Tại hội thảo “Đào tạo, trọng dụng tài năng trong bối cảnh mới” do Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với báo Tiền Phong tổ chức, các nhà quản lý, chuyên gia giáo dục và đại diện doanh nghiệp đã chỉ ra nhiều “điểm nghẽn” trong hành trình phát triển nhân tài từ phổ thông đến thị trường lao động.
Theo các ý kiến tại hội thảo, hệ thống giáo dục hiện nay vẫn thiên về đánh giá qua thi cử và thành tích học tập. Cách tiếp cận này giúp phát hiện học sinh có năng lực học thuật tốt, nhưng chưa phản ánh đầy đủ các dạng tài năng khác như sáng tạo, tư duy thực tiễn hay khả năng thích ứng. Thực tế cho thấy, không ít học sinh đạt thành tích cao ở phổ thông nhưng khi lên đại học lại thiếu định hướng và môi trường phù hợp, dẫn đến chững lại.
Một hạn chế khác là chương trình đào tạo còn mang tính đại trà, trong khi học sinh tài năng cần lộ trình cá thể hóa và sự phát triển liên tục. Sự thiếu liên kết giữa các bậc học, đặc biệt giữa phổ thông – đại học – nghiên cứu, khiến quá trình nuôi dưỡng nhân tài bị đứt gãy.
Ở bậc đại học, áp lực đổi mới ngày càng lớn khi tốc độ phát triển của khoa học – công nghệ, nhất là trí tuệ nhân tạo, vượt nhanh hơn khả năng cập nhật của chương trình đào tạo. Nếu không kịp thời điều chỉnh, ngay cả sinh viên giỏi cũng khó phát huy hết năng lực. Trong khi đó, yêu cầu từ doanh nghiệp ngày càng cao, đòi hỏi nguồn nhân lực không chỉ giỏi chuyên môn mà còn có năng lực nghiên cứu, tư duy toàn cầu và khả năng giải quyết các vấn đề thực tiễn.
Các chuyên gia cho rằng, để phát triển nhân tài hiệu quả, cần chuyển từ tư duy “phát hiện qua thành tích” sang xây dựng hệ sinh thái giáo dục liên thông, trong đó người học được tạo điều kiện phát triển toàn diện, tham gia nghiên cứu, trải nghiệm thực tiễn và được định hướng từ sớm. Đồng thời, cần thúc đẩy đào tạo liên ngành và tăng cường gắn kết giữa nhà trường, viện nghiên cứu và doanh nghiệp.
Nuôi dưỡng nhân tài là quá trình dài hạn, đòi hỏi sự đầu tư đồng bộ và liên tục. Phát hiện được học sinh giỏi mới chỉ là bước khởi đầu; tạo môi trường để họ phát triển và đóng góp lâu dài mới là mục tiêu cốt lõi.
