Pv: Thưa ông! được biết từ năm 2017, nước ta đã triển khai thí điểm PrEP tại Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh, sau đó trở thành biện pháp dự phòng HIV phổ biến trên nhiều tỉnh/thành. Trong những năm qua, ngành y tế tập trung dự phòng HIV bằng PrEP cho đối tượng nào?
Ông Lê Minh Giang: Với những bài học thành công từ thí điểm và hiệu quả của PrEP trong dự phòng lây nhiễm HIV, từ năm 2019 đến nay nước ta đã nhanh chóng mở rộng PrEP tại 29 tỉnh, thành phố với 210 cơ sở cung cấp dịch vụ PrEP. Đáng mừng là có hơn hàng chục nghìn trường hợp được uống Prep. Đa số là người có nguy cơ cao như: Những người mà 6 tháng vừa qua có quan hệ với những người HIV dương tính; những người trong 6 tháng vừa qua đã mắc các bệnh lây qua đường tình dục. Ngoài ra, nhóm nguy cơ cao nhất là những người có quan hệ tình dục đồng giới nam - MSM.
Thường nhóm MSM quan hệ tình dục bằng đường hậu môn dễ chảy máu. Nếu như một người nhiễm HIV mà chưa được điều trị ARV để kiểm soát tải lượng virus hoặc không dùng các biện pháp bảo vệ thì rất dễ lây nhiễm cho bạn tình. Chính vì vậy, các cơ sở y tế phòng chống HIV/AIDS đã, đang và sẽ tiếp tục dự phòng HIV bằng PrEP cho nhóm này.
Tôi khẳng định PrEP là thuốc dự phòng HIV hiệu quả, đã mang lại sự an toàn cho nhiều người. Tuy nhiên, đây vẫn là loại thuốc mới, nhiều người vẫn chưa biết nên công tác tuyên truyền cộng động về tác dụng của thuốc vẫn đang được đẩy mạnh.
PV: So với các loại thuốc dự phòng HIV khác như: PEP hoặc biện pháp dự phòng TasP,… thì khả năng phòng chống lây nhiễm của PrEP cho người sử dụng như thế nào, thưa ông?.
Ông Lê Minh Giang: PrEP, tức điều trị dự phòng HIV trước phơi nhiễm, là sử dụng thuốc kháng HIV để dự phòng lây nhiễm cho người chưa nhiễm HIV nhưng có hành vi nguy cơ nhiễm HIV cao. PrEP có hiệu quả giảm nguy cơ nhiễm HIV qua đường tình dục lên tới 97% nếu tuân thủ điều trị tốt.
PrEP nhằm mục đích dự phòng trước phơi nhiễm, do đó dùng trước khi phát sinh hành vi nguy cơ lây nhiễm HIV, khác với PEP và một số loại thuốc dự phòng khác là dự phòng sau phơi nhiễm, sẽ dùng khẩn cấp trong vòng 72 giờ sau khi có nguy cơ phơi nhiễm. Như vậy sử dụng PrEP sẽ chủ động và có hiệu quả ổn định hơn so với PEP.
TasP là “điều trị như phòng bệnh” dành cho những người đã nhiễm HIV, điều trị thuốc ARV để đạt tải lượng virus dưới ngưỡng phát hiện, tức đạt K=K, khi đó họ không có nguy cơ lây HIV cho người khác qua đường tình dục.
Còn về liều lượng sử dụng PrEP: Uống 2 viên cho liều đầu tiên trong vòng từ 2-24h trước khi quan hệ tình dục; Uống viên thứ 3 sau liều đầu 24; Uống viên thứ 4 sau liều đầu 48h. Những ngày tiếp theo nếu có quan hệ tình dục, người sử dụng PrEP có thể tiếp tục uống 1 viên mỗi ngày và ngừng uống sau lần quan hệ tình dục cuối cùng 2 ngày.
PV: Thường những loại thuốc dự phòng HIV sẽ có nhiều tác dụng phụ như là: Đau đầu, chóng mặt, buồn nôn,… còn thuốc PrEP thì sao, thưa ông?
Ông Lê Minh Giang: Hầu hết người sử dụng PrEP không gặp tác dụng phụ gì đặc biệt. Chỉ có dưới 10% có thể gặp một số tác dụng phụ khi mới dùng thuốc như: buồn nôn, nôn, chóng mặt, đau đầu, phát ban… Đó là những tác dụng bình thường, chúng ta dùng thuốc điều trị các bệnh khác cũng có thể gặp những tác dụng này. Những tác dụng này đều nhẹ và sẽ mất đi sau khoảng 1 đến 2 tuần. Tỉ lệ có dị ứng, tiêu chảy rất thấp.
Tác dụng phụ lâu dài có thể kể đến giảm nhẹ chức nặng thận và mật độ khoáng của xương nhưng mức độ không đáng kể, hồi phục sau khi ngừng thuốc. Người sử dụng PrEP sẽ được sàng lọc chức năng thận trước khi dùng thuốc, và định kỳ 6-12 tháng/lần trong quá trình dùng thuốc để tầm soát vấn đề này.
PV: Vậy, theo ông khi uống thuốc này thì người sử dụng có cần kiêng kem gì trong việc ăn uống không?
Ông Lê Minh Giang: Không có khuyến cáo gì về vấn đề ăn uống đối với người dùng PrEP. Chúng tôi chỉ có khuyến cáo khách hàng hãy tuân thủ đúng cách sử dụng thuốc, xét nghiệm HIV và các bệnh lây truyền tình dục định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ và nhân viên y tế.
Hiện nay, trên thị trường cũng đã có một số trường hợp cung cấp PrEP có thu phí. Đối với người dân tôi khuyến cáo là nên cân nhắc và tìm hiểu kỹ đơn vị cung cấp PrEP. Với những cơ sở y tế khi phát thuốc cho người dân sẽ kèm theo tư vấn kỹ lưỡng về liều lượng uống và thời gian uống để đảm bảo hiệu quả dự phòng HIV tốt nhất. Còn với những người không có chuyên môn khi cung cấp thuốc cho người dân có thể tư vấn sử dụng sai hoặc không đầy. Điều này có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng. Vì vậy, người dân, đặc biệt là những người có nguy cơ nhiễm HIV cao có nhu cầu sử dụng PrEP thì nên liên hệ với các cơ sở y tế chuyên phòng chống HIV/AIDS để đảm bảo an toàn.
Hiện nay thuốc PrEP được cung cấp miễn phí tại nhiều cơ sở y tế. Đối với các xét nghiệm như HIV và các bệnh lây truyền qua đường tình dục, xét nghiệm chức năng thận, thì còn tùy vào chính sách hỗ trợ của từng cơ sở, nhưng phần lớn cũng được dự án hỗ trợ chi trả trong thời điểm hiện tại. Nếu họ phát sinh những vấn đề sức khỏe khác ngoài danh mục được hỗ trợ tại cơ sở y tế đó, như một số xét nghiệm và điều trị bệnh lây truyền qua đường tình dục… thì họ có thể sẽ cần tự chi trả chi phí.
PV: Xin cảm ơn!
