hóa vùng cao
Kết thúc buổi trò chuyện, Tiến sĩ Lò Giàng Páo bày tỏ mong muốn: “Mong rằng trong tương lai gần, những bản Lô Lô ở Mèo Vạc (tỉnh Tuyên Quang) sẽ trở thành điểm sáng của du lịch văn hóa miền núi phía Bắc, nơi địa địa đầu của Tổ quốc. Du khách đến đây không chỉ để chụp vài bức ảnh, mà để cảm nhận, để thấu hiểu và trân trọng những giá trị mà người Lô Lô đã gìn giữ qua bao thế hệ”.
Với nguồn lực văn hóa phong phú, tinh thần cộng đồng bền chặt và cảnh quan thiên nhiên đặc sắc, người Lô Lô có tất cả để viết tiếp câu chuyện mới cho vùng đất Mèo Vạc, Đồng Văn,... Chỉ cần những giá trị ấy được đánh thức đúng lúc, đúng cách, du lịch cộng đồng nơi đây chắc chắn sẽ tỏa sáng bền vững và đầy tự hào./.
