Theo Chỉ thị số 21 của Thủ tướng Chính phủ, các địa phương phải hoàn thành việc xây dựng đề án sắp xếp thôn, tổ dân phố trước ngày 30/6. Quá trình triển khai phải bảo đảm công khai, minh bạch, tổ chức lấy ý kiến nhân dân và tạo sự đồng thuận trong cộng đồng dân cư.
Hiện nhiều địa phương đang đẩy nhanh việc rà soát, sắp xếp các thôn, bản, tổ dân phố chưa đáp ứng tiêu chí về quy mô hộ gia đình theo quy định mới. Sau khi hoàn thành sắp xếp, số lượng đơn vị thôn, tổ dân phố tại nhiều địa phương dự kiến giảm mạnh, góp phần tinh gọn đầu mối quản lý ở cơ sở.
Theo đánh giá của các chuyên gia, việc nâng quy mô tối thiểu đối với thôn, tổ dân phố là bước đi phù hợp trong tiến trình cải cách tổ chức bộ máy, giúp giảm tình trạng phân tán nguồn lực và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước ở cơ sở. Đồng thời, việc giảm đầu mối cũng tạo điều kiện sử dụng hiệu quả hơn nguồn lực ngân sách, tăng khả năng đầu tư cho hạ tầng, các thiết chế văn hóa và các hoạt động phục vụ người dân.
Bên cạnh mục tiêu tinh gọn bộ máy, việc sắp xếp thôn, tổ dân phố còn được kỳ vọng thúc đẩy quá trình chuyển đổi số tại cơ sở. Khi quy mô dân cư lớn hơn, yêu cầu về quản lý dữ liệu, giải quyết thủ tục hành chính và cung cấp dịch vụ công bằng công nghệ số sẽ trở nên cấp thiết hơn.
Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng việc sắp xếp không nên chỉ dựa trên tiêu chí về số hộ dân mà cần tính đến các yếu tố lịch sử, văn hóa, phong tục tập quán và đặc điểm địa lý của từng địa bàn. Việc giữ gìn tên gọi truyền thống, bản sắc cộng đồng và các mối liên kết xã hội được xem là yếu tố quan trọng để tạo sự đồng thuận sau sáp nhập.
Cùng với đó, các địa phương cần quan tâm đến hệ thống hạ tầng phục vụ sinh hoạt cộng đồng như nhà văn hóa, địa điểm hội họp và điều kiện đi lại của người dân. Việc sắp xếp chỉ thực sự hiệu quả khi người dân vẫn thuận lợi trong các hoạt động cộng đồng và tiếp cận các dịch vụ công.
Một trong những yêu cầu được đặt ra là đẩy nhanh số hóa, đồng bộ và liên thông dữ liệu dân cư, hộ tịch sau sáp nhập. Điều này nhằm tránh tình trạng gián đoạn hoặc phát sinh khó khăn khi người dân thực hiện các thủ tục hành chính, đặc biệt trong giai đoạn chuyển đổi mô hình quản lý.
Bên cạnh đó, việc đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ ở cơ sở cần được thực hiện đồng bộ, nhất là kỹ năng quản trị địa bàn và ứng dụng công nghệ số. Các chế độ, chính sách đối với lực lượng cán bộ, người hoạt động không chuyên trách bị ảnh hưởng bởi quá trình sắp xếp cũng cần được giải quyết kịp thời, bảo đảm ổn định tâm lý và tạo sự đồng thuận trong cộng đồng.
Các chuyên gia cho rằng, thành công của việc sắp xếp thôn, tổ dân phố không chỉ được đo bằng số lượng đầu mối được tinh giản mà còn ở khả năng duy trì sự ổn định xã hội, bảo tồn các giá trị văn hóa cộng đồng và bảo đảm người dân được phục vụ thuận lợi hơn sau khi sáp nhập.
