Tại các tổ chức thôn, tổ dân phố sẽ phải thực hiện các việc từ rà soát quy mô dân cư, xây dựng phương án sáp nhập đến giải quyết chế độ cho đội ngũ cán bộ không chuyên trách, tất cả đều phải hoàn thành trong thời gian ngắn để bảo đảm tiến độ chung của quá trình sắp xếp bộ máy.
Điểm đáng chú ý của đợt điều chỉnh lần này là việc nâng tiêu chuẩn quy mô đối với thôn, tổ dân phố. Điều đó đồng nghĩa hàng nghìn đơn vị dân cư trên cả nước sẽ phải xem xét tổ chức lại, đặc biệt tại những địa phương có nhiều thôn, bản hình thành từ lâu với quy mô dân số nhỏ.
Tại Thanh Hóa, áp lực được thể hiện rõ khi số lượng thôn, bản và tổ dân phố chưa đạt quy mô theo tiêu chuẩn mới chiếm tỷ lệ lớn. Đây là một trong những địa phương có hệ thống đơn vị dân cư cơ sở đông nhất cả nước, vì vậy việc xây dựng phương án sắp xếp không chỉ là câu chuyện ghép các đơn vị liền kề mà còn liên quan đến việc ổn định đời sống cộng đồng, giữ gìn các yếu tố văn hóa, lịch sử vốn đã tồn tại qua nhiều thế hệ.
Không riêng Thanh Hóa, nhiều tỉnh, thành khác cũng đang đồng loạt triển khai các bước chuẩn bị. Tại Ninh Bình, các mốc công việc được chia theo từng giai đoạn cụ thể, từ rà soát số hộ dân, xây dựng phương án dự kiến đến tổ chức lấy ý kiến cử tri. Mọi khâu đều được tính toán để bảo đảm khi bước sang tháng 7, các đơn vị mới có thể vận hành theo đúng quy định.
Ở Bắc Ninh, bên cạnh yêu cầu đáp ứng tiêu chuẩn về quy mô dân cư, chính quyền địa phương đặc biệt lưu ý đến những yếu tố mang tính đặc thù. Nhiều thôn, tổ dân phố gắn với lịch sử hình thành làng xã, thiết chế tín ngưỡng hoặc điều kiện địa lý riêng biệt nên việc sắp xếp không thể áp dụng một cách máy móc. Các địa phương được yêu cầu giải trình đầy đủ đối với từng trường hợp đề xuất giữ nguyên hiện trạng.
Trong khi đó, Hải Phòng đang đứng trước bài toán xử lý số lượng lớn thôn, tổ dân phố chưa đạt tiêu chuẩn mới. Qua rà soát ban đầu, số đơn vị cần nghiên cứu sắp xếp chiếm tỷ lệ đáng kể trong tổng số thôn, tổ dân phố toàn thành phố. Các phương án được xây dựng theo hướng hình thành những đơn vị có quy mô lớn hơn, bảo đảm yêu cầu quản lý và phù hợp với thực tiễn dân cư.
Tuy nhiên, điều khiến nhiều địa phương quan tâm không chỉ là việc giảm số lượng đơn vị hành chính ở cơ sở. Sau mỗi quyết định sáp nhập còn là câu chuyện về nhân sự, chế độ hỗ trợ và tâm tư của đội ngũ đang trực tiếp tham gia công tác tại thôn, tổ dân phố. Đây được xem là một trong những nội dung nhạy cảm, đòi hỏi sự tính toán kỹ lưỡng để vừa bảo đảm quyền lợi của cán bộ cơ sở, vừa thực hiện mục tiêu tinh gọn bộ máy.
Theo các chuyên gia quản lý hành chính, việc tổ chức lại thôn, tổ dân phố là bước đi tất yếu trong bối cảnh nhiều địa phương đang thực hiện đồng thời nhiệm vụ sắp xếp đơn vị hành chính và đổi mới mô hình chính quyền địa phương. Khi quy mô dân cư được điều chỉnh phù hợp hơn, công tác quản lý, cung cấp dịch vụ công và huy động nguồn lực cộng đồng cũng sẽ thuận lợi hơn.
Mốc thời gian 30/6 đang đến rất gần, trong khoảng thời gian còn lại, các địa phương phải hoàn thành hàng loạt công việc từ xây dựng đề án, lấy ý kiến người dân, thông qua tại HĐND cấp xã đến tổng hợp báo cáo gửi cấp có thẩm quyền. Đây không chỉ là cuộc chạy đua về tiến độ mà còn là phép thử đối với khả năng tổ chức thực hiện của chính quyền cơ sở trong giai đoạn chuyển đổi hiện nay.
