Trên thị trường lao động, sự thay đổi hay dịch chuyển nhân sự không diễn ra bằng những cú sốc sa thải hàng loạt, mà thể hiện qua việc doanh nghiệp lặng lẽ giảm tuyển, tinh gọn bộ máy và tái cấu trúc vai trò lao động trong vòng vài năm tới.
Những vị trí chịu ảnh hưởng đầu tiên thường là các công việc vận hành theo khuôn mẫu. Khi một nhiệm vụ có thể chuẩn hóa thành quy trình rõ ràng, công nghệ gần như luôn có lợi thế về tốc độ, chi phí và độ chính xác. Các hoạt động từng cần nhiều nhân sự như thu phí tại nhà, nhập liệu thủ công, gọi điện chào bán sản phẩm hay kiểm soát thủ công ở các điểm dịch vụ đang dần biến mất khỏi đời sống thường nhật, nhường chỗ cho nền tảng số và hệ thống tự động.
Ở tầng sâu hơn, nhiều nghề vốn được xem là ổn định cũng đang buộc phải “đổi hình hài”. Ngân hàng, kế toán, dịch thuật hay hành chính không còn xoay quanh các thao tác lặp lại, mà chuyển trọng tâm sang phân tích, kiểm soát rủi ro và tư vấn chuyên môn. Công nghệ không xóa sổ những nghề này, nhưng thu hẹp phần việc truyền thống, khiến nhu cầu nhân sự giảm và yêu cầu về năng lực tăng lên.
Điều đáng chú ý là làn sóng thu hẹp nhân sự không chỉ đến từ máy móc, mà còn xuất phát từ chính hành vi của xã hội. Người tiêu dùng ngày càng quen với tự phục vụ, mua sắm trực tuyến và giao dịch không tiếp xúc. Khi thói quen thay đổi, những công việc dựa vào tiếp xúc trực tiếp, giao nhận thủ công hoặc phân phối truyền thống cũng dần mất chỗ đứng, tạo áp lực kép lên thị trường lao động.
Dù vậy, không phải mọi cơ hội đều khép lại. Ranh giới giữa việc của con người và việc của máy móc đang trở nên rõ ràng hơn. Những công việc đòi hỏi cảm xúc, phán đoán con người, xử lý tình huống phức tạp, đưa ra quyết định chiến lược hoặc sáng tạo giá trị mới vẫn là không gian mà công nghệ khó thay thế hoàn toàn trong ngắn hạn. Đây cũng là lý do nhiều doanh nghiệp bắt đầu tìm kiếm nhân sự có khả năng kết nối con người với công nghệ, thay vì chỉ thuần túy vận hành công cụ.
Song song với đó, khái niệm “ổn định nghề nghiệp” cũng đang được tái định nghĩa. Thay vì bám vào một chức danh cố định, người lao động ngày càng chú trọng xây dựng tập hợp kỹ năng có thể linh hoạt áp dụng ở nhiều bối cảnh. Học tập không còn gói gọn trong bằng cấp dài hạn, mà mở rộng sang các khóa ngắn, học theo dự án và tự nâng cấp năng lực liên tục để không bị tụt lại phía sau.
Các chuyên gia cho rằng trong vài năm tới, thị trường việc làm sẽ phân hóa mạnh mẽ. Những người chỉ thành thạo một thao tác đơn lẻ sẽ gặp nhiều rủi ro, trong khi lao động có tư duy tổng thể, biết phối hợp công nghệ và giải quyết vấn đề sẽ giữ được lợi thế. Việc sử dụng AI chỉ là điều kiện cần, điều kiện đủ là hiểu khi nào nên dùng, dùng vào đâu và chịu trách nhiệm ra quyết định cuối cùng.
Trong bối cảnh đó, bằng cấp không còn là “tấm khiên” bảo đảm việc làm lâu dài. Thay vào đó, hồ sơ năng lực thể hiện rõ kỹ năng, kinh nghiệm và giá trị tạo ra đang trở thành thước đo quan trọng hơn. Sự dịch chuyển này cho thấy tương lai của người lao động không nằm ở việc chống lại công nghệ, mà ở khả năng thích nghi và tái định vị bản thân trong một thị trường đang thay đổi nhanh hơn bao giờ hết./.
